12547

12547

مطالعه و تحليل تطبيقي روند تشكيل شبكه قطب هاي شهري (متروپلي زاسيون) مقايسه محورهاي شرقي مناظق كلان شهري تهران و پاريس

كارشناسي ارشد

معماري و شهرسازي - برنامه ريزي منطقه اي

شهريور ماه 1392

شهريور ماه 1392

دكتر رضا خيرالدين

چكيده با توجه به تعاريف متفاوت در ادبيات مرسوم براي مفهوم كلان¬شهري شدن؛ در پژوهش حاضر براي جلوگيري از بهره¬گيري نابجا از واژه¬ها و مفاهيم مشابه ، روند تشكيل شبكه قطب¬هاي شهري(متروپلي¬زاسيون) به عنوان روندي قابل بررسي در دو مقوله ¬ي رشد و توسعه انتخاب شده¬است.بررسي روند منطقه كلان¬شهري تهران، الگويي تازه از رشد را نشان مي¬دهد كه معرف شكل¬گيري نقاط سكونت¬گاهي جديد بدون پيمودن روند كلان¬شهري است. بادر نظر نگرفتن سياست هاي آمايش سرزميني، تمركز فعاليت، سرمايه و جمعيت و در نتيجه مهاجرت هاي فراوان به پايتخت، مادرشهر به هسته اي همچون غده¬ي سرطاني، در حال رشد و غير قابل كنترل تبديل شده است. در پژوهش حاضر با انتخاب منطقه¬ي كلان¬شهري پاريس براي مقايسه با روند منطقه¬ي تهران، به يافتن پاسخ به سوال¬هايي در مورد «وجوه تمايز و تشابه برنامه¬ريزي و تفكر براي دو منطقه به ويژه در محور شرقي با تاكيد بر پيامدها» پرداخته شده¬است. براي توصيف و پيگيري مناسب روند دو منطقه و پاسخ به سوال¬هاي پژوهش، روش تحليل به شيوه مقايسه¬ي تطبيقي از طريق تحليل محتواي برنامه¬ها و روندهاي دو نمونه با تطبيق سير تحولات استفاده شده است.بر اساس تحليل تطبيقي در اين پژوهش، شباهت¬هايي در ايده¬هاي اوليه برنامه¬هاي توسعه دو نمونه براي حركت از تمركز به سوي تعادل منطقه¬اي وجود دارد، در حالي كه اجراي آنها كه مستلزم تعريف مرزهاي عملكردي جديد براي مديريت منطقه¬اي بوده، در نمونه-ي تهران ناديده گرفته شده است. در مقايسه¬ي محور شرقي دو منطقه، شباهت نگرش ايجاد شهر جديد، با پيامدهاي متفاوت ناشي از نگاه لكه¬اي در مورد سكونت¬گاه¬هاي شرقي تهران همچون شهر جديد پرديس در مقابل رويكرد پهنه¬اي و منطقه¬گراي محدوده¬ي جديد مارن-لا-وله با تعيين مرزهاي مديريتي جديد همراه بوده است. با توجه به ويژگي¬هاي الگوي جديد در منطقه كلان¬شهري تهران، هسته اصلي تمركز (غده سرطاني) در فاصله¬هاي دور دست خود و بدون همجواري، دست¬يازي مي¬كند. پيدايش پهنه¬هايي مانند مشا، آبسرد و گيلاوند در شهرستان دماوند در محور شرقي منطقه¬ي تهران كه هيچ ارتباط فضايي مشخصي با هسته¬ي اصلي ندارند و در عين حال متاثر از جريان¬هاي قوي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي آن مي¬باشد، از اين دست به شمار مي¬آيد. با توجه به اينكه تحليل اين گونه گسترش با الگو هاي تحليل فضايي مرسوم و موجود امكان پذير نيست و شباهت اين الگو با گسترش غدد سرطاني در بدن انسان، از چارچوب "رشد متاستاتيك" در علوم پزشكي براي تعيين اين نوع گسترش فضايي در منطقه كلان¬شهري استفاده شد. با توجه به امكان بروز اين گونه در نقاط ديگر ايران و جهان، اين مطالعه مي تواند راهي براي تحليل دقيق الگوهاي گسترش در آنها و آغازي براي اصلاح برنامه ها، الگوها، شرح خدمات و حتي روش هاي جمع آوري اطلاعات براي مديريت كلان¬شهري آتي به حساب آيد. واژه¬هاي كليدي: كلان¬شهري شدن، شهر- منطقه جديد، متاستاز (فراگستري)، تهران، پاريس