21547

21547

توانمندسازي اسكان غيررسمي از منظر شهرسازي ايراني- اسلامي نمونه موردي شهرك امام حسين (عليه السلام) (ميان آباد شهر اسلامشهر)

دكتري

شهرسازي

1391

1398/10/1

دكتر مصطفي بهزادفر - مهندس عبدالحميد نقره كار

دكتر مهدي حمزه نژاد

معماري و شهرسازي

اسكان غيررسمي، از پيامدهاي نامطلوب و برنامه¬ريزي نشده شهرنشيني در جهان معاصر است كه به ويژه در نتيجه صنعتي شدن شتابان و نابرابري¬هاي منطقه¬اي شكل گرفته و شهرها و خصوصاً كلان‌شهرهاي كشور را با مسائل عديده¬اي مواجه ساخته است. اين‌گونه سكونتگاه¬ها هرچند جلوه¬اي از فقر را نمايان مي¬سازد، بازتاب كاستي¬ها و نارسايي¬هاي سياست¬هاي دولت و بازار رسمي نيز محسوب مي¬شود. ديدگاه¬ها و راهبردهايي در زمينه ساماندهي اين سكونتگاه¬ها ارائه شده است. با توجه به اين امر كه يكي از مهم¬ترين دغدغه¬هاي شهرسازان ايجاد شهري فارغ از ناامني اجتماعي و طبيعي است و از منظر اسلامي تحقق مديريت مي¬باشد. رشد نامتوازن در شهرها باعث شده تا تحولات و آثار آن باعث رشد بلايا در اين‌گونه جوامع گردد. دين اسلام وعده تحقق چنين شهر و شهرسازي و ضرورت پيشگيري از مفاسد آن را بيان كرده است. به منظور توانمندسازي سكونتگاه¬هاي غيررسمي و يا هر فرآيند مطلوب انساني، مكتب اسلام بر سه مرحله از اين فرآيند كه به صورت جبري طي مي¬شود، تأكيد دارد. پيامبر اسلام مبتني بر اين سه مرحله علم مفيد را واجد سه موضوع اصلي تبيين نموده¬اند؛ آيه ممكنه يا حكمت نظري، فريضه عادله يا حكمت عملي و سنت قائمه يا روش¬ها و اصول پايداري اجتهادي به منظور تجلي ايده¬ها و ايده¬آل¬هاي انسان¬ها در شرايط متنوع زماني و مكاني. اولين مرحله مزبور، شناخت چه به صورت دانشي و چه به صورت بينشي مي¬باشد. به اين صورت كه بايد تشخيص داده شود چه چيزي علم است و چه چيزي جهل، چه چيزي نياز واقعي و تكاملي انسان است و چه چيزي نياز واقعي و تكاملي او نيست. در مرحله دوم كه با عنوان فريضه عادله شناخته مي¬شود، دربرگيرنده احكام و بايدها و نبايدهاي عملي در راستاي دستيابي به اهداف تعيين شده در مرحله اول مي¬باشد و در نهايت مرحله سوم شامل شيوه عملي و اجتهادي انسان است كه در اين مرحله تعيين مصداق در جهان واقعي كه وابسته به مجموع شرايط زماني و مكاني است، مطرح مي¬شود. با توجه به پرسش¬هاي اين پژوهش كه (راهكارهاي مناسب و اجرايي در خصوص توانمندسازي سكونتگاه¬هاي غيررسمي از منظر فرهنگ اسلامي و تجربيات شهرسازي ايراني مطلوب مي¬توان كدام¬ها هستند؟ و چگونه مي¬توان در راستاي ارتقاء هويت شهرسازي (اسلامي- ايراني) و با رويكرد توانمندسازي در عرصه¬هاي كمي و كيفي گوناگون براي بهبود شرايط ساكنين در سكونتگاه¬هاي غيررسمي گام¬هايي برداشت؟) مبتني بر چگونگي است و نه چرايي، روش انتخابي روش تحليل محتواي كيفي در قالب مراحل سه¬گانه معرفي شده مي¬باشد. با توجه به موضوع و مسئله اين پژوهش، دو حوزه اصلي، مؤثر بر مراحل مختلف اين تحقيق خواهند بود كه عبارت‌اند از حوزه «توانمندسازي سكونتگاه¬هاي غيررسمي» و «اصول شهر ايراني- اسلامي» و پژوهش با رويكرد تفسيري- تحليلي به سؤالات در اين دو حوزه پاسخ مي¬دهد. با مرور پژوهش¬هاي پيشين و كسب شناخت اوليه از موضوع پژوهش و نيز تأكيد بر اين موضوع كه مطالعات اسلامي داراي مسير طولي مي-باشند، ديدگاه¬هاي نظري و طولي بودن پارادايم پژوهش مشخص مي¬شود. همچنين با تكيه بر آماده‌سازي و تحليل اطلاعات در شالوده نظري پژوهش، حساسيت¬هاي نظري مشخص شده و الگوي مفهومي اوليه شكل مي¬گيرد. پس از اعتبارسنجي يافته¬هاي پژوهش و كشف چگونگي تحقق يافته¬ها، اطلاعات سازماندهي شده و الگوي مفهومي ترسيم مي-شود و در نهايت به ارائه راهبردهاي مفهومي و راهكاري عملي و اجتهادي پرداخته مي¬شود. كلمات كليدي: توانمندسازي، سكونتگاه غيررسمي، شهرسازي اسلامي، ميان‌آباد اسلام‌شهر.

1398/10/22

Empowering Slum from the Perspective of Iranian-Islamic Urban Planning Case study of Imam Hussein (AS) (Mianabad city of Islamshahr

12/22/2019 12:00:00 AM

Informal settlement is one of the unintended and unplanned consequences of urbanization in the contemporary world, especially as a result of the accelerated industrialization and regional inequalities. Such settlements, while displaying a manifestation of poverty, are also a reflection of the shortcomings and failures of government policies and the formal market. Rehabilitation strategy is one of the important solutions toward these settlements in Iran and the world. Considering that one of the most important concerns of urban planners is the creation of a city free from social and natural insecurity and from the Islamic perspective, the realization of social justice. The religion of Islam promises the fulfillment of such a city and the need to prevent its corruption. In order to rehabilitate informal settlements or any desirable human process, the school of Islam emphasizes on three stages. The Prophet of Islam based on these three stages has explained useful science with three main themes: the possible verse or theoretical wisdom, the theory of justification or practical wisdom, and the traditions or practices and principles of ijtihadic sustainability to express ideas. The first stage is cognition, both knowledge and insight. It is to be discerned what is science and what is ignorance, what is the real and evolutionary need of man, and what is not his real and evolutionary need. The second stage, known as the duty of righteousness, comprises the rulings, the doings and the non-actions in order to achieve the goals set in the first stage, and finally the third stage involves the practical and ijtihadic manner of human beings seeking at this stage. Real-world reference depends on the sum of temporal and spatial conditions. Based on the questions of this research, the selected method is qualitative content analysis in the form of three stages. According to the subject of this research, the two main areas that will be influenced by the different stages of this research are, "Rehabilitation of Informal Settlements" and "Principles of Iranian-Islamic City" and research with an interpretive-analytical approach to the questions in this study. After validating the research findings and discovering how the findings are realized, the information is organized and conceptual modeled, and finally conceptual strategies and practical and ijtihad strategies are presented. Keywords: Rehabilitation, Unofficial Settlement, Islamic Urban Development, Mian Abad- Eslamshahr