31399

بهبود سيستم حمل‌ونقل عمومي با در نظر گرفتن رويكرد تصميم‌گيري چندمعياره

دكتري تخصصي (PhD)

مهندسي عمران- حمل و نقل

1400

1403/7/22

رضا گلشن خواص

/

مهندسي عمران

در اين تحقيق، هدف بررسي تأثير ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي افراد، مانند جنسيت، سن، سطح درآمد و تحصيلات، آگاهي و نيت‌هاي آنان بر وزن‌هاي تعيين شده براي معيارهاي عملكرد مختلف بر اساس ترجيحات مردم است. براي جمع‌آوري داده‌ها از تكنيك مشاركت عمومي به نام نظرسنجي استفاده شده است. براي وزن‌دهي به معيارها و رتبه‌بندي راه‌حل‌هاي جايگزين به ترتيب از رويكرد تصميم‌گيري چندمعياره (MCDM) با استفاده از فرآيند تحليل سلسله‌مراتبي گروهي (GAHP) و تكنيك اولويت‌دهي با توجه به شباهت با راه‌حل ايده‌آل (TOPSIS) استفاده شده است، در حالي كه براي تعيين تأثير ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي افراد بر وزن‌هاي معيارهاي عملكرد، از تكنيك تحليل آماري به نام مدل‌سازي معادلات ساختاري (SEM) استفاده شده است. مقايسه نتايج در شهرهاي مختلف دو كشور عراق و ايران براي شناسايي تفاوت‌هاي بين‌كشوري كه ممكن است توسط متغيرهاي اجتماعي-اقتصادي توضيح داده شوند، انجام شده است. تأثير ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي افراد و موانع مربوط به ويژگي‌هاي مختلف حمل‌ونقل شامل ايمني و امنيت، دسترسي، قابليت اعتماد، راحتي و در دسترس بودن سيستم حمل‌ونقل عمومي بر ترجيحات انتخاب حالت آن‌ها مورد بررسي قرار گرفته است. سپس، از مقياس 9 امتيازي ساعتي استفاده شده است تا بررسي شود كه چگونه ترجيحات مردم نسبت به معيارهاي عملكرد مختلف شامل ايمني، زمان سفر و قابليت اعتماد بر وزني كه از طريق استفاده از تكنيك GAHP تعيين شده است تأثير مي‌گذارد و چگونه اين وزن‌هاي مختلف بر رتبه‌بندي سه جايگزين مختلف: مترو، مونو ريل و سيستم حمل‌ونقل سريع اتوبوس (BRT) كه با استفاده از روش TOPSIS به دست آمده است تأثير مي‌گذارد. مقايسه‌اي بين چهار شهر شامل بغداد، نينوا و كربلا در عراق و تهران در ايران انجام شده است. نتايج نشان داد كه مردم در سه شهر عراقي ايمني، قابليت اعتماد و زمان سفر را در اولويت قرار مي‌دهند، در حالي كه مردم تهران زمان سفر، قابليت اعتماد و ايمني را در اولويت قرار مي‌دهند. اگرچه وزن‌هاي معيار در چهار شهر متفاوت بود، رتبه‌بندي راه حل‌هاي جايگزين يكسان بود؛ مترو بهترين راه حل، سپس مونو ريل و BRT بود. نتايج با استفاده از نظرسنجي ترجيح اعلام شده، كه در آن رتبه‌بندي جايگزين‌ها با 83.3٪ همخواني داشت، اعتبارسنجي شد. سپس تحليل SEM براي بررسي تأثير ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي افراد، همراه با دو متغير پنهان شامل آگاهي عمومي در مورد استفاده از حالت‌هاي حمل‌ونقل عمومي بر سطح ترافيك، آلودگي و نرخ تصادفات و نيت‌هاي آينده عمومي براي استفاده بيشتر از حمل‌ونقل عمومي در هنگام بهبود سطوح ايمني، دسترسي و قابليت اعتماد (متغيرهاي برون‌زا) انجام شد، در ارتباط با وزني كه به معيارهاي عملكرد تعيين مي‌كنند (متغيرهاي درون‌زا). نتايج تحليل نشان‌دهنده تأثير مثبت معني‌دار متغيرهاي برون‌زا بر وزن معيارها بود. در چهار شهر، آگاهي عمومي و نيت‌هاي آينده تأثيرات مثبتي بر وزن‌هاي معيارها داشتند، به گونه‌اي كه آگاهي عمومي تأثير قوي‌تري را اعمال مي‌كرد. در شهرهاي بغداد و نينوا، تحصيلات بالاتر و زن بودن بيشترين تأثير را بر وزني كه به معيارها داده شده بود، داشت و پس از آن، درآمد بالاتر و سن بالاتر قرار داشت. در حالي كه در كربلا و تهران، سطح درآمد بالاتر و زن بودن بيشترين تأثير را بر وزن‌هاي اختصاص داده شده به معيارها داشت، با تحصيلات بالاتر و سن بالاتر در رتبه‌هاي بعدي قرار داشتند. اعتبارسنجي نتايج با استفاده از شاخص‌هاي مختلف برازش، تكنيك نمونه‌برداري بوت‌استرپ و مقايسه با نتايج حاصل از نظرسنجي ترجيح اعلام شده انجام شد كه يافته‌ها را تأييد كرد.

1403/08/07

Improvement of Public Transportation Systems Considering Multi-Criteria Decision-Making Approach

10/13/2025 12:00:00 AM

In this current work, it is aimed to explore the impact of socio-economic characteristics of people, such as gender, age, income level, and educational attainment, their awareness and intentions on the weights assigned to different performance criteria based on people’s preferences. The public involvement technique namely survey is used to collect the data, Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) approach namely Group Analytical Hierarchy process (GAHP) as well as Technique for Order Preferences by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) are used to weight criteria and rank the alternative solutions respectively, while statistical analysis technique namely Structural Equation Modelling (SEM) is used to determine the impact of socio-economic characteristics of people on the weights of performance criteria. Comparisons of outcomes are carried out across different cities in two nations: Iraq and Iran to identify any cross-country differences that may be explained by socio-economic variables. The impact of socio-economic characteristics of people and barriers related to different transportation attributes including safety and security, accessibility, reliability, comfort, and availability of public transportation system on their mode choice preferences is investigated. Subsequently, a 9-point Saaty’s scale is used to explore how people preferences toward different performance criteria including safety, travel time and reliability affect the weight determined through using the GAHP technique, and how these different weights affect the ranking of three different alternatives: metro, monorail, and Bus Rapid Transit (BRT) obtained using the TOPSIS method. A comparison among four cities including Baghdad, Nineveh, and Karbala in Iraq, and Tehran in Iran is performed. The outcomes showed that people in the three Iraqi cities prioritize Safety, reliability, and travel time. Whereas, people in Tehran prioritize travel time, reliability and safety. Although the weights of criteria differed across the four cities, the ranking of the alternative solutions were the same; metro was the optimal solution, followed by monorail, and BRT. Results were validated using a stated preference survey in which the ranking of alternatives matched up to 83.3%. Then, the SEM analysis is performed to explore the impact of people’s socio-economic characteristics, as well as two latent variables including public awareness to the use of public transportation modes on congestion-level, pollution, and accidents rate, and public future intentions to use public transportation more often when safety, accessibility, and reliability levels enhanced (exogenous variables), in relation to weight they assign to performance criteria (endogenous variables). The results of the analysis showed a significant positive impact of the exogenous variables on the weight of criteria. In the four cities, public awareness and future intentions had positive impacts on the weights of criteria, with public awareness exerting a robust influence. In the cities of Baghdad and Nineveh, higher educational attainment and being a female had the highest impact of the weight assigned to the criteria followed by higher income and older-age, while in Karbala and Tehran, higher income level and being a female had the highest impact on the weights assigned to the criteria, followed by higher educational attainment and older age. Validation of the outcomes was performed using different goodness-of-fit indices, bootstrap sampling technique, and comparisons with the results obtained from the stated preference survey, which confirmed the findings.

حمل‌ونقل عمومي , تصميم‌گيري چندمعياره

public transportation , Multi-criteria-Decision-Making

Rusul Darraji

Dr. Golshan