23765

واكاوي سازوكارهاي تجديدحيات رودخانه‌هاي شهري به‌مثابه مكان‌هاي عمومي پايدار

دكتري

شهرسازي

1399-1400

30/10/1399

دكتر سيد عبدالهادي دانشپور

دكتر مصطفي بهزادفر

معماري و شهرسازي

رودخانه، به‌عنوان يك فضاي شهري، بخشي از بستر محيطي- مكاني كيفيت زندگي شهرها به شمار مي‌آيد و تبديل آن به مكان‌ مؤثر و پايدار، در زمره رسالت‌هاي طراحي شهري محسوب مي‌شود. طراحي شهري، از طريق فعاليت انسان مبناي مكان سازي و با تمركز بر ايجاد «مكان‌ عمومي پايدار با محوريت رودخانه» درصدد ايجاد توازن با مقوله حفاظت اكولوژيك از رودخانه است. اين مسير مشترك، توأمان، زمينه‌هاي سلامت رودخانه و حضور انسان‌ها را فراهم نموده و در تبديل دوباره آن به بستر زندگي شهري مؤثر است؛ بستري كه در آن، ارزش‌هاي انساني و اجتماعي امكان بروز مي‌يابند. اهداف: در دو دهه اخير، در احياي نواحي آبكناري، جرياني با رويكرد «بازآفريني شهري پايدار» شكل‌گرفته كه در مورد رودخانه‌ها، به دنبال احياي آن‌ها در قالب «مكان‌هاي پايدار» با مشخصه‌هاي متمايز اجتماعي، فرهنگي، تاريخي و محيطي است. در همين راستا، رساله حاضر، در تلاش براي واكاوي چارچوب نظري و سازوكارهاي تجديدحيات فضاي عمومي رودخانه‌هاي شهري به‌مثابه مكان عمومي پايدار و سنجش كيفيت كنوني رودخانه‌هاي كشور در قالب چنين چارچوبي است. روش پژوهش: اين پژوهش، بنيان فلسفي تجربه‌گرايي و رويكرد آميخته پژوهي را برگزيده است؛ چراكه از يك‌سو، با گردآوري سازوكارهاي تجديدحيات رودخانه و معيارهاي مطلوبيت مكان عمومي پايدار روبرو است و از سويي، براي بررسي كيفيت مكان‌هاي عمومي مبتني بر رودخانه نياز به كمّي كردن آنها دارد. به همين منظور روش تحقيق مورد كاوي و چهار شهر اصفهان، اهواز، اردبيل و رشت، در چهار اقليم مختلف كشور و به‌واسطه شهرت ارتباط رودخانه با مردم براي مطالعه انتخاب‌شده است. سازوكارها و معيارها، از طريق ادبيات موضوع، واكاوي شده و به‌واسطه مطالعه اسناد كتابخانه‌اي و بررسي‌هاي ميداني از مديران دولتي، متخصصان، مديريت شهري و مردم شهرهاي منتخب تكميل و بومي‌سازي شده است. به‌منظور ارزيابي وضع موجود، از مصاحبه با 196 نفر از مردم حاضر در محدوده شهر/رودخانه‌هاي منتخب استفاده‌شده است. براي تحليل اطلاعات و اعتبارسنجي، از هر دو روش كمّي و كيفي استفاده‌شده است. يافته‌هاي پژوهش: مقايسه تطبيقي حاصل از مكان‌سنجي نمونه‌هاي موردي نشان مي‌دهد كه ازنظر مردم و بر اساس مدل موردنظر اين پژوهش، كيفيت كلي مكان‌هاي عمومي پيرامون رودخانه‌هاي كارون و زرجوب، در سطح متوسط رو به پايين، در باليقلي چاي در سطح متوسط و در زاينده‌رود، در سطح متوسط رو به بالا قرار دارند. بعلاوه، اقدامات اصلاحي تا حدودي موجب ارتقاي وضع رودخانه و مكان‌هاي عمومي آن شده است. همچنين، ضعف مشترك همگي اين مكان‌هاي عمومي، كم‌وبيش در زمينه پايداري اقتصادي و زيست‌محيطي، تاب‌آوري، زمينه گرايي، معاشرت پذيري، امنيت و ايمني، آسايش و راحتي و ... است. نتايج: يافته‌هاي پژوهش بيانگر آن است كه فرايند آينده‌نگر و طولاني‌مدت تجديدحيات رودخانه به‌مثابه مكان عمومي پايدار، به تنظيم مجدد روابط منسجم رودخانه با شهر، ساكنان و فراتر از آنها، با كل رودخانه، حوضه آبخيز و محيط‌زيست مي‌پردازد. حاصل چنين فرايندي، احياي رودخانه و ارتقاي آن به «مكان عمومي پايدار» در قالب چرخه «بسترسازي، مكان سازي پايدار، مكان‌داري و مكان پروري» است. توجه كافي به سازند‌هاي شكل‌دهنده مكان عمومي پايدار رودخانه محور، كيفيات مورد انتظار از چنين مكان‌هايي شامل تاب‌آوري، پايداري، انسجام و ارتباط، كارايي و اثربخشي، انسان‌مداري، تشخص و همگاني بودن و اثرات غايي آنها را فراهم مي‌سازد. سازوكارهاي كلان اين رويكرد شامل: توازن ابعاد رودخانه و مواجهه فعال و جامع‌نگر با آن، تسهيل نقش‌ها و عملكردهاي رودخانه، رويكرد كل‌نگر به رودخانه، اولويت سلامت رودخانه به‌عنوان سامانه زيستي باز و سرشار از تنوع، تمركز توأمان بر «درونداد، فرايند، برونداد، كيفيات، اثرات»، تأكيد بر پيوستگي رودخانه، زمينه‌سازي حضور انسان براي تجربه مكان، بازتعريف جايگاه رودخانه در نظام‌هاي زيست‌محيطي/ اجتماعي/ اقتصادي، تناظر فرايند با چرخه حيات مكان عمومي پايدار و متكي بر سازندهاي آن، توجه به انتظارات ساكنان شهر در فرايند مراجعه و تسهيل ارتباط شهر/ شهروندان/ رودخانه است.

1399/11/13

Rediscovering Mechanisms of urban Regeneration of rivers as sustainable public places

1/20/2022 12:00:00 AM

River, as an urban space, is part of the environmental-spatial context of cities quality of life, thus, forming it into an effective and sustainable place is one of the urban design missions. Urban design, through human-based activity place-making, focuses on creating a "sustainable river-oriented public place" to balance the ecological protection of the river. This common path simultaneously accommodates the health of the river and human presence, and is effective in transforming rivers back into an urban context in which human and social values are honored. Objects: In the last two decades, in the revitalization of waterfront areas, a process has emerged with a "sustainable urban regeneration" approach that seeks to revive rivers in the form of "sustainable places" with distinct social, cultural, historical and environmental characteristics. To this end, the present research seeks to explore the mechanisms of public urban space of rivers reclamation as a sustainable public place, as well as to measure the current quality of the country rivers in the context of such a framework. Research method: This study chooses the philosophical basis of pragmatism and mixed research approach, as on the one hand, it collects river regeneration mechanisms and sustainable public places qualitative criteria and, on the other hand, examines the current quality of public places based on the river which needs to be quantified .For this purpose, case study method is chosen as the research method, and four cities of Isfahan, Ahvaz, Ardebil and Rasht, in four different climates of the country, are selected for the study due to their reputation of river communication with people. Different mechanisms and criteria have been explored through the literature review of and are completed using various tools through the study of librarian documents and field surveys of state officials, specialists as well as urban management and people in selected cities. Furthermore, to assess the existing status, interviews with 196 people in the selected cities and rivers area as well as their urban management are used. In addition, both quantitative and qualitative methods are used for data analysis and validation. Findings: Comparisons among case studies show that according to the model of this study, the overall quality of public places around the Karun and Zarajub rivers is moderately low, in Baliqli-Chai is moderate and in Zayandehrood is in the upper middle level. In addition, remedial measures have to some extent improved the condition of the river and its public places. Also, the common weaknesses of all these public places are, more or less, in the areas of economic and environmental sustainability, resilience, Contextualism, socialization, security and safety, citizen acceptance, and so on. Conclusion: The findings indicate that the prospective and long-term process of river regeneration as a sustainable public place justifies to re-establish coherent relationships between the river with the city, its inhabitants and beyond them, with the entire river, its watershed and the environment. The result of this process is to upgrade the river to a "sustainable public place" in the form of a "bedding, sustainable place-making, place management and cultivation" cycle. The present research argues that adequate attention to the formation of the river-oriented sustainable public place provides the expected general qualities of such places, namely, resilience, sustainability, Humanism, individuality, and universality. The macro mechanisms of this approach include: balancing the dimensions of the river and active and comprehensive exposure to it, facilitating the different roles and functions of the river, adopting a holistic approach to the river, prioritizing river health as an open and diverse bio-system, focusing on “Input, process, output, qualities, effects", emphasis on river cohesion, paving the way for human presence to experience place, redefining the place of river in environmental / social / economic systems, matching process with sustainable public place life cycle and relying on its constituents, paying attention to citizens expectations in the referral process and facilitating city / citizen / river relations.

بازآفريني رودكناري , بازآفريني پايدار , مكان عمومي , مكان پايدار , مكان پروري

Riverfront regeneration , Sustainable regeneration , Public place , Sustainable place , Place breeding