7772

7772

طراحي دهكده پايداربا نگرشي به مجتمع مسكوني

كارشناسي ارشد

معماري

مهر 1389

مهر 1389

دكتر هاشم هاشم نژاد

چكيده در گذشته فضاهاي شهري محل ملاقات و گفتگوي شهروندان بوده ، افراد در اين مكان گرد هم مي آمدند و بر مبناي سنت هاي كهن ( جشن ها ، اعياد مراسم مذهبي و ...) با يكديگر ارتباط بر قرار كرده ، معاشرت مي نمودند ، محيط هاي شهري جايي بود كه در آن انسان به ارضاي نيازهاي اجتماعي خود مي پرداخت و خانواده مكان ارضاي نيازهاي طبيعي محسوب مي شد . به عبارت ديگر محيط هاي شهري حوزه فرهنگي و خانواده حوزه طبيعي بود. در دوران معاصر فضاهاي باز شهري اغلب براي اتومبيل طراحي شده اند ، كه نه تنها براي ارضاي نيازهاي اجتماعي مناسب نبوده ، سبب قطع رابطه اجتماعي و ناديده گرفتن سنت ها و فرهنگ جوامع نيز شده است . به اين ترتيب شكل ظاهري فضاهاي باز شهري براي حركت اتومبيل نقش اصلي را يافته و نقش مردمي كه قرار است از فضا هاي باز شهري به عنوان فضاهاي اجتماعي ، فرهنگي استفاده كنند ، ناديده انگاشته شده است . همچنين بدنه هاي ساخ تماني كه نقش مهمي در خوانايي فضا دارند اغلب بدون ارتباط با اين ديدگاه به بار آورد و صدماتي راكه بر جوامع و هويت شهرها وارد كرده ، متفكرين را بر اين داشت كه فضاهاي باز شهري را براي عملكرد هاي مختلف به وجود آورند. لذا ايجاد فضا و خوانايي آن از طريق تظاهر بصري بدنه ها ، كه توسط حس باز نمايي ، تداعي كنندگي و فرآيند باز شناسي به وجود مي آيد ، مدنظر قرار گرفت . از اين رو با الهام از بافت هاي سنتي و ايده توجه به نياز هاي فرهنگي جامعه توصيه نمودند كه فضاي باز شهري را مي توان توسط بدنه هاي ساختماني به نحوي ايجا د نمود كه ضروريات زندگي امروز را در بر داشته باشد. به اين ترتيب فاكتور هاي فرهنگي هر جامعه تركيبي از فضاهاي باز و بسته اي را به وجود خواهد آورد كه نياز هاي كالبدي ، محيطي و روانشناختي جوامع را بر آورده نمايد در اين ديدگاه شكل كالبدي فضاها و نياز هاي فرهنگي جامعه با هم تركيب شده و وجه مشخصه خودرا در شكل مجموعه به جاي مي گذارد . همين امر قانونمنديي را سبب مي شود كه هويتي خاص ، كليتي منسجم به همراه هماهنگي با شكل محيط طبيعي و بوم خواهد داشت . علاوه بر آن تقليدهاي ناصحيح ؛ جلوگيري از آشفتگي هاي محيطي و ايجاد روابط اجتماعي مناسب رابه دنبال خواهد داشت ، ودر نهايت حاصل آن مجموعه اي خواهدشدكه پيوندي تنگاتنگ با محيط و جامعه دارد. خانه با محدوده حريم عمومي ارتباط پيدا مي كرد - بافت هاي سنتي در شهرهاي اين سرزمين دليلي بر مدعا هستند – به دليل شرايط اجتماعي در آن دوران بخش قابل رؤيت خانه رو به فضاي باز مركزي خود داشت . اين امر منحصرًا به منظور تامين امنيت و ايجاد حريم خصوصي و خلوت به كار ميرفت . بخش بيروني نماي تعدادي از واحدهاي مسكوني كه بطور متوالي در كنار هم قرار مي گرفتند ، خياباني را شكل مي دادند . در بدنه آن ها اغلب پنجره اي رو به خيابان وجود نداشت ودر صورت اجبار در ارتفاع بالا قرار مي گرفت . از هر چيزي كه حاكي از توجه به سمت حمحدوده خصوصي مي شد اجتناب مي گرديد نقاط دسترسي به واحد هاي مسكوني دور از انظار ساخته مي شدند و همانطور قبلاً نيز اشاره شد رو و يا جلوي ساختمان به سمت حياطي محصور واقع مي شد . تركيب كلي بافتهاي سنتي متشكل از فضاي بازي بوده كه بدنه هاي ساختماني در شكل دادن به آن ها نقش اصلي را داشتند . نوربرت شونيز آن را اصول خلق فضاهاي باز توسط بدنه هاي ساختماني ناميده و اظهار مي دارد كه اين اصول مي تواند تعارف مناسب فضايي براي فضاهاي باز بوجود آورد . همچنين با استفاده از اين اصول مي توان حريم حريم ، سلسله مراتب و مقياس هاي فضايي مناسبي براي فضاهاي باز بوجود آورد. طراحي فضاهاي باز توسط بدنه هاي ساختماني در طول قرن ها براي ساخت و ساز واحد هاي شهري استفاده شده است و اغلب بافت هاي قديمي در شهرهاي اروپايي با اين روش بوجود آمده اند ودر قرن نوزدهم روشي معمول در طراحي به حساب مي آمد . بافت هاي شهر قديمي در اغلب كشورهاي اسلامي نيز با همين روش ساخته شده اند . طراحي فضاهاي باز توسط بدنه هاي ساختماني اصولي ماندگار در طراحي فضاهاي شهري به شمار مي رود و تركيبي تاثير گذار از فضاهاي شهري را خلق مي كند . در اين روش فضا از طريق مشاهده مرزهايش قابل ادراك مي گرددو كيفيت مرزهاي فضايي نقش حساسي در تعريف و تبيين فضا بازي مي كند . به نظر هارولد ديلمن طراحي فضاها ي باز توسط بدنه ها ي ساختماني ، تركيبي به وجود مي ايند در هم تنيده و جدايي ناپذير ، كه بطو عمد ي و آگاهانه مي تواند يك فضارا محدود كند ، و يا آنرا با فضاي ديگري ادغام نمايد. فضا ها و روابط اجتماعي جامعه در اين شرايط معني دار خواهند بود . واژه هاي كليدي: پايدار-معماري سبز – مسكن – روستا شهر