26913

طراحي مجموعه مسكوني و پايداري اجتماعي زنان در شهر اصفهان

كارشناسي ارشد

مهندسي معماري مسكن

1397-1401

1401/04/20

سيد عباس آقا يزدانفر- نداسادات صحراگرد منفرد

مهندسي معماري و شهرسازي

محيط سكونت به عنوان اصلي‌ترين فضا، نقشي اساسي در تحقق پايداري اجتماعي ايفا مي‌كند و در چهارچوب پايداري اجتماعي فضاي مسكوني به گونه‌اي است كه شيوه‌ي درست زندگي، تمامي ابعاد جسماني، رواني، ذهني، اجتماعي، معنوي و شغلي فرد را مد نظر قرار مي‌دهد. امروزه زنان با قبول نقش‌هاي همزمان در خانه و اجتماع، الگوهاي سنتي زندگي شامل سبك زندگي، تقسيم كار، نيازهاي كلان و خرد جسمي و ذهني را تغيير داده و خواسته‌هايي متفاوت با آنچه پيشتر براي آنان مطرح مي‌شد، دارند كه اين مسئله باعث ايجاد تعارض نقش‌هاي متداخل براي آنان شده است. همچنين محيط كالبدي و خانه‌ها، هماهنگي لازم با اين سبك زندگي جديد و شرايط ايجاد تعادل در نقش‌هاي سنتي و اجتماعي جديد براي زنان فراهم نكرده است. بنابراين به نظر مي‌رسد راهكارهاي طراحي معماري در چهارچوب پايداري اجتماعي مي‌تواند با استفاده از ظرفيت خانه براي تأمين كيفي فضاي زندگي، نيازهاي متفاوت زنان در طول دوره‌هاي مختلف را برآورده كند. به همين جهت هدف اين پژوهش شناسايي و ارائه‌ي چهارچوب مفهومي جامع مؤلفه‌هاي طراحي مسكن در چهارچوب پايداري اجتماعي زنان مي‌باشد. در ابتدا با مروري بر ادبيات پايداري اجتماعي، نيازهاي جامعه شناختي زنان در ادبيات فمينيستي و اسلامي و در نهايت شناسايي عوامل تأثيرگذار بر معماري زنانه انجام شده است. سپس با استفاده ار روش توصيفي تحليلي مؤلفه‌هاي استخراج شده در پنج دسته‌ي «زندگي اجتماعي و فرهنگي»، «مطلوبيت ذهني- روانشناختي»، «كاربري و زيرساخت اجتماعي»، «بعد اقتصادي» و «مطلوبيت كالبدي» جاي گرفته و پس از انجام 4 دور نظرخواهي از متخصصين اين حوزه با استفاده از روش پژوهش دلفي، چهارچوب مفهومي نهايي طراحي مسكن در چهارچوب پايداري اجتماعي زنان حاصل شده است. در گام بعدي با استفاده از پرشسنامه‌ي بسته كه براساس معيارهاي منتخب تدوين شده، پرسشنامه‌اي جهت امتيازدهي در اختاير پنل دلفي قرارگرفت و سپس با استفاده از آنتروپي شانون، ميزان اهميت هريك از مؤلفه ها تعيين گرديد. در اين مرحله سه مؤلفه‌ي «كنترل پذيري بصري»، «تزئينات هويت بخش (شخصي‌سازي فضا)» و «احساس امنيت» در رتبه‌ي اول جاي گرفته‌اند. پس از آن، پرسشنامه فوق به حجم نمونه 120 نفر از متخصصين معماري و آشنا با بستر شهر اصفهان داده شده است. در اين گام از روش پژوهش پيمايشي استفاده شده و با استفاده از روش فريدمن اولويت هريك از مؤلفه‌ها براي اعمال در طراحي محيط‌هاي مسكوني واقع در شهر اصفهان مشخص گرديده است. نتايج حاصله نشان مي‌دهد به ترتيب مؤلفه‌هاي «ارتباط حواس پنجگانه با محيط»، «حس مكان/ تعلق (از نظر بعد اجتماعي و فرهنگي)» و «ارگونومي» از اهميت بالاتري در شهر اصفهان برخوردار هستند. اهميت مؤلفه‌ي اول به دليل ادراك جزئي زنان نسبت به جزئيات و از سوي ديگر كمبود عوامل محرك حسي نظير بو، صدا، رنگ، تنوع مصالح و ... در محيط‌هاي مسكوني در معماري معاصر در اصفهان اين مسئله را تشديد مي‌كند و استفاده از مصالح طبيعي كه داراي رايحه، صدا و بافت متفاوتي هستند و همچنين استفاده از نقوش متناسب با بستر زماني و فرهنگي مي‌تواند اين نياز را مرتفع سازد. همچنين در تطابق حس مكان با بستر طراحي نيز اين نكته به دست مي‌آيد كه كاهش ارتباطات همسايگي و كاهش زمان سكونت باعث مشكلات اجتماعي شهر اصفهان شده و لذا كمبود آن در اولويت‌هاي بالا قرار گرفته است. فراهم ساختن فضاهاي جمعي و توجه به انطباق‌پذيري خانه‌ها با نياز ساكنين، مي‌تواند با افزايش سرمايه اجتماعي و بهبود عملكرد فضا، ساكنين را به سكونت طولاني مدت در يك مكان ترغيب كند. درمورد ارگونومي نيز، رتبه‌ي سوم اين مؤلفه گوياي آن است كه لزوم توجه بيشتر به ارگونومي زنان كه متفاوت از مردان است در طراحي تجهيزات محيطي امري ضروري است. ازديگر مؤلفه‌هاي كالبدي مؤثر در طراحي به ترتيب اولويت مي‌توان به «ايمني كالبدي»، «مبلمان چندمنظوره و انعطاف پذير» و « تنوع فضايي» نيز اشاره كرد.

1401/06/08

Residential complex design and women's social sustainability (Case study: Isfahan)

7/11/2023 12:00:00 AM

The residential environment as the central area plays a fundamental role in achieving social sustainability and embraces the lifestyle, physical, mental, social, spiritual, and occupational aspects of an individual. Nowadays, women are changing traditional patterns of life, including lifestyle, participation, macro needs, and physical and mental wisdom, by playing roles at home and work leading to having different and more desires than they used to have. Also, the physical space and houses have not provided the necessary harmony with this new lifestyle and the conditions for balancing the traditional and new social roles for women. Social sustainability strategies can meet the women’s needs during different periods by utilizing the home’s capacity. Therefore, the purpose of the study is to identify and present a comprehensive model of housing design components in the context of women’s social sustainability. First, the sociological needs of women were investigated by reviewing the social sustainability feminism and Islamic literature. Then, the factors which affect the woman’s architecture were studied. Utilizing the descriptive-analytical method, the extracted components were placed in five categories including social and cultural life, mental-psychological desirability, land use and social infrastructure, economic dimension, and physical desirability. The final model of housing design in the framework of women’s social sustainability was achieved by doing the Delphi research method for four times with the experts in this filed. In the next step, using a closed questionnaire based on selected criteria, a questionnaire for scoring was provided to the Delphi panel and then using Shannon entropy, the importance of each component was determined. At this stage, the three components of "Visual controllability", "Identifying decorations (personalization of space)" and "Feeling of security" are in the first place. After that, the above questionnaire was given to a sample size of 120 architectural experts familiar with the context of Isfahan. By using survey research method and Friedman test were used to determine the priority of each component for applications in the design of residential environments in Isfahan. The results showed that the components of the “connection of the five senses with the environment”, the “sense of place”, and “ergonomics” are of the higher importance in Isfahan, respectively. The importance of the first component regarding women's partial perception of details and the lack of sensory stimuli such as smell, sound, color, variety of materials, etc., in residential environments in contemporary architecture in Isfahan exacerbates this problem and the use of natural materials that have different scents, sounds and textures, as well as the use of motifs appropriate to the time and cultural context, can satisfy this need. Also, in adapting the sense of place in the context, it is achieved that the reduction of neighborhood connections and the reduction of residency time have caused social problems in Isfahan; therefore, this issue has been placed in high priority. Providing a community center and paying attention to the adaptability of houses to the needs of residents can encourage residents to live in a place for a long time by increasing social capital and improving the performance of the space. Regarding ergonomics, the third rank of this component indicates that is essential to pay more attention to women's ergonomics, which is different from men's, in designing environmental equipment. The proposed research solution is to use built-in ladders, rails, and pulleys to provide an easier access and more efficient equipment for women. Other physical components influencing the design include physical safety, versatile and flexible furniture, and spatial diversity, respectively.

پايداري اجتماعي زنان , چهارچوب مفهومي مؤلفه‌هاي طراحي مسكن , طراحي مسكن , معماري زنانه

Women’s social sustainability , Conceptual model of housing design components , housing design , women's architecture

Zahra Akoochekian

Dr. Seyed-Abbas Yazdanfar -Dr. Neda-Sadat SahragardMonfared