13083

13083

بهره گيري از معيارهاي ريخت شناسانه در ارزيابي شخصيت (نمونه ي مطالعاتي : دو بافت شهري قديمي و جديد در شهر رشت﴾

كارشناسي ارشد

معماري و شهرسازي

فرودين1392

فرودين1392

دكتر مهران علي الحسابي

دكتر سيد عبدالهادي دانشپور

چكيده نياز براي ايجاد و حفاظت شخصيت در محيط مصنوع، چه در فرم¬هاي مجرد و يا در كل فضاهاي شهري، امروزه به موعظه¬اي جهاني در سيستم برنامه¬ريزي محلي مبدل شده است. تمركز اصلي مطالعات شخصيت در اين پژوهش بر مقياس شخصيت بافت¬هاي شهري بوده است. شخصيت يك بافت شهري به منزله¬ي كليت و گشتالت حاصل از انسجام مجموعه¬اي پيچيده از شاخصه¬هاي منحصربه¬فرد و يكتايِ آن است كه در قالب محرك¬هاي حسي به نحوي يكي از حواس پنجگانه انسان را درگير نموده و در پي تداوم زماني، موجب تمييز يك بافت شهري از ديگر نواحي است. بر همين مبنا، مطالعه¬ي شخصيت بافت شهري كه با هدف ايجاد پايه¬اي جهت تكوين راهبردهاي طراحي و برنامه¬ريزي تقويت كننده¬ي ويژگي¬هاي متمايز¬ محلي انجام مي¬گيرد، از طريق 4 معيار كلان پيچيدگي(وجود تنوعي از عناصر متمايز)، انسجام (لزوم انتظام مشخصه¬ها در يك ساختار وحدت¬يافته و منسجم)¬، تداوم زماني (لزوم ثبات نسبي در عين تغييرپذيري) و خوانايي و تصورپذيري(قابليت خوانش و درك مشخصه¬هاي محيطي) قابل بررسي و تحقيق مي¬باشد. از همين روي ارزيابي شخصيت بافت شهري بر مبناي دو مقوله¬ي كلان شخصيت عيني(دربردارنده¬ي مشخصه¬هاي بارز كالبدي، طبيعي و عملكردي) و شخصيت ذهني (ناظر بر تصوير متمايز شكل گرفته از مجموعه مشخصه¬هاي محيط در اذهان مردم¬) صورت مي¬پذيرد. اما ماهيت پيچيده و چند¬سطحي ارزيابي هنجارهاي شخصيت¬مندي بافت¬هاي شهري سبب مي¬گردد تا دسترسي به «شخصيتِ»ويژه و خاص هر بافت مستلزم به¬كارگيري رويكردي نظام¬مند باشد. يكي از انواع اين رويكردهاي ساختار¬يافته، ريخت¬شناسي شهري است كه با تمركز بر بعد كالبد، امكان مطالعه¬ي نظام¬مند و منسجم بافت¬هاي شهري را فراهم مي¬آورد و لذا مي¬تواند بسترساز انتظام¬بخشي به فرايند شناخت و در پي آن، ارزيابي شخصيت بافت گردد. تحليل ريخت¬شناسانه¬ي شخصيت بافت شهري، از طريق بهره¬گيري از شيوه¬هاي گونه¬ريخت¬شناسي، گونه¬ريخت¬شناسي ديالكيتيكي و چيدمان¬فضا در كنار شيوه¬هاي توصيفي و كيفي مبتني بر تحليل نقشه و مشاهدات انجام مي¬گيرد. از هم¬پوشاني شخصيت عيني برآمده از سنجه¬هاي ريخت¬شناسانه¬ي هندسي، توپولوژيكي و كيفي با شخصيت ذهني حاصل از تحليل پرسشنامه و ترسيمات ذهني، شخصيت متمايز هر بافت قابل شناسايي و ارزيابي است. در راستاي كاربست عملي مجموعه¬ي هنجارها و معيارهاي ارزيابي شخصيت، دو بافت شهري با شخصيت متمايز در شهر رشت كه در طول دوره¬ي 200 ساله¬ي شهرنشيني خود، از يك هسته روستايي تبديل به بزرگترين شهر شمال كشور شده است و به دلايل متنوع، شاهد شكل¬گيري انواع متمايزي از بافت¬هاي شهري بوده است، انتخاب شدند. يك بافت شهري از هسته¬ي قديمي كه با شخصيت متمايز تاريخي خود دربردارنده¬ي مشخصه¬هاي منحصربفرد و برجسته¬ي فضايي و كالبدي از دوره¬ها و سبك¬هاي متفاوت است و ديگري، مربوط به بخش جديد شهر كه با طرح از پيش انديشيده¬ي شده¬ي خود، حاوي مشخصات خاص و ارزشمند فضايي در سطح شهر بوده است. شخصيت خاص و ممتاز هر دو بافت كه به منزله¬ي دو برگ از كتاب تاريخ و هويت شهري رشت محسوب مي¬شوند، به دلايل اقتصادي و جمعيتي در معرض نابودي قرار گرفته است. لذا تلاش شده تا با بهره¬گيري از معيارهاي ريخت¬شناسانه، مولفه¬هاي شكل¬دهنده¬ي هنجارهاي شخصيتي هر بافت شناسايي و ارزيابي شده و بر مبناي تحليل دقيق، راهكارهاي مرتبط جهت تقويت شاخصه¬هاي ممتاز آن¬ها ارائه گردد.