11958

مروري بر چارچوب و شاخصه‌هاي مطالعات امنيت آب

1398

دكتر مطهره سعادت پور

آب و غذا ابتدايي‌ترين نياز انسان براي بقا است. غذا نيز با استفاده از آب توليد مي‌شود، بنابراين آب نياز اصلي انسان براي ادامه حيات است. با وجود اينكه آب فراوان‌ترين ماده مركب در جهان است وليكن كمتر از 3 درصد از آب موجود در جهان آب شيرين است كه دو سوم از اين آب نيز در يخچال‌هاي طبيعي و يخ‌هاي قطبي هستند. حال اين ماده فراوان و با ارزش، يكي از مسائل اصلي جهان است. در مطالعات گذشته ارزيابي آب در جنبه‌هاي مختلفي به صورت پراكنده صورت مي‌گرفت. برخي از مطالعات در راستاي ارزيابي كمي آب و برخي ديگر به صورت خاص به ارزيابي كمي مي‌پرداختند. ارزيابي همزمان همه جنبه‌هاي آب نيازمند تعريف يك چارچوب يكسان براي ارزيابي است. جنبه‌هاي مختلف آب از جمله جنبه كمي، كيفي، اجتماعي-اقتصادي، خطرات آب و ... در مفهوم امنيت آب جاي ميگيرد. امنيت آب يك مفهوم كلي براي ارزيابي آب در جنبه‌هاي مختلف است. مطالعات مختلفي در راستاي معرفي چارچوب شاخص‌هاي امنيت آب صورت گرفته است و با توجه به منطقه مورد مطالعه و مشكلات موجود در آن چارچوب‌هاي مختلفي ارائه شده است. شايد بتوان دليل اصلي فقر، بيماري و ... در يك منطقه را كمبود آب دانست، فارغ از اين موضوع كه آب براي محيط‌زيست، توليد برق، بهداشت و ... نيز مورد استفاده است. پس مي‌توان امنيت آب را در راستاي امنيت ملي دانست بنابراين "بدون امنيت آب، امنيت ملي وجود ندارد". در بخش اول اين مطالعه به بررسي مفهوم امنيت آب و معرفي چند چارچوب امنيت آب پرداخته شده است. براي ارزيابي جنبه‌هاي مختلف امنيت آب نياز به داده‌هاي مختلف از جمله ميزان آب آبي، آب سبز و مفاهيم مختلفي همچون ردپاي آب نياز است. گام بعدي پس از ارائه چارچوب مناسب امنيت آب براي منطقه مورد مطالعه، مدل‌سازي منطقه مورد مطالعه براي ارزيابي شاخصه‌هاي مذكور است. مطالعات مختلفي در زمينه مدل‌سازي براي ارزيابي شاخص امنيت آبي انجام شده است كه در اين مطالعه به آن اشاره مي‌شود. پس از ارزيابي شاخص‌هاي امنيت آب، نياز است كه اين شاخصه‌ها در حد قابل قبولي با انجام تغييرات مديريتي همچون تغيير الگوي كشت و مصرف، اصلاح نياز زيست‌محيطي، استفاده از ظرفيت‌هاي موجود در حوضه مانند سد‌ها، اصلاح بهره‌برداري‌هاي مختلف از حوضه و ... بهينه شوند. مطالعاتي نيز در زمينه بهينه‌سازي برخي از شاخصه‌هاي امينت آبي صورت گرفته است كه به مواردي از آن در اين مطالعه اشاره خواهد شد.

5/22/2021 12:00:00 AM

78780

1402/03/06

An overview of the framework and indicators of water security studies

امنيت آب , شاخص , بهينه سازي , مدلسازي , بهبود شاخص امنيت آب , كمبود آب , آب سبز , آب آبي , آب خاكستري , حق آبه زيست محيطي

Water secutiry , Index , Optimization , Modeling , Improvement of water security index , water scarcity , Green water , Blue water , Gray water , Environmental water rights