27772

توسعه ي رويكرد تقسيم منافع براي حل تعارضات آب هاي فرامرزي : مطالعه ي موردي حوضه آبريز هيرمند

كارشناسي ارشد

مهندسي عمران- مهندسي محيط زيست

1398

1401/07/30

دكتر مطهره سعادت پور - دكتر علي سردار شهركي

مهندسي عمران

مديريت آب‌هاي فرامرزي نيز يكي از بزرگ‌ترين چالش‌هاي پيش روي توسعه‌ي انساني در حال حاضر و در آينده به‌شمار مي‌رود. زيرا دولت‌هاي بالادست و پايين دست يك حوضه‌ي آبريز بينالمللي اغلب منافع متفاوت و متضادي دارند، مخصوصا زماني‌كه بهره‌برداري از منافع رودخانه به عنوان يك بازي با جمع صفر درك شود. وضعيت فعلي حوضهي آبريز فرامرزي هيرمند و تعارض آبي موجود بين دو كشور ايران و افغانستان در مورد تخصيص آب رود هيرمند نيز حاكي از اين مسئله‌است. در تحقيق حاضر سعي شدهاست با بهره‌گيري از رويكرد تقسيم منافع با ايده‌ي اصلي بحث بر روي تخصيص منافع حاصل از آب به جاي تخصيص خود آب، بهره‌برداري از منافع رود هيرمند به يك بازي با جمع مثبت تبديل و در نتيجه، مشوقي براي ايجاد همكاري در اين حوضه فراهم گردد. براي پياده‌سازي اين رويكرد در اين حوضه‌ي فرامرزي، از ترتيبات نهادي پيشنهادي توسط Arjoon (2016) با دو فرض اصلي وجود همكاري كامل بين طرف‌هاي ساحلي و وجود يك متصدي براي حوضه آبريز كه اجراي اين ترتيبات نهادي در آن را بر عهده بگيرد، استفاده شدهاست. در پژوهش حاضر مطابق با اين ساز و كار پيشنهادي، پياده‌سازي رويكرد تقسيم منافع در حوضهي مورد مطالعه، در چهار مرحله انجام شده‌است: 1) داده‌هاي مورد نياز براي اجراي پروژه با تكيهي عمده بر پژوهشهاي صورت گرفته و گزارشات مختلف تهيه شده در حوضه‌ي هيرمند جمع‌آوري گرديد؛ 2) تخصيص بهينهي آب با استفاده از توسعه‌ي مدل هيدرو-اقتصادي به صورت تركيب مدل شبيه‌سازي-بهينه‌سازي WEAP-PSO صورت گرفت؛ 3) برآورد مقادير ارزش سايه‌اي آب براي محاسبه‌ي هزينه‌هاي دريافتي از عوامل، با استفاده از تعيين ضرايبي براي فاكتورهاي تاثيرگذار آن صورت گرفت 4) براي باز توزيع مجدد هزينه‌هاي جمع‌آوري شده و محاسبه‌ي پرداخت‌هاي انتقالي، از قوانين رايج ورشكستگي شامل روش نسبي (PRO)، محدوديت برابر پاداش‌ها (CEA)، محدوديت برابر زيان‌ها (CEL)، تالمود (T)، پينيل (Pin)، قوانين تساوي گرايي محدود (CE)، تناسب تعديل شده (AP) استفاده گرديد كه بررسي نتايج، عملكرد قانون برابر پاداش‌ها را در حوضه‌ي هيرمند نسبت به ساير قوانين مطلوب‌تر نشان مي‌دهد. پژوهش حاضر ضمن روشن كردن نحوه‌ي اجراي رويكرد تقسيم منافع در حوضهي فرامرزي هيرمند، چالش‌هاي موجود در اجراي آن منطبق بر ترتيبات پيشنهادي Arjoon (2016) در حوضه‌ را برجسته كرده و نشان ميدهد در صورت دسترسي داشتن به داده‌هاي جامع و دقيق، پياده‌سازي رويكرد تقسيم منافع در حوضه با دقت بيشتري امكان پذير بوده و ميتواند نتايجي به دست دهد كه با ايجاد اطمينان در هر دو طرف تعارض آبي، در مورد افزايش منافع قابل حصول خود در نتيجه‌ي اجراي رويكرد تقسيم منافع در حوضه و نسبت به وضع موجود، انگيزهي آنها را براي مديريت همكارانه‌ي حوضه تقويت كرده و گامي براي حل تعارضات آبي هيرمند بردارد.

1401/11/03

Development of the benefit-sharing approach to resolving transboundary water conflicts: Helmand River Basin as Case Study

10/22/2023 12:00:00 AM

Transboundary water management is one of the biggest challenges facing human development at the present and in the future. Because upstream and downstream states of an international river basin have different and conflicting interests, especially when river exploitation is understood as a zero-sum game. Also, the current situation of the Hirmand transboundary river basin and the existing water conflict between Iran and Afghanistan regarding water allocation of the Hirmand River indicate this issue. In the current research, it has been tried to use the benefit-sharing approach with the main idea of discussing the allocation of benefits of water use instead of the allocation of water itself, in order to turn the exploitation of the benefits of the Hirmand River into a positive sum game and as a result, an incentive to create cooperation be provided in this basin. To implement this approach in this transboundary basin, the institutional arrangements proposed by Arjoon (2016) have been used with the two main assumptions of full cooperation between the riparian countries and the existence of an authority for the river basin to undertake the implementation of these institutional arrangements. In the current research, in accordance with this proposed mechanism, the implementation of the approach of benefit-sharing in the study area has been carried out in four stages: 1) the required data were collected for the implementation of the project, relying mainly on the research and various reports on the Hirmand basin; 2) The optimal allocation of water was determined by using the hydro-economic model as a combination of WEAP-PSO simulation-optimization model; 3) The estimation of the shadow price of water for the calculation of the costs received from the users was done by determining the coefficients for its influencing factors. To calculate the transfer payments, the proportional (P), constrained equal awards (CEA), constrained equal losses (CEL), Talmud (T), Piniles’ (Pin), constrained egalitarian (CE), adjusted proportional (AP) were used in the basin while the results indicated constrained equal awards (CEA) is the most proper rule. The current research highlights the challenges in benefit-sharing implementation in accordance with the arrangements proposed by Arjoon (2016) in the basin. It shows that if comprehensive and accurate data is available, it is possible to implement this approach in the basin more accurately. It can give results by creating confidence on both sides of the water conflict, regarding the increase of their obtainable benefits as a result of the implementation of the benefit-sharing approach in the basin in comparison to the current situation and strengthen their motivation for cooperative management of the basin, and takes a step to solve Hirmand's water conflicts.

: حل تعارض آبي , رويكرد تقسيم منافع , حوضه ي آبريز هيرمند , قوانين ورشكستگي , مدل هيدرو-اقتصادي , همكاري‌هاي فرامرزي

Water conflict resolution , benefit sharing approach , Hirmand river basin , bankruptcy rules , hydro-economic model , transboundary cooperation

zahra karimi shavaki

motahareh saadatpour - ali sardar shahraki