17970

17970

سنجش تحولات فضايي پايتخت هاي نفتي مطالعه موردي كلانشهر تهران

كارشناسي ارشد

مهندسي شهرسازي - برنامه ريزي منطقه اي

آذر 1395

دكتر رضا خيرالدين

معماري و شهرسازي

فضاي شهري را در واقع مي¬توان توليدي اجتماعي ـ اقتصادي دانست كه بازتابي از كاركردهاي سياسي و اقتصادي مسلط بر جامعه است. فرآيندها و ساختارهاي اقتصادي ـ اجتماعي گوناگون، منجر به شكل-گيري فضاهاي متفاوت در سطح شهرها خواهند شد. كشورهاي صادركننده نفت، تفاوت بنياديني از منظر فرآيندهاي اقتصادي، و اقتصاد سياسي با ساير كشورها دارند. با ورود درآمدهاي نفتي به چرخه¬ي اقتصاد اين كشورها، انباشت مازاد سرمايه شكل¬ گرفته و چرخه¬هاي سرمايه در اين كشورها دچار استحاله مي¬شود كه اين امر جريان سرمايه را بيش¬تر به سمت محيط مصنوع شهري سوق مي¬دهد. بنابراين انتظار مي¬رود كه درآمدهاي نفتي نقش اصلي را در فرآيند تحولات و توليد فضاي شهري در اين كشورها ايفا كند. در اين ميان پايتخت¬هايِ نفتي به علت تمركز هم¬زمان سياسي، اقتصادي، اجتماعي و نهادي بيش¬ترين تأثير را از اين درآمدها مي¬پذيرند. بنابراين در اين پژوهش كلان¬شهر تهران به¬عنوان مطالعه موردي انتخاب شده است. در اين پژوهش مهم¬ترين هدف، اثبات و شناسايي نوع رابطه بين درآمدهاي نفتي و توليد فضا در كلان¬شهر تهران و محوري¬ترين پرسش حول يافتن وجود ارتباط بين اين دو مؤلفه است. از اين¬رو اين پژوهش با استفاده از روش پژوهش تركيبي (توصيفي ـ تحليلي) و استفاده از داده¬ها و اسناد كتابخانه¬اي، با استخراج متغيرهايي از فصل مباني نظري و ادبيات پژوهش به بررسي و تحليل وجود ارتباط بين دو مؤلفه¬ي درآمدهاي نفتي و توليد فضا در كلان¬شهر تهران پرداخته است. براي بررسي وجود رابطه¬ي معنادار بين اين دو مؤلفه از ضريب همبستگي پيرسون و رگرسيون خطي ساده استفاده شده و هم¬چنين به منظور تحليل پيامدهاي اين ارتباط بر توليد فضا در كلان¬شهر تهران، روش توصيفي به¬كار گرفته شده است. از نتايج و دستاوردهاي اين پژوهش، اثبات وجود رابطه¬ي معنادار، مستقيم و با شدت همبستگي شديد بين دو مؤلفه¬ي اصلي درآمدهاي نفتي و توليد فضا در كلان¬شهر تهران با استفاده از شاخص¬هاي استخراج شده است. هم¬چنين بانك¬ها، دولت¬ و شهرداري در ورود سرمايه به چرخه توليد فضا در كلان¬شهر تهران به¬عنوان كنش¬گرها و ذي¬نفع¬هاي اصلي شناسايي شده¬اند. افزايش شاخص دسترسي به مسكن، كالايي شدن فضاي شهري و قطب¬بندي اجتماعي و فضايي پيامدهاي ورود سرمايه ناشي از وجود درآمدهاي نفتي به چرخه توليد فضا در كلان¬شهر تهران است. واژه‌هاي كليدي: درآمدهاي نفتي، توليد فضا، چرخه سرمايه، كلان¬شهر تهران،

1396/08/06

10/28/2017 12:00:00 AM

Urban space, in actuality is a socio-economic product and reflective of political and economic functions of the society. Various socio-economic processes and structures result in the production of different spaces. Countries with oil-based economies have fundamental differences with other countries in terms of their economic and political-economic processes. Adding oil-revenues to the economic cycle creates capital surplus and affects the capital cycles in the country, directing it more towards urban built environments. Therefore urban evolution and space production in such countries are expected to be oriented by oil revenues. This is especially evident in country capitals since they harbor political, economic, social and institutional concentrations. This research studies the metropolis of Tehran as an example of such capitals with the goal to understand the relation between oil revenues and space production. This research deploys an analytical-descriptive method and uses data and documents along with variables extracted from literature review to analyze the relation between oil revenues and space production in Tehran. Linear regression and Pearson correlation coefficient have been used to determine the meaningfulness of such a relation. Furthermore, the consequences have been analyzed in a descriptive manner. The results show that there is a strong correlation between the main two criteria of research: oil revenues and space production in the metropolis of Tehran. The key actors in directing capital investment into space production are found out to be the banks, government and municipality. The increase of accessibility to housing, commercialization of urban space and socio-spatial polarization are some the consequences of such a strong relation in the metropolis of Tehran. Keywords: oil revenues, space production, capital cycle, Tehran metropolis