26505

مدل‌يابي عوامل مؤثر بر شكل‌گيري هويت مكاني در محله‌هاي مسكوني (موردپژوهي: محله سپه شهر قزوين)

دكتري تخصصي

مهندسي معماري

1393-1400

1400/12/1

دكتر فرهنگ مظفر- دكتر سيد باقر حسيني

دكتر بهرام صالح صدق پور

معماري و شهرسازي

هويت مكاني به‌عنوان يكي از سازه‌هاي اصلي در علم روان‌شناسي محيط، نقش بسيار مهمي در رابطۀ شناختي انسان و مكان سكونت وي، افزايش سلامت روان و ارتقاي كيفيت زندگي او دارد. ليكن عدم توافق متخصصان در خصوص ساختار اين مفهوم، مانع از شناخت جامع آن شده است. بنابراين دستيابي به ابعاد و عوامل مؤثر بر شكل‌گيري هويت مكاني در محله‌هاي مسكوني با تأكيد بر وجوه روان‌شناختي آن، مي‌تواند گامي جهت پيشبرد تحقيقات هويت مكاني در حوزۀ معماري و شهرسازي شود. پژوهش حاضر با هدف شناسايي عوامل مؤثر بر شكل‌گيري هويت مكاني در محله‌هاي مسكوني و همچنين دستيابي به مدلي از ارتباط ميان اين عوامل انجام شده است. بنابراين، به‌لحاظ هدف بنيادي با ماهيت اكتشافي و ازنظر روش گردآوري داده‌ها توصيفي- تحليلي است. روش تحقيق، تركيبي از روش‌هاي كيفي و كمّي است كه در چهار بخش 1- سندپژوهي شامل مرور ادبيات موضوع؛ 2- دلفي و ساخت ابزار اندازه‌گيري شامل مصاحبه با متخصصان، كدگذاري باز و محوري، تهيه جدول هدف- محتوا و پرسشنامۀ محقق‌ساخت بر اساس آن، پيمايش دلفي در دو مرحله و تحليل عامل Q؛ 3- جمع‌آوري داده‌ها مبتني بر پيمايش و موردپژوهي و 4- همبستگي بر پايۀ تحليل عامل R، مدل‌يابي و تحليل مسير با استفاده از نرم‌افزارهاي «SPSS-26» و «Amos» انجام شده است. جامعه آماري پژوهش در بخش دلفي، 25 نفر و در بخش موردپژوهي 370 نفر از ساكنان محله سپه شهر قزوين بوده است كه به روش تصادفي خوشه‌اي انتخاب شدند. نتايج تحليل عامل Q نشان‌ داد، ابعاد شكل‌گيري هويت مكاني مبتني بر ديدگاه متخصصان عبارت‌اند از: «كالبدي- ساختاري»، «روان‌شناختي»، «اجتماعي- فرهنگي»، «عملكردي- فعاليتي»، «زيبايي‌شناختي»، «زيست‌محيطي»، «تاريخي» و «معنايي». نتايج تحليل عامل R در بخش موردپژوهي نشان مي‌دهد معيارهاي شكل‌گيري هويت مكاني شامل «تمايز فرهنگي و اقتصادي»، «امنيت‌خاطر اجتماعي»، «لذت بصري»، «شناخت فضايي»، «كارآمدي»، «عزت‌نفس اجتماعي»، «مراكز خدمات جمعي»، «تغيير و مداخله»، «دانش مكاني»، «فرسودگي»، «شخصيت تاريخي»، «پيوستگي حضور در فضا»، «قابليت‌هاي شخصي‌سازي فضا» و «قلمرو» هستند. طبق نتايج پژوهش، توجه به آثار تاريخي محله سپه و مديريت مداخلات ساختاري و ساخت‌و‌سازهاي جديد مي‌تواند به‌عنوان مهم‌ترين عوامل ايجاد هويت مكاني ساكنان عمل نمايد. عدم وجود قابليت‌هاي شخصي‌سازي فضا، گسترش فرسودگي و رهاشدگي بافت مسكوني و زدودن خاطره جمعي از محله مهم‌ترين عوامل عدم شكل‌گيري هويت مكاني ساكنان هستند. بنابراين هرگونه اقدامات معماري و شهرسازي در محله سپه، چنانچه خواستار ماندگاري سكونت و حفظ هويت دوجانبۀ فرد- مكان است، در راستاي توجه هم‌زمان به اصول فوق امكان‌پذير خواهد بود.

1401/03/01

Modeling the effective factors on place-identity formation in residential neighborhoods (Case study: Sepah neighborhood, Qazvin city)

2/20/2023 12:00:00 AM

Place-identity as one of the main constructs in environmental psychology has a very important role in the cognitive relationship between man and his place of residence, and also enhancing mental health and improving his quality of life. But the lack of agreement of experts defining the structure of the concept, and its dimensions has prevented it from a comprehensive understanding. Therefore, achieving the dimensions and factors affecting the formation of place-identity in residential neighborhoods from the perspective of architectural and urban professionals emphasizing on psychological aspects of the concept can be a step towards advancing place-identity research in the field of architecture and urbanism. The aim of this study was to identify the factors affecting the formation of spatial identity in residential neighborhoods and to achieve a model of the relationship between these factors. The study is a kind of the basic research with exploratory nature in terms of goal, and in terms of data collection method, it is placed in the descriptive research category. The research method is a combination of qualitative and quantitative methods which has done in four sections; 1- document research including reviewing the literature of the subject, 2- Delphi and making measurement tool including interviews with experts, open and axial coding, preparing the objective-content table and the research- making questionaire based on it, Delphi survey in two stages and Factor Q analysis, 3- Data collection based on survey and case study and 4- Correlation based on R factor analysis, modeling and path analysis using SPSS-26 and Amos softwares. The statistical population of the study was 25 people in Delphi and 370 residents of Sepah neighborhood of Qazvin in the case study section who were selected by cluster random method. The results from Q factor analysis show the dimensions of the place-identity in residential neighborhoods as are follows: "physical-structural", "psychological", "social-cultural", "functional-activity", "aesthetics", "environmental", "historical" and finally "semantic". The results of factor R analysis show that place- identity criteria include "cultural and economic distinctivemess", "social security", "visual pleasure", "spatial cognition", "efficacy", "social self-esteem", "collective service centers", "change and intervention", "place knowledge", "deterioration", "historical personality", "continuity of presence in space", "personalization capabilities of space" and "territory". According to the results of this study, paying attention to historical monuments of Sepah neighborhood and managing structural interventions and new constructions can act as the most important factors in improving the place-identity of residents. Lack of personalization capabilities of space, expansion of deterioration and abandonment of residential texture and removing collective memory from the neighborhood are the most important factors in reducing the place-identity of residents. Therefore, any architectural and urban actions in Sepah neighborhood, if it demands the survival of residence and the preservation of the individual-place identity, will be possible in line with the above principles at the same time.

ﻫﻮﯾﺖ ﻣﮑﺎﻧﯽ، نظريه فرايند هويت بريكول، ﻣﺤﻠﻪهاي ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ، محله سپه شهر قزوين، دلفي، مدل‌يابي.

Place-identity, Breakwell’s identity process theory, Residential neighborhoods, Sepah neighborhood in Qazvin, Delphi, Modeling.

Mana Ebrahimi Mojarad

Dr. Farhang Mozaffar- Dr. Seyed Bagher Hosseini