21415

21415

بازتعريف مفهوم دروازه‌ها در مكان‌شهري تأثير دروازه‌هاي شهري بر ادراك عابران (نمونه‌ي موردي: شهر قم در دوره‌ي صفوي و قاجار)

دكتري

شهرسازي

91-98

1398/6/24

دكتر سيدعبدالهادي دانشپور - دكتر مصطفي بهزادفر

معماري و شهرسازي

شهرهاي ايران تا سده‌ي پيش به‌علت مسائل امنيتي، اقتصادي و اجتماعي داراي برج، بارو، خندق، پل و دروازه بوده‌اند. به همين سبب تنها مكان ورود به آنها، فضاهاي‌ دروازه‌اي بوده كه همواره تعريف مناسبي از ورودي را براي شهرها ايجاد كرده است. دروازه‌ها نقش هويتي پررنگي براي شهروندان داشته و مكاني مهم در نظام دسترسي شهرها بوده‌اند. ادبيات موضوع رساله نشان مي‌دهد، بررسي‌ فراواني در مورد فضاهاي ورودي‌ در نظام معماري و شهرسازي گذشته ايران از نظر كالبدي، محيطي، تاريخي و ارتباطي انجام شده ليكن در بيشتر منابع به تأثيرات ادراكي ورودي‌ها بر عابران توجه كمتري شده است. فرضيه اين رساله اين است كه اگر به اثرات ادراكي ورودي‌هاي شهرها در گذشته پرداخته شود، نتايج جديدي در مورد ويژگي‌هاي ورودي‌هاي آنها به دست مي‌آيد. براي بررسي چگونگي ادراك ورودي در شهرهاي گذشته، رساله از روش تحقيق آميخته (كمي و كيفي) و راهبرد موردپژوهي استفاده نموده است. شيوه‌ي پژوهش مبتني بر فرآيند داده‌پردازي، تحليل و يافته‌اندوزي است. داده‌پردازي به‌وسيله‌ي بررسي اسناد، كتب تاريخي، سفرنامه‌ها، منابع تصويري و مشاهده مكان با پيمايش ميداني انجام شده است. تحليل به‌وسيله تطبيق مشاهده با مطالعه اسنادي و ادبيات جهاني و در نهايت يافته‌اندوزي به‌صورت استنباطي صورت گرفته است. شهر تاريخي، مذهبي و زيارتي قم از دوره صفوي تا قاجار به‌عنوان نمونه‌ي موردي انتخاب شده است. سلسله‌مراتب ورود به اين شهر به‌وسيله‌ي مكان‌ها، نقاط عطف، مناظر و منازلي تعريف مي‌شده است كه به دليل همراهي با آداب زيارت به آن سلسله‌مراتب تشرف گفته مي‌شود؛ يافته‌هاي اين رساله سلسله‌مراتب تشّرف از مبادي‌ ورودي شهر قم تا حرم حضرت معصومه(س) را بررسي و معرفي مي‌نمايد. نتايج تحقيق حاضر نشان مي‌دهد مبادي ورودي شهر قم در بازه‌ي زماني پژوهش، محدود به مكان دروازه نبوده بلكه حوزه‌اي خطي از اولين رؤيت شهر تا مجموعه‌ي حرم حضرت معصومه(س) را شامل مي‌شود. سلسله فضاهاي ورودي به شهر قم با تأثير بر ادراك مخاطب موجب تقويت آداب زيارت مي‌شده است.

1398/09/24

Redefining the Sense of Gates in Urban Places Effect of City Entrance on Pedestrian Perception (Case Study: Qom city during the Safavid period and Qajar period)

9/23/2019 12:00:00 AM

Until a century ago, cities in Iran had tower, barrow, moat, bridge and gate due to security, economic and social issues. So the only places to enter were the gates, which always provided the perfect entrance for cities. Gates have a strong identity for citizens and have been an important place in the city's transportaion. The literature shows that there has been a great deal of study of the entrance spaces in Iran's past architectural and urban system in terms of physical, environmental, historical, and communication, but less attention has been paid to the perceptual effects of the entrances on pedestrians. The hypothesis is that if one deals with the perceptual effects of city entrances in the past, new conclusions about the characteristics of their entrances will be obtained. In order to study how the perception of gates in past cities has been, the thesis has used quantitative and qualitative research method and case study strategy. The research method is based on data processing, analysis and discovering. The data processing was done by scrolling documents, historical books, travelogues, visual resources, and observing locations through field surveying. The analysis was performed by matching observation with the study of literature and finally deducting the findings. The historical, religious and pilgrimage city of Qom from the Safavid to the Qajar period was chosen as case. The hierarchy of entry into this city is defined by places, milestones, landscapes, and inns that are referred to as hierarchies of pilgrimage. The results of this study show that the entrance to the city of Qom was not limited to the location of the gate during the period of the study but included a linear area from the first sighting of the city to the complex of Hazrat Masoumeh (SA) holy Shrine . The hierarchy of entrances to the city of Qom have influenced the perception of the audience, thus enhancing the pilgrimage rituals.

كليدواژه‌ها: ادراك مكان، دروازه، ورودي‌ شهر، شهر قم

Perception, Place, Gate, City Entrance, Qom City