25128

مدل دو مرحله اي طراحي شبكه زنجيره تأمين حلقه بسته دارويي با در نظر گرفتن عدم قطعيت براي ميزان داروهاي منقضي شده و مسيريابي وسايل حمل و نقل مراكز جمع آوري كننده

كارشناسي ارشد

مديريت مهندسي

1400

1400/01/21

دكتر دين محمد ايماني

مهندسي صنايع

اهميت و نقش داروها در سيستم‌هاي سلامت روزبه‌روز در حال افزايش است. دارو كالاي خاصي است كه به‌طور مستقيم با سلامت و زندگي مردم ارتباط دارد. همچنين دارو به دليل ضروري بودن و پراهميت بودن آن، جزء محصولات با تقاضاي بالا محسوب مي‌شود. صنعت دارو به‌عنوان مجموعه¬اي از فرايندها،‌ عمليات¬ و سازمان¬هاي درگير در كشف، ايجاد و توليد داروها تعريف مي¬شود. دسترسي به دارو يكي از اهداف سيستم بهداشت و درمان است و حوزه بهداشت و درمان در هر كشوري از بااهميت‌ترين حوزه‌هاست و زنجيره تأمين اين حوزه داراي اهميتي استراتژيك است. افزايش ميزان و تنوع پسماندها و مخاطرات بهداشتي ناشي از آن‌ها، امروزه به‌عنوان يكـي از معضـلات مهم جوامع بشري مطرح مي‌باشند. ازجمله پسماندهاي آلاينـده محيط‌زيست در دنيـا، پسـماندها و زباله‌هاي دارويي هستند. زباله‌هاي دارويي شامل محصولات منقضي شده و داروهاي استفاده‌نشده هستند. داروهاي باقيمانده در خانوارها مي‌توانند باعث مسموميت ناخواسته بخصوص در كودكان و بزرگ‌سالان شوند و همچنين ممكن است منجر به سوءمصرف داروها و ساير خطرات ناشي از خوددرماني شود. امروزه به دليل اهميت وجود محيط زيستي پاكيزه براي حيات انسان‌ها و خطرناك و سمي بودن زباله‌هاي دارويي، موضوع امحا و بازيافت اين‌گونه از داروها به‌عنوان كالاي فسادپذير موردتوجه قرارگرفته است. طبق اصول بهداشتي و همچنين بهسازي زيست‌محيطي بايد تمامي زباله‌ها كه منشأ آلودگي و همچنين بيماري هستند دفع شوند تا از انتشار و انتقال بيماري و همچنين اثرات مخرب زباله‌ها كه باعث آلودگي محيط‌زيست مي‌شوند جلوگيري شود .دفع داروهاي منقضي شده يا زباله‌هاي دارويي مي‌تواند بسيار پرهزينه و حساس باشد زيرا برخلاف ساير ضايعات و زباله‌ها، داروهاي منقضي شده يا زباله‌هاي دارويي تقريباً براي بازگردانده شدن و استفاده مجدد بي‌ارزش هستند، بنابراين رويكرد مناسبي جهت برنامه‌ريزي و دفع اين ضايعات با در نظر گرفتن هزينه‌هاي اين شبكه موردنياز است. ازاين‌رو مـديريت پسماندها كه عبارت است از مجموعه‌اي از مقرارت منسجم و نظام‌يافته در زمينه مراحـل مختلـف توليـد، نگهداري، جمع‌آوري، حمل‌ونقل، بازيافت و دفع مواد زائد مطـابق بـا بهتـرين اصـول بهداشـت همگاني، اقتصادي و ساير نيازهاي زيست‌محيطي و آنچه براي مردم موردتوجه اسـت، اهميت مي‌يابد. جهـت بهبـود مديريت پسماند دارويي مي‌بايست يك چارچوب قانوني ، سيستم‌هاي دقيق مديريت داخلي و برنامه‌هايي جهت برنامه‌ريزي به هنگام زباله‌ها و تخمين ميزان پسماندهاي توليدشده و ارزيابي و تعيين تكنيك‌هاي مؤثر و مناسب دفع آن‌ها در هر كشوري وجـود داشـته باشـد. هدف اصلي در اين پايان‌نامه، يافتن تعداد بهينه مراكز جمع‌آوري براي پاسخگويي به تمام نيازهاي موجود با در نظر گرفتن اقتصادي بودن تأسيس آن‌ها و همچنين كمينه كردن هزينه‌هاي مربوط به احداث و حمل‌ونقل و بازيافت و امحا بوده است. همچنين پرداختن به مسئله مسيريابي وسايل نقليه براي جمع‌آوري زباله‌هاي دارويي و داروهاي استفاده‌نشده كه همچنان تاريخ انقضا دارند و انتقال آن‌ها به مراكز جمع‌آوري و سپس انتقال آن‌ها از مراكز جمع‌آوري به مراكز بازيافت، مراكز امحا و كشورهاي نيازمند دارو و كمينه كردن ميزان توليد كربن دي‌اكسيد كه از مشكلات زيست‌محيطي است، از ديگر اهدافي بوده كه در اين پايان‌نامه در نظر گرفته شده است. وجه تمايز و نوآوري اين پژوهش در مقايسه با ساير تحقيقات بررسي تمامي سطوح موجود در زنجيره تآمين دارو با در نظر گرفتن هزينه هاي آن ها و مسائل زيست محيطي مي باشد. مدل پيشنهادي ابتدا در ابعاد كوچك توسط نرم افزار GAMS و سپس با توجه به NP-hard بودن مسئله، توسط الگوريتم‌هاي GA و PSO حل‌شده است. اگرچه نتايج حاصل از پياده سازي اين دو الگوريتم تفاوت زيادي با يكديگر ندارند اما به صورت كلي نتايج الگوريتم GA نه تنها جواب هاي بهتري نسبت به الگوريتم PSO مي دهد بلكه در مدت زمان كمتري نيز مدل پيشنهادي را حل مي كند. نتايج بدست آمده از حل مدل در ابعاد بزرگ توسط اين دو الگوريتم نشان داد كه از اين مدل مي توان در مسائل دنياي واقعي كه از اهميت زيادي از منظر محيط زيستي برخوردار است استفاده كرد و به كمك آن با نزديك شدن به جواب بهينه هزينه هاي زنجيره و اثر زيست محيطي را بهبود بخشيد.

1400/04/27

Closed-loop drug supply chain network design model considering the uncertainty for the number of expired drugs and vehicle routing problem of the collection centers

4/10/2022 12:00:00 AM

Nowadays, the importance and role of drugs in health care systems is increasing. Medicine is a special commodity that is directly related to people's health and life. Also, due to its necessity and importance, medicine is one of the products in high demand. The pharmaceutical industry is defined as the set of processes, operations, and organizations involved in the discovery, development, and production of drugs. Access to medicine is one of the goals of the health care system and the field of health care is one of the most important areas in any country and the supply chain of this area is of strategic importance. Increasing the amount and diversity of waste and the health hazards caused by them, are considered as one of the important problems of human societies today. Among the polluting wastes in the world are pharmaceutical wastes. Pharmaceutical waste includes expired products and unused medicines. Remaining drugs in households can cause unwanted poisoning, especially in children and adults, and may also lead to drug abuse and other risks of self-medication. Today, due to the importance of having a clean environment for human life and the dangerous and toxic nature of pharmaceutical waste, the issue of disposal and recycling of such drugs as a perishable commodity has been considered. According to health principles as well as environmental improvement, all wastes that are the source of pollution as well as disease should be disposed of to prevent the spread and transmission of disease as well as the destructive effects of wastes that cause environmental pollution. Because unlike other wastes, expired drugs or drug wastes are almost worthless to be returned and reused, so a good approach to planning and disposing of these wastes, considering the costs of this network, is needed. Therefore, waste management, which is a set of systematic regulations in the field of various stages of production, storage, collection, transportation, recycling and disposal of waste in accordance with the best principles of public health and living conditions, is critical. In order to improve pharmaceutical waste management, there must be a legal framework, precise internal management systems, and programs for planning when waste is generated, estimating the amount of waste generated, and evaluating and determining effective and appropriate disposal techniques in each country. The main purpose of this project is to find the optimal number of collection centers to meet all the existing needs according to the geographical area, considering the economics of their establishment, as well as minimizing the costs related to construction, transportation, recycling and disposal. Also addressing the issue of routing vehicles for the collection of pharmaceutical waste and unused drugs and transferring them to collection centers and then transferring them from collection centers to recycling centers, disposal centers and countries in need of medicine and minimizing carbon dioxide emissions, which is one of the environmental problems, it is another goal of this dissertation. Due to the NP-Hard nature of the problem, the meta-heuristic algorithms, GA and PSO are used to solve the model. Although the results of the implementation of these two algorithms are not very different from each other, but in general, the results of the GA algorithm not only give better answers than the PSO algorithm, but also solve the proposed model in less time. The results obtained from large-scale model solving by these two algorithms showed that this model can be used in real-world problems that are of great importance from an environmental perspective, and with its help by approaching the optimal solution, chain costs and environmental impact can be improved.

مدل بهينه‌سازي , جمع‌آوري ضايعات , ضايعات دارويي , مسيريابي وسايل نقليه

Optimization model , waste collection , pharmaceutical waste , vehicle routing