9354

9354

استنتاج بي‌ناظر ظرفيت فعل در زبان فارسي بر مبناي دستور وابستگي

كارشناسي ارشد

مهندسي كامپيوتر گرايش هوش مصنوعي و رباتيك

زمستان 1390

زمستان 1390

دكتر بهروز مينايي بيدگلي

دكتر هشام فيلي

چكيده فعل اصلي‌ترين جزء جمله در زبان است و زبان فارسي از اين قاعده مستثني نيست. مفهوم ظرفيت از نظريۀ دستور وابستگي در زبان‌شناسي نوين اقتباس شده است. ظرفيت فعل نشان‌دهندۀ متمم‌هاي مورد نياز فعل براي خوش‌ساخت كردن جمله است. شناخت ساخت ظرفيتي در زبان از سه جهت اهميت دارد. نخست اين كه با شناخت ساخت‌هاي ظرفيتي مي‌توان سامانه‌هاي مبتني بر دستور واژگاني طراحي كرد. دومين جهت استفاده از ساخت‌هاي ظرفيتي براي كاربردهاي تجزيۀ نحوي و معنايي زبان به صورت هوشمند است. سومين جهت نيز استفاده از آن براي كاربردهاي شناختي در زبان‌شناسي نظري است. در اين پايان‌نامه پس از مرور ادبيات موضوع پيرامون روش‌هاي پردازش زبان طبيعي در سطح نحو و روش‌هاي يادگيري زبان، به بررسي ساختار فعل و ظرفيت فعل در زبان پرداخته شده است. پس از مروري بر مفاهيم فعل، دستور وابستگي، ظرفيت در دستور وابستگي و روش‌هاي استخراج بي‌ناظر ظرفيت فعل در زبان فارسي، روش‌هايي براي استخراج بي‌ناظر فعل مركب در زبان فارسي و ظرفيت افعال زبان فارسي پيشنهاد و آزموده شده است. به دليل نياز واژگاني زبان، نگارنده به همراه همكارانش اقدام به ايجاد اولين فرهنگ ظرفيت فعل در زبان فارسي و اولين پيكرۀ وابستگي نحوي زبان كرده‌اند تا بتوان به وسيلۀ آن‌ها پردازش زبان فارسي را در سطح نحو بهبود و گسترش داد. در نهايت نيز جمع‌بندي و پيشنهادهايي در مورد ادامۀ كار اين پژوهش براي بسط روش‌هاي پردازشي مبتني بر دستور وابستگي در زبان فارسي پيشنهاد شده است. در زمينۀ استخراج فعل مركب با پيشنهاد دو روش تلفيقي، روش‌هاي سنتي مورد بهبود چشمگير قرار گرفته‌اند. الگوريتم‌هاي مختلف در مورد شناخت ظرفيت فعل نيز شناخته شده، مورد آزمون قرار گرفتند كه از اين ميان الگوريتم اميديابي-بيشينه‌سازي بهترين نتايج را از آن خود كرده است. واژه‌هاي كليدي: پردازش زبان طبيعي، دستور وابستگي، نحو، فعل، ظرفيت فعل، فعل مركب، زبان فارسي، استخراج بي‌ناظر.