26044

آسيب‌شناسي و ارزيابي اثرات كاهش سطح آب درياچه اروميه بر نظام اسكان و فعاليت منطقه

ارشد

شهرسازي

98-1400

1400/08/26

محمدصالح شكوهي بيدهندي

-

معماري و شهرسازي

سطح آب درياچه‌ي اروميه در طول دو دهه‌ي گذشته با كاهش چشم‌گيري روبرو بوده است. اين مشكل علاوه بر اثرات مخربي كه بر اكوسيستم‌هاي گياهي و جانوري باقي گذاشته، براي ساكنان اطراف درياچه نيز پيامدهاي ناگواري در زمينه‌ي اسكان و فعاليت در پي داشته است. پژوهش حاضر تلاش كرده است تا با آسيب‌شناسي كاهش سطح آب درياچه اروميه بر اسكان و فعاليت در يك محدوده انتخابي واقع در استان آذربايجان غربي شامل شهرستان‌‌‌‌هاي اروميه، نقده، سلماس و مياندوآب در مجاورت درياچه اروميه در يك افق زماني 20 ساله و با بكارگيري روش سناريونگاري، مبنايي براي برنامه‌ريزي در شرايط محتمل براي آينده منطقه ايجاد كند. پژوهش حاضر از نظر هدف، كاربردي و از نظر روش و ماهيت از نوع توصيفي تحليلي و مورد كاوي است. براي جمع آوري داده‌‌‌ها و اطلاعات نيز از روش‌‌‌‌هاي اسنادي و برداشت ميداني بهره گرفته شده است. ابزار گردآوري اطلاعات در روش اسنادي، بانك‌‌‌‌هاي اطلاعاتي موجود و در برداشت ميداني، پرسشنامه مي‌‌‌‌‌باشد. بر اين اساس، در ابتدا متغيرهاي موثر بر اسكان و فعاليت با بررسي مطالعات كتابخانه‌اي و تجارب درياچه‌‌‌‌هاي مشابه، استخراج شدند و سپس با بهره‌گيري از روش دلفي و به كمك نرم افزار سناريو ويزارد و مدل DPSIR، سناريوهاي سازگار براي آينده منطقه و همچنين راهبردهاي متناسب آن‌‌‌ها تبيين گرديد. به اين صورت كه چهار عدم قطعيت بحراني سدسازي، نرخ بيكاري، ميزان فقر و نابرابري و احساس امنيت فردي و اجتماعي به عنوان متغيرهاي كليدي تحقيق شناسايي و سه سناريوي محتمل وضعيت ايستا (متوقف شدن سدسازي و تداوم روند موجود در ساير شاخص‌ها)، وضعيت بحراني (متوقف شدن سدسازي و كاهش احساس امنيت فردي و اجتماعي) و وضعيت بسيار بحراني (متوقف شدن سدسازي، افزايش نرخ بيكاري و كاهش احساس امنيت فردي و اجتماعي) براي منطقه معرفي شدند. بر اساس مطالعات مي‌‌‌‌‌توان گفت كاهش سطح آب درياچه اروميه اثرات مستقيمي همچون ركود صنعت گردشگري منطقه، افول زندگي زراعي، كاهش فعاليت‌‌‌‌هاي غير‌كشاورزي، تعطيلي صنايع تبديلي، فقر زودرس، مهاجرت و تغييرات جمعيتي روستا، افزايش هزينه‌‌‌ها و تهديد امنيت شغلي و درآمدي و اثرات غير‌مستقيمي همچون شور شدن آب‌‌‌‌هاي زيرزميني و بروز آسيب‌‌‌‌هاي اجتماعي بر منطقه مي‌‌‌‌‌تواند داشته باشد. همچنين بررسي آمارها نشان مي‌‌‌‌‌دهد منطقه با كاهش اشتغال در بخش‌‌‌‌هاي مختلف اقتصادي و افزايش نرخ بيكاري روبرو شده است؛ هر چند كه علل گوناگوني مي‌‌‌‌‌تواند در اين حوزه دخيل باشد، اما بي شك بحران درياچه يكي از عوامل تاثيرگذار بوده است. اما از نظر سكنه منطقه حداقل تا اين زمان و در محدوده مورد مطالعه، كاهش قابل توجهي از جمعيت و تعداد خانوارها ديده نمي‌‌‌‌‌شود. در نهايت، مديريت هوشمند آب و خاك و تقويت بستر نهادي به عنوان راهبردهاي متناسب با سناريوي اول، تاب آور ساختن جوامع روستايي و تمركز بر گروه‌‌‌‌هاي آسيب پذير و حساس به عنوان راهبردهاي متناسب با سناريوي دوم و توسعه اقتصادي محلي و توسعه روستايي به عنوان راهبردهاي متناسب با سناريوي سوم پيشنهاد شده اند.

1400/11/20

Pathology and evaluation of the effects of water level decrease in Urmia Lake on the settlement system and activity of the region

11/17/2022 12:00:00 AM

The water level of Urmia Lake has decreased significantly over the past two decades. This problem, in addition to the destructive effects it has left on the plant and animal ecosystems have also had adverse consequences for the inhabitants of the lake and the housing and employment system. The present study has tried to reduce the water level of Urmia Lake on the settlement and activity in a selected area located in West Azerbaijan province, including the cities of Urmia, Naqadeh, Salmas, and Miandoab near Urmia Lake and in a 20-year time horizon and planning on Scenario base to provide a basis for planning in possible conditions for the future of the region. The present research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical and case-study in terms of method and nature. Documentation and field survey methods have been used to collect data and information. The data collection tool in the documentary method is the existing databases and the field survey is a questionnaire. Accordingly, first, the variables affecting the settlement and activity were extracted by reviewing library studies and experiences of similar lakes, and then using the Delphi method and with the help of Wizard scenario software and DPSIR model, compatible scenarios for the future of the region and also their appropriate strategies were explained. In this way, four critical dam uncertainties, unemployment rate, poverty and inequality, and a sense of individual and social security are identified as key variables of the research and three possible scenarios of static status (cessation of dam construction and continuation of the trend in other indicators), critical situation (Stopping the construction of dams and reducing the feeling of personal and social security) and a very critical situation (stopping the construction of dams, increasing the unemployment rate and reducing the feeling of personal and social security) were introduced for the region. According to studies, the decrease in the water level of Urmia Lake has direct effects such as the recession of the region's tourism industry, the decline in agricultural life, reduction of non-agricultural activities, closure of conversion industries, premature poverty, migration, and rural population change, rising costs, and threats to job security. It can have indirect effects and effects such as salinization of groundwater and social damage to the region. Statistics also show that the region has faced a decline in employment in various economic sectors and an increase in unemployment; although various causes can be involved in this area, the lake crisis has undoubtedly been one of the influential factors. However, in terms of population in the region, at least so far and in the study area, there is no significant reduction in population and number of households. Finally, smart soil and water management and strengthening the institutional context as strategies appropriate to the first scenario, resilience of rural communities and focus on vulnerable groups as strategies appropriate to the second scenario, and local economic development and rural development as Strategies appropriate to the third scenario have been proposed.

درياچه اروميه، آينده‌پژوهي، سناريونگاري، اسكان و فعاليت.

Urmia Lake, Futures Study, scenario planning, settlement and activity.