23059

سنجش و تبيين عوامل مؤثر بر تمركززدايي فضايي در ايران

كارشناسي ارشد

برنامه ريزي منطقه اي

1395

1398/9/30

دكتر احمد خليلي - دكتر سيد عبدالهادي دانشپور

معماري و شهرسازي

براساس سياست¬هاي توسعه منطقه¬اي، تمركززدايي از مناطق متمركز كشور به عنوان يك هدف¬گذاري كلان مورد توجه برنامه ريزان شهري و منطقه اي قرار گرفته است. تمركززدايي به عنوان ابزاري تلقي مي‌شود كه موجب بهبود عملكرد حكومت محلي، افزايش تعادل منطقه¬اي، بهبود كارايي و اثربخشي اقتصادي و مديريتي، افزايش اختيارات به حكومت محلي در ارائه خدمات با كيفيت بالاتر و تسهيل در امر توزيع عادلانه سرمايه بين مناطق كشور، بهبود دسترسي به خدمات و زيرساخت¬ها از جمله آموزش، بهداشت و غيره مي¬شود. در ايران نيز پس از پيروزي انقلاب اسلامي، تمركززدايي سياسي- اداري، مالي- اقتصادي و كالبدي به عنوان سياست¬هاي راهبردي توسعه استان¬هاي كشور مدنظر قرار گرفت و با ايجاد شوراي برنامه¬ريزي و توسعه استان¬ها، گام¬هاي اساسي در جهت تمركززدايي در ايران برداشته شد. اما همچنان موضوع تمركززدايي به عنوان مسئله اي حل نشده درصدد مسائل و مباحث شهرسازي قرار گرفته است. در اين راستا، در اين پژوهش سه هدف ازجمله تبيين و سنجش عوامل فضايي مؤثر بر تمركززدايي در كشور، سطح-بندي سكونتگاه¬ها براساس ميزان تمركز و ارائه مدل عملياتي پيشنهادي جهت تمركززدايي از استان¬هاي متمركز كشور، مورد اتخاذ قرار گرفت. تحقيق حاضر از نوع كاربردي است و با توجه به مؤلفه¬هاي مورد بررسي، رويكرد حاكم بر آن توصيفي- تحليلي مي¬باشد. قلمروي گستره مكاني پژوهش، كليه 31 استان كشور است. در اين پژوهش به منظور شناسايي عوامل مؤثر بر تمركززدايي در ايران و تدوين چارچوب نظري از روش كتابخانه¬اي- اسنادي استفاده شده است. براي دستيابي به اهداف، از 49 شاخص در 5 دسته جمعيتي، اشتغال، درآمد، هزينه و خدمات مورد استفاده قرار گرفته است. از اين رو با بهره گيري از روش مدل سازي معادلات ساختاري با رويكرد حداقل مربعات جزئي با نرم افزار Smart PLS جهت سنجش عوامل تمركززدايي استفاده گرديد. و از روش تحليل خوشه¬اي و تكنيك تاپسيس با استفاده از نرم¬افزار Spss و Excel به منظور سطح¬بندي استان¬ها استفاده شد. نتايج پژوهش حاكي از آن است ميان جمعيت، خدمات، درآمد و هزينه رابطة معناداري وجود دارد. نتايج نشان مي¬دهد كه مهم-ترين عامل تمركززدايي از مناطق متمركز كشور به ترتيب اشتغال، خدمات، درآمد و هزينه مي¬باشد. همچنين سطح-بندي سكونتگاه¬ها نشان مي¬دهد كه از 31 استان كشور، يك استان بسيار متمركز، يك استان متمركز، 14 استان نسبتا غيرمتمركز و 15 استان غيرمتمركز بوده است. بنابراين الگوي حاكم بر سازمان فضايي كشور، از الگوي مركز- پيرامون تبعيت كرده است، به¬طوري كه هر چه از مركز كشور دور مي¬شويم از تمركز استان¬هاي كشور كاسته مي¬شود و استان-هاي غيرمتمركز در نواحي حاشيه¬اي و مرزي واقع شده¬اند.

1399/11/01

assessment and explanation of factors affecting on spatial decentralization in iran

12/21/2019 12:00:00 AM

According to regional development policies, decentralization of the centralized regions of the country as a macro targeting has been considered by urban and regional planners. Decentralization is seen as a tool to improve local government performance, increase regional balance, improve economic and managerial efficiency and effectiveness, increase the authority of local government to provide higher quality services and facilitate equitable distribution of capital between regions, and improve access to services and infrastructure such as education, health, etc. In Iran, after the victory of the Islamic Revolution, political-administrative, financial-economic, and physical decentralization were considered as strategic policies for the development of the provinces of the country, and with the establishment of the Planning and Development Council of the provinces, the basic steps were taken to decentralize in Iran. But the issue of decentralization is still unresolved in urban planning issues. In this regard, in this study, three objectives were adopted, including explaining and measuring the spatial factors affecting decentralization in the country, leveling settlements based on the degree of concentration, and presenting a proposed operational model for the decentralization of centralized provinces. The present study is applied research, and according to the studied components, its approach is descriptive-analytical. The territory of the research area is all 31 provinces of the country. In this study, to identify the factors affecting decentralization in Iran and to develop a theoretical framework, the library-documentary method was used. To achieve the goals, 49 indicators in 5 categories of population, employment, income, expenses, and services were used. Therefore, the structural equation modeling method with partial least squares approach and Smart PLS software was used to measure decentralization factors. The cluster analysis method and TOPSIS technique using SPSS and Excel software were used to level the provinces. The results indicate that there is a significant relationship between population, services, income, and cost. The results show that the most important decentralization factor from the centralized regions of the country is employment, services, income, and cost, respectively. Also, the ranking of settlements shows that out of 31 provinces of the country, one province was very centralized, one was a centralized province, 14 provinces were relatively decentralized, and 15 provinces were decentralized. Therefore, the model governing the country's space organization has followed the center-periphery model, so that as we move away from the center of the country, the concentration of the country's provinces decreases, and decentralized provinces are located in the peripheral and the border areas.

تعادل منطقه اي , شاخص هاي تمركززدايي , ايران , تمركززدايي

Regional Balance , Decentralization Indicator , Iran , Decentralization