12277

12277

تدوين اصول رمزگذاريِ منظر شهريِ پايدارِ فرهنگي با بهره گيري از رويكرد نشانه شناسي (مورد پژوهشي: شهرك چشمه و محله گلستان، منطقه 22 شهرداري تهران)

دكتري

معماري و شهرسازي

آبان 1392

آبان 1392

دكتر راضيه رضازاده- دكتر مصطفي عباس زادگان

دكتر فرزان سجودي

چكيده بررسي مباني نظري و نظريه¬هاي طراحي شهري نشان مي¬دهد، مقوله¬ي مديريت منظر شهري، از مهم¬ترين اهداف طراحي شهري است. منظر شهري با توجه ماهيت،‌ ويژگي¬ها و ابعاد آن مي¬تواند عرصه¬اي براي بروز هويت مكان و معنا باشد، زمينه¬اي كه ويژگي¬هاي اجتماعي و فرهنگي هر شهر را در قالب ابعاد هويتي و معنايي آن بروز مي¬دهد و تبلور عيني ويژگي¬هاي سياسي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي هر جامعه است. به-عبارتي منظر شهر، به¬عنوان يكي از مهم¬ترين وجوه شهر، ملموس¬ترين سطحي است كه ناظر در شهر با آن برخورد مي¬كند و از اين رهگذر زمينه¬ي قرائت از شهر برايش به¬وجود مي¬آيد. علي¬رغم مواردي كه بيان شد و اهميت مقوله¬ي منظر شهر در ايجاد هويت مكان، بررسي¬ها نشان مي¬دهد، در مقياس¬هاي مختلف منظر شهري، رخدادي تحت تاثير روندهاي موجود، در جريان است كه به كم¬رنگ شدن ابعاد هويتي و معنايي اين مفهوم و از بين رفتن ويژگي¬هاي متمايز كننده (ابعاد اجتماعي و فرهنگي) اين عرصه منجر شده است. با اين توضيح، هدف اين پژوهش، تدوين اصول رمزگذاري در منظر شهري پايدار فرهنگي است كه از يك سو، زمينه¬ي تحقق خوانايي، قرائت و رمزگشايي ناظر در برخورد با اين عرصه فراهم آيد و از ديگر سو به هويت مكان در اين قلمرو كه بي¬شك واجد ابعاد اجتماعي و فرهنگي است، دست يابد. بنابراين اين رساله در ابتدا چارچوب مفهومي و رويكردي منتخب در بررسي منظر شهري را تدوين نموده تا به ارتقاء ابعاد معنايي در منظر شهري دست يازد. بررسي¬ها نشان داد كه الگوواره¬ي پايداري فرهنگي كه هدفش تحقق هويت فرهنگي و اجتماعي است، مي¬تواند كاربردي باشد. اين چارچوب مفهومي، به¬عنوان يك اصل تاثيرگذار و هدايت كننده، مانع از ايجاد منظر شهري نافضايي و يا فضايي خواهد شد. در ادامه به منظور انجام يك پژوهش كاربردي، مقياسي از منظر به¬عنوان نمونه¬ي موردي پژوهش انتخاب شد. بدين ترتيب نمونه¬هايي از مناظر روزمره در محلات شهري كه مشتمل بر جداره، فعاليت جداره، مسير پياده، نشانه و فضاهاي جمعي هستند، مورد بررسي قرار گرفتند. با توجه به هدف پژوهش و رويكرد منتخب رساله، به منظور تدوين اصول مناسب براي رمزگذاري، از نشانه¬شناسي به¬عنوان رويكردي نظريه-مبنا استفاده شده است. اين روش با پذيرش دوسويگي رابطه¬ي عين و ذهن كه در قالب نشانه و كد (رمزگان) نمود مي¬يابد، به¬عنوان روش منتخب مورد استفاده قرار گرفته است. ازآنجاكه هدف، تبيين روش مناسب (رمزگذاري توافقي) و تدوين اصول رمزگذاري در سطح مناظر روزمره¬ي ساكنين است، در ابتدا انواع رمزگان¬ها و دلالت¬هايي منظر شهري شناسايي شده¬اند، به اين منظور، مهم¬ترين ابعاد منظر شهري كه مشتمل بر ابعاد معنايي، زيبايي¬شناختي و عملكردي است، به تفصيل بررسي شدند. هدف از اين بررسي شناسايي اوليه انواع دلالت¬ها و رمزگان-ها بوده است، كه به منظور تدقيق آنها، از روش پرسش¬گري استفاده شده است. با اين توضيح بر مبناي رويكرد منتخب در روش تحقيق –نشانه¬شناسي فرهنگي- در نمونه¬ي موردي پژوهش، دو عرصه¬ي كاملا متمايز كه نشان¬دهنده¬ي عرصه خودي و ديگري هستند،‌ انتخاب ¬شدند و بر مبناي تكنيك پرسش¬گري نشانه¬ها، رمزگان¬ها، سطوح معنا و فرهنگي يا غيرفرهنگي بودن نشانه¬ها تبيين شد. در اين راستا در گام اول به-منظور تشخيص كدها و نشانه¬ها از متخصصين و در گام دوم به منظور تشخيص زمينه¬هاي ادراكي و شناخت روندهاي طرد و جذب از نظرات ساكنين استفاده گرديد. نتايج بررسي¬ها نشان داد، در متون مختلف مورد بررسي در سطحِ مناظر روزمره ساكنين، انواع دلالت¬ها و معاني چه مواردي را در برمي¬گيرند. در عين حال نتايج نشان داد، از ديد ساكنين محله به چه ميزان متون از حيث دارا بودن ابعاد و ارزش¬هاي فرهنگي، مناسب ارزيابي مي¬شوند. هم¬چنين مشخص شد، كداميك از عناصر دلالتي بر فرهنگي ارزيابي شدن متن¬ها تاثير دارند و اولويت آنها چه مواردي را در بر مي¬گيرد. تاثيرگذاري عامل ويژگي¬هاي فردي بر فرهنگي ارزيابي شدن متون نيز بررسي شد. بدين ترتيب ماحصل اين فرآيند، تبيين روش رمزگذاري مشاركتي (كارشناس محور و ادراك محور) و تدوين اصول رمزگذاري مطلوب در منظر شهري در مقياس محله است كه منجر به ارتقا خوانايي و جهت¬يابي در اين عرصه مي¬¬شود.