15184

بررسي پژوهش‌هاي صورت گرفته در استفاده از روش‌ بوتاي در صنايع فرايندي

1403

دكتر سروش برادران

صنايع فرايندي، نفت و گاز، و ديگر بخش‌هاي حساس زيرساختي، محيط‌هايي با پيچيدگي بالا و پتانسيل بالاي ريسك هستند كه تركيب تجهيزات پيشرفته، مواد مخاطره‌آميز، فرآيندهاي مداوم و دخالت عوامل انساني، احتمال وقوع حوادث با پيامدهاي گسترده را افزايش مي‌دهد. تجربه‌هاي صنعتي نشان داده‌است كه رويكردهاي واكنشي در مديريت ايمني، توان كافي براي مقابله با اين مخاطرات را ندارند و نياز به مدل‌هاي پيشگيرانه و آينده‌نگر احساس مي‌شود. در اين ميان، روش بوتاي با ارائه يك مدل بصري و ساختارمند كه علل وقوع و پيامدهاي احتمالي يك رويداد اصلي را به‌طور همزمان بررسي مي‌كند، جايگاهي ويژه در ارزيابي و مديريت ريسك يافته است. اين روش مي‌تواند علاوه بر شناسايي تهديدها و پيامدها، موانع پيشگيرانه و كاهنده را نيز مشخص كند و ارتباط ميان آنها را نشان دهد. انعطاف‌پذيري مدل بوتاي باعث شده‌است كاركرد آن در سطوح مختلف از آموزش و مستندسازي تا تحليل كمي و تركيبي در پروژه‌هاي پيچيده گسترده يابد. در اين پژوهش، روش بوتاي به عنوان يكي از ابزارهاي جامع ارزيابي و مديريت ريسك در صنايع فرايندي بررسي شده است. ساختار بوتاي با تركيب دو رويكرد تحليل علل وقوع و پيامدها، امكان شناسايي تهديدها، رويدادهاي اصلي، پيامدها و طراحي موانع پيشگيرانه و كاهنده را فراهم مي‌آورد. مطالعه حاضر با مرور مباني ايمني فرايند، مفاهيم ريسك، منابع عدم‌قطعيت و عناصر كليدي مدل بوتاي، به بررسي كاربردهاي اين روش در قالب مدل‌هاي كيفي، كمّي و تركيبي پرداخته است. نمونه‌هاي تركيب بوتاي با ابزارهاي پيشرفته همچون تحليل لايه‌هاي حفاظتي (LOPA)، منطق فازي و شبكه‌هاي بيزين براي مديريت عدم‌قطعيت و مدل‌سازي پويا نيز ارائه شده است. نتايج مرور منابع نشان مي‌دهد كه مدل بوتاي علاوه بر كاربرد آموزشي، توانايي پشتيباني از تصميم‌گيري‌هاي مهندسي و مديريتي در شرايط پيچيده و پرتلاطم صنعتي را دارد و با ادغام روش‌هاي نوين، قابليت تحليل سناريوهاي چندعلتي و چندپيامدي بهبود يافته است.

10/13/2025 12:00:00 AM

87891

1404/08/05

A Review of Studies Conducted Using the Bow‑Tie Method in Process Industries