22326

تبيين فرآيند شكل گيري و دگرگوني فضايي شهر منطقه ها؛ ارائه آموزه‌هايي منطبق بر شرايط ايران

كارشناسي ارشد

شهرسازي - برنامه‌ريزي منطقه‌اي

1399/3/10

دكتر مصطفي بهزادفر

دكتر احمد خليلي

معماري و شهرسازي

شهر منطقه‌ها يكي از پديده هاي نوظهور قرن بيستم مي باشند كه ابعادي گسترده تر و پيچيده تر از مناطق مادر شهري و مجموعه هاي شهري دارند. با وجود پژووهش ها و تحقيقاتي كه پيرامون مفهوم شهر منطقه انجام شده، اين مفهوم همچنان مبهم و گنگ باقي مانده است. براي شناخت اين مناطق مي توان از سه ركن اصلي شكل گيري، دگرگوني و تعيين محدوده استفاده كرد. اين سه ركن هركدام تحت تأثير اندركنش نيروها و عوامل مختلفي در طول زمان است. عوامل بنا به مقتضيات مكان در كشورهاي توسعه‌يافته و درحال‌توسعه تأثيرات متفاوتي را بر فرآيند شكل-گيري و دگرگوني و تكوين شهر منطقه ها مي گذارد. اين تحقيق در وهله نخست تلاش مي كند با تبيين فرآيند شكل گيري و دگرگوني شهر-منطقه هاي جهاني به واكاوي مفهوم شهر منطقه ها بپردازد. همچنين پس از تعريف چارچوبي معنايي براي پديده شهر منطقه، با در نظر گرفتن ماهيت گسترش و تحولات مناطق كلان‌شهري ايران، آموزه هاي براي برنامه ريزي و مديريت اين مناطق ارائه دهد؛ بنابراين اين پژوهش 4 هدف اصلي را دنبال مي¬كند كه عبارت است از: تبيين فرآيند شكل گيري شهرمنطقه ها به مفهوم عام در جهان؛ تبيين فرآيند دگرگوني شهرمنطقه¬ها به مفهوم عام در جهان؛ ارائه چارچوب تعيين محدوده شهر منطقه ها؛ تبيين فرآيند شكل گيري، دگرگوني و تعيين محدوده شهر منطقه تهران به مفهوم خاص در ايران. با توجه به ابعاد فرآيند و اهداف اصلي كه به دنبال محصولي عملي در زمينه واقعي است و منشأ الگويي نوين و آغازگر حياتي دگرگون در برنامه ريزي منطقه اي است، مي توان ردپاي فلسفه عمل گرايي در اين پژوهش جست‌وجو نمود. اين پژوهش از حيث هدف در دسته پژوهش هاي بنيادي و كاربردي است كه تلاش مي كند با گسترش و توسعه دانش به معضل و مشكل عملي در برنامه ريزي فضايي مناطق پاسخ داده شود. ازاين‌رو راهبرد اين پژوهش پيمايشي و مورد كاوي است. راهبرد پيمايشي فراتر از يك فن خاص در گردآوري اطلاعات است و هدف آن اكتشاف، توصيف و پيش‌بيني است كه با استفاده از ابزار هاي مختلف انجام مي‌شود. در اين راستا از روش هاي گوناگون از جمله تحليل فضايي، تحليل معادلات ساختاري، آينده پژوهي و ... استفاده شده است. در راهبر مورد كاوي سعي مي‌شود كه با مشاهده تمامي جوانب پديده شهر منطقه و بررسي روابط آن پديده با ساير پديده هايي كه آن را احاطه كرده اند، شناختي جامع از مفهوم شهر منطقه فراهم شود. ماهيت جامع‌نگر و همه‌شمول پژوهش، به‌كارگيري هم‌زمان دو روش كمي و كيفي (روش آميخته) را طلب مي‌كند. دو منبع اصلي مطالعات كتابخانه اي و ميداني داده هاي مطالعه را شكل مي‌دهند. يافته هاي پژوهش عوامل و شاخص هاي موثر بر سه ركن مطالعه يعني شكل گيري، دگرگوني و تعيين محدوده را مشخص مي كند. از سوي ديگر فرآيند شكل گيري و دگرگوني شهر منطقه ها ترسيم مي گردد. در اين ميان به صورت موارد ياد شده بر نمونه شهر منطقه تهران آزمايش مي شود و موقعيت شهر منطقه در فرآيند شكل گيري و دگرگوني تعيين مي گردد. همچنين محدوده احتمالي شهر منطقه تهران نيز پيش بيني خواهد شد.

1399/07/09

Explanation of City-Regions formation and transformation process

9/30/2020 12:00:00 AM

The city region is one of the emerging phenomena of the twentieth century, which has broader and more complex dimensions than the metropolitan region and conurbation. These areas are associated with the three main pillars of formation, range determination, and transformation. Each influenced by the interaction of different forces and factors over time. Depending on the requirements of developed and developing countries, these factors have different effects on the process of formation and transformation of the city regions. In the first place, this research strives to analyze the concept of the city region by clarifying the process of formation and transformation of world city-regions. After defining a semantic framework for the city region, the study put effort to recognize national (IRAN) city regions. Moreover, it provides teachings for the planning and management of these city-regions. Identifying the factors affecting the formation, transformation, and range determination of the city regions is the main aim of the current study. Moreover, it has four specific goals that seek to answer the following questions: • At what stage of the process of the formation is the Tehran metropolitan region? • How far does the Tehran city region continue? And where are the cores? • Where is the Tehran city region transformations process going? • What is the suitable framework for planning the process of formation and transformation of city regions in Iran? Thus, the current study develops indicators in the framework of practical factors. Therefore, it struggles to notch up the goals by using quantitative and qualitative methods. The main research findings are as follows: • The process of formation and transformation of the city regions is a non-linear process influenced by nine factors of formation and ten factors of transformation. On the other hand, seven factors affect range determination. • Tehran metropolitan region, as the core of the city region, is in the stage of fusion. The Tehran city region consists of 33 cities in the provinces of Tehran, Alborz, Mazandaran, Semnan, Qom, and Qazvin. • There are four possible scenarios for the Tehran city region, which are the golden scenario, the scenario of trying to improve, a move to declining, and decadence. • Factors and indicators affected in the three pillars of formation, range determination, and transformation. They have been adapted according to the data and conditions of Iran and can be used in other Iran metropolitan regions by using the proposed methods.