31801

اصول آموزش غيررسمي سواد بصري ميراث معماري ايران به كودكان(بازه سني 10-12 سال)

دكتري

معماري

1393

1403/08/28

فرهنگ مظفر، فاطمه مهديزاده سراج

بهرام صالح صدق‌پور

معماري و شهرسازي

سيماي آشفته امروزي شهرها و اقبال عمومي به ساخت بناهايي كه با بستر فرهنگي خود كاملا بيگانه‌اند، بيانگر عدم آگاهي از ارزش‌هاي ميراث معماري ايراني است. اين در حالي است كه، در مجامع بين‌المللي ارتقاء آگاهي عمومي يكي از روش‌هاي حفاظت پايدار از آثار تاريخي و فرهنگي شمرده مي‌شود. لذا، اين پژوهش در راستاي افزايش آگاهي مخاطبان به ارزش هاي ميراث معماري ايراني، سعي دارد به شناسايي و اكتشاف ابعاد و عوامل موثر و سپس ارائه اصول آموزش سواد بصري ميراث معماري ايران به كودكان(بازه سني 10-12 سال) و با تاكيد بر آموزش‌هاي غيررسمي بپردازد. منظور از سواد بصري ميراث معماري ايران، توانايي درك و خوانش ويژگي‌‌ها و ارزش‌هاي ميراث معماري ايراني است. اين پژوهش، داراي ماهيتي اكتشافي بوده و روش گردآوري داده‌ها در آن از نوع توصيفي تحليلي است. مراحل انجام پژوهش با تركيبي از روش‌هاي كمي و كيفي، در چهار بخش 1- سندپژوهي شامل مرور ادبيات موضوع جهت تبيين مفاهيم و ابعاد پژوهش در حوزه نظري؛ 2- پژوهش دلفي و ساخت ابزار اندازه‌گيري شامل مصاحبه با متخصصان، كدگذاري باز و محوري، تهيه جدول هدف-محتوا و پرسشنامه محقق‌ساخت بر اساس آن و پيمايش دلفي در دو مرحله و تحليل عامل Q؛ 3- پيمايش مولفه هاي اصلي جامعه هدف تحقيق بر اساس پرسشنامه محقق‌ساخت حاصل از مرحله قبل و 4- هم‌بستگي بر پايه تحليل عامل R، مدل‌يابي و تحليل مسير با استفاده از نرم‌افزارهاي «SPSS-22» و «Amos» انجام گرفت. جامعه آماري پژوهش در بخش دلفي شامل 30 نفر از متخصصان بود به روش هدفمند غير تصادفي و در بخش پيمايش جامعه تجربي 547 نفر از دست‌اندركاران آموزش و پرورش كشور بود كه به روش تصادفي خوشه‌اي انتخاب شدند. نتايج تحليل عامل Q نشان داد كه 8 ديدگاه غالب در زمينه آموزش سواد بصريِ ميراث معماري ايران به كودكان، در ميان متخصصان وجود دارد كه تعيين‌كننده ابعاد آموزش سواد بصريِ ميراث معماري ايران به كودكان نيز هستند. اين ابعاد به ترتيب شامل: «فراكالبدي ـ مفهومي»، «زيبايي‌شناختي»، «ميراثي ـ حفاظتي»، «ادراك فضايي»، «تعاملي ـ گروهي»، «تجربه فردي»، «محيط يادگيري» و «بستر فرهنگي ـ اجتماعي» هستند. نتايج تحليل عامل R در بخش پيمايش جامعه تجربي نشان داد معيارها و مؤلفه‌هاي آموزش غير رسمي سواد بصري ميراث معماري ايران به كودكان (10 تا 12 سال) عبارتند از « محيط زندگي كودك»، «شناخت ارزش‌هاي آثار ميراث معماري ايران»، «مفاهمه و تعامل با كودك»، «بستر اجتماعي - فرهنگي»، «برقراري ارتباط كودك با ميراث معماري»، «رسانه‌هاي غير تعاملي (فيلم، سريال و ...)»، «رسانه‌هاي تعاملي (شبكه‌هاي اجتماعي، بازي‌هاي رايانه‌اي)»، «تمرين‌هاي بازنمايي و ارائه بصري آثار ميراث معماري»، «طراحي محيط كالبدي» و « حضور و تجربه زيسته در مكان تاريخي». محيط زندگي كودك مهمترين نقش و پس از آن «شناخت ارزش‌هاي ميراث معماري ايران» در مرتبه بعد قرار مي‌گيرد. در واقع آموزش سواد بصري ميراث معماري ايران به كودكان، بايد منجر به برقراري ارتباط كودك با اثر معماري ايراني مبتني بر شناخت ويژگي‌هاي متفاوت ميراث معماري ايران گردد. آموزش سواد بصري ميراث معماري ايران به كودكان از طريق آموزش غير رسمي شامل چهار جزء است: 1. شناخت وجوه متفاوت ميراث معماري ايران (محتواي يادگيري)؛ 2. محيط و بستر زندگي كودك (بستر يادگيري)؛ 3. تسهيل‌گرهاي يادگيري مانند گفتگو، بازي، رسانه (واسطه‌ يادگيري)؛ و 4. برقراري ارتباط، شناخت ارزش‌هاي آثار ميراث معماري ايران و ارتقاء درك كودك از فضاي معماري ايراني (هدف يادگيري).

1403/10/04

Principles for Enhancing Visual Literacy in Iranian Architectural Heritage for Children Aged 10-12 through Informal Learning

11/18/2025 12:00:00 AM

The chaotic appearance of contemporary cities and the public's interest in constructing culturally alien buildings highlight a lack of awareness regarding Iranian architectural heritage. Raising public awareness is recognized as a sustainable approach to preserving historical and cultural sites globally. This research aims to enhance understanding of Iranian architectural heritage by identifying its dimensions and influencing factors, and by presenting principles for teaching visual literacy to children aged 10 to 12, with a focus on informal education. Visual literacy in this context involves the ability to understand and interpret the characteristics and values of this heritage. This exploratory study employs a descriptive-analytical data collection method, combining quantitative and qualitative approaches, divided into four sections: 1) Document research, including a literature review to clarify concepts and dimensions; 2) Delphi research and tool creation through expert interviews, coding, a goal-content table, and a researcher-designed questionnaire, followed by a two-stage Delphi survey and Q factor analysis; 3) Surveying the target population using the developed questionnaire; and 4) Correlational analysis through R factor analysis, modeling, and path analysis using SPSS-22 and Amos. The statistical population for the Delphi section comprised 30 experts selected through a non-random purposive method, while the experimental population for the survey consisted of 547 teachers from across the country, chosen using a random cluster sampling method. Q factor analysis revealed eight dominant perspectives among specialists regarding teaching visual literacy of Iranian architectural heritage to children, defining the dimensions of this education: “Non-physical and conceptual,” “Aesthetic,” “Heritage-protective” and “Spatial perception,” which are related to aspects of understanding architectural heritage, “Interactive-group,” and “Individual experience,” which are related to child experience, “Learning environment,” and “Cultural-social context” which are related to the context of learning. R factor analysis indicated that the criteria for informal education of visual literacy for children (ages 10 to 12) include: “Child's living environment,” “Understanding the values of Iranian architectural heritage,” “Communication and interaction with the child,” “Social-cultural context,” “Connecting the child with architectural heritage,” “Non-interactive media (films, series, etc.),” “Interactive media (social networks, video games),” “Representation and visual presentation exercises of heritage works,” “Designing the physical environment,” and “Presence and lived experience in historical places.” The child's living environment is the most crucial factor, followed by understanding the values of Iranian architectural heritage. Teaching visual literacy should foster a connection between children and Iranian architectural works by emphasizing the unique characteristics of this heritage. This informal education approach comprises four components: 1) Recognizing different aspects of Iranian architectural heritage (learning content); 2) The child's living environment (learning context); 3) Learning facilitators such as dialogue, play, and media (learning intermediaries); and 4) Establishing connections, recognizing the values of Iranian architectural heritage, and enhancing the child's understanding of architectural spaces (learning objectives).

ميراث معماري ايران , سواد بصري , آموزش غير رسمي , هويت , آموزش كودك

Iranian architectural heritage , Visual Literacy , informal education , identity , childhood education

Maedeh Ghadirinia

Farhang Mozaffar, Fatemeh Mehdizadeh Saradj