15033

15033

توسعه يك مدل تحليل كمي جهت ارزيابي عملكرد سازماني مبتني بر كارت امتيازي متوازن با استفاده از مدل سازي عدم قطعيت

دكتري

صنايع

آذرماه 1394

آذرماه 1394

دكتر مصطفي جعفري

دكتر كامران شهانقي

صنايع

چكيده شدتگرفتنتغييراتوافزايشپيچيدگيدرتكنولوژي ومحيطدرحالتغيير، از مهمترين چالش‌هايي است كه كسبوكارها به طور مستمر با آن مواجه هستند. قابليت مديرانبرايتصميم‌گيريمناسبواثربخشجهتبقايسازمان،هنگام مواجههباچالش‌هايمحيطكسب‌و‌كار،بسيار حياتيخواهد بود.اين امر، نياز به وجودنظامارزيابيعملكرد سازماني رااجتناب‌ناپذيرنمودهاست، به گونه‌ايكهفقداننظامارزيابيدرابعادمختلفبهعنوانيكي ازعارضه‌هايسازمانقلمدادمي‌شود.كارت امتيازي متوازنيكي ازمناسب ترين مدلهايارزيابي عملكرد سازماني مي‌باشد كه شركتهاي موفق زيادي در دنيا از آن استفاده نموده و مي‌نمايند. اين سيستم، مأموريت و استراتژي سازمان را به اهداف و معيارهايي تبديل مي‌كند كه در چهار وجه، قابل سازمان‌دهي است. تاكنونتحقيقاتمتعدّديدرزمينهتوسعه مدل، جهتافزايشكاراييكارتامتيازيمتوازنصورتپذيرفتهكههركداماز آنها، برخيابزارها و تكنيك‌هايكمّي راجهت جبرانضعف‌هايمدلكارت امتيازي متوازنبهكار گرفته‌اند. در مدل كارت امتيازي متوازن، نقشه‌هاي استراتژي به عنوان ابزاري مفيد به منظور اجراي استراتژي مطرح هستند، اما اغلب بر مبناي ارتباطات علّت و معلولي مبهمي ساخته شده‌اند كه از برون‌يابيداده‌هاي عملكرد گذشته و ارتباط ناقص با آينده‌هاي ممكن حاصل شده است. از آنجا كه در طراحي نقشه‌هاي استراتژي در مدل كارتامتيازيمتوازن، از داده‌هاي عملكردي گذشته سازمان استفاده مي‌شود، آينده‌هاي ممكن و سناريوهاي پيش‌روي سازمان ناديده گرفته مي‌شود. به منظور مديريت عدم قطعيت‌هاي محيطي بر مبناي مدل كارتامتيازيمتوازن، در اين تحقيق از مفهوم پايداري در نقشه استراتژيسازمان استفاده شده است. با لحاظ كردن عدم قطعيت‌هاي محيطي مؤثر بر سازمان و ايجاد نقشه استراتژي پايدار براي سازمان، مي‌توان آمادگي سازمان را در مواجهه با عدم قطعيت‌هاي استراتژيك در بلند مدت افزايش داد. جهت دستيابي به نقشه استراتژي پايدار در مواجهه با عدم قطعيتهاي محيطي، ابتدا سناريوهاي محيطي شناسايي و تبيين شده‌اند و در ادامه با استفاده از تركيب تكنيك "ارزش خالص فعلي" (NPV) و رويكرد "تئوري بازي‌هاي با همكاري"، ارزش شاپلي هر يك از ابر مسيرهاي نقشه استراتژي در هر سناريو تعيين مي‌شود. در نهايت،پايداري هريك از اجزاء نقشه استراتژي(ابر مسيرها)، با لحاظ كردن تمامي سناريوها همراه با احتمال وقوعشان، محاسبه شده و پايدارترين تركيب انتخابهاي استراتژيك با لحاظ كردن تمامي سناريوهاي محيطي مشخص خواهد شد. در تحقيق جاري، دو رويكرد اصلي جهت توسعه مدل كارت امتيازي متوازن تحت شرايط عدم قطعيت ارائه شده است. در رويكرد اول، با استفاده از تكنيك تئوري بازيها، تعارض ميان اجزاء نقشه استراتژي مدل‌سازي و تركيب مطلوب از استراتژيها ارائه مي‌شود. در رويكرد دوم، با استفاده از برنامه‌ريزيدو‌مرحله‌اي، بر مبناي منطق مشاهده و تصميم‌گيري، تغييرات مؤثر بر سازمان، وارد مدل مي‌شود. در هر دو رويكرد، از يك سو سناريوهاي محيطي مؤثر بر سازمان شناسايي شده و به نقشه استراتژي تزريق شده است و از سويي ديگر با استفاده از نقشه هاي استراتژي تصوير شده بر روي زمان به همراه بردارهاي جريان نقدي متناظر، امكان بررسي تأثيرگذاري تغييرات محيطي بر روي اجزاء نقشه استراتژي فراهم گشته است. مضافاً بر اينكه در مدل پيشنهادي، اجزاء نقشه استراتژي (ابرمسيرها) در بستر هر يك از سناريوهاي محيطي، با يكديگر تعامل خواهند داشت و پس از دستيابي به تعادل، بهترين تركيب ميان اجزاء نقشه استراتژي، با توجه به تمامي سناريوها، در قالب نقشه استراتژي پايدار ارائه مي‌شود.نقشه استراتژي توسعه يافته، سازمان را قادر خواهد ساخت تا به نحوي مطلوب با عدم قطعيتهاي استراتژيك مواجه شده و در يك دوره طولاني، پايدار بماند. در رويكرد اول،با تعريف مفهوم تئوري بازيها، ابرمسيرها به عنوان بازيكنان در نظر گرفته شده و يك بازيN نفره با همكاري ميانآنها تعريف مي‌شود. تأثيرگذاري هر يك از سناريوهاي محيطي به عنوان يك معيار در بازي وارد مي‌شود. نهايتاً پايدارترين وضعيت براي نقشه استراتژي با لحاظ كردن تمامي سناريوها ارائه خواهد شد. نقشه استراتژي پايدار از توان سازگاري بالا در برابر تغييرات محيطي و پويايي در طي دوره هاي زمانيبرخوردار خواهد بود، چرا كه سناريوهاي محيطي به طور مداوم به روزرساني مي‌شوند. در رويكرد دوم، جهت انتخاب گزينه هاي بهينه براي ابرمسيرها با يك مسأله تصميم‌گيري بهينه‌سازي مواجه هستيم. در رويكرد مدل سازيدو مرحله اي، پس از اتخاذ يك تصميم اوليه و مشاهده رويدادهاي بعدي در سناريوهاي احتمالي، مي توان مسير دستيابي به اهداف بالاتر نقشه استراتژي را بر مبناي تغييرات جديد محيطي، اصلاح كرد. در اين بخش، با داشتن چند انتخاب براي ابرمسيرها و همچنين وجود سناريوهاي محيطي مترتّب بر سازمان، ابتدا يك تصميم‌گيري اوليه صورت مي‌گيرد و سرمايه گذاري اوليهبر روي انتخابهاي اوليه ابرمسيرهاي نقشه استراتژي انجام مي‌شود. در ادامه و پس از مشاهده رويدادهاي جديد در قالب سناريوهاي محيطي، انتخابهاي ابرمسيرها نيز به روز مي‌شوند. در صورتي كه انتخاب اوليه يك ابرمسير تغيير كند، نياز به هزينه سوئيچ كردن خواهيم داشت و در صورتي كه انتخابهاي اوليه ابرمسيرها بدون تغيير باقي بمانند، هزينه هاي سرمايه گذاري قبلي مبنا قرار خواهند گرفت. مدل پيشنهادياين تحقيق در شركت پست ايران پياده سازي شده است. كلمات كليدي: ارزيابي عملكرد سازماني، كارت امتيازي متوازن، نقشه استراتژي مبتني بر زمان، تئوري بازي‌هاي با همكاري، برنامه‌ريزي چند مرحله‌اي، برنامه‌ريزي سناريو، ارزش خالص فعلي.