ارشيا گنجي

هدف اين پژوهش، طراحي و آزمون مدل بومي سنجش شاخص ESG (ابعاد زيست‌محيطي، اجتماعي و حاكميت شركتي) در بازار سرمايه ايران است. در غياب نظام رسمي افشاي پايداري و ضعف داده‌هاي عددي در سامانه‌ي كُدال، اين مدل تلاش كرده است با انطباق منطق مدل‌هاي بين‌المللي (ام‌اس‌سي‌آي، سازمان بورس اوراق بهادار لندن، هيئت استانداردهاي حسابداري پايداري ) بر شرايط نهادي كشور، الگويي بومي، ساده و درعين‌حال علمي ارائه دهد. چارچوب پيشنهادي متشكل از چهار مؤلفه‌ي اصلي است: E (زيست‌محيطي)، S (اجتماعي)، G (حاكميت شركتي) و M (افشا). مؤلفه‌ي M به‌عنوان نوآوري اصلي مدل، ميزان شفافيت و كيفيت افشا را در هر شاخص مي‌سنجد و اثر آن را بر رتبه‌ي نهايي كنترل مي‌كند. در مجموع 12 شاخص پايه (E1–E4، S1–S4، G1–G4) براي هشت شركت فعال در صنعت نفت، پالايش و روانكار در سال مالي 1403 مورد بررسي قرار گرفت. داده‌ها از گزارش‌هاي هيئت‌مديره، كنترل‌هاي داخلي، صورت‌هاي مالي و مصوبات مجامع عمومي استخراج و با روش نرمال‌سازي درون‌صنعتي به بازه‌ي صفر تا يك تبديل شدند. وزن‌هاي نهايي مدل بر اساس اهميت ريسك‌هاي مادي صنعت تعيين گرديد: E=0.31، S=0.23، G=0.23، M=0.23. نتايج نشان داد ميانگين شاخص نهايي ESG براي صنعت نفت ايران برابر 0٫54 از 1 است؛ شركت‌هاي پالايش نفت تهران (شتران) و اصفهان (شپنا) بالاترين نمرات را كسب كردند (به‌ترتيب 0٫72 و 0٫68)، در حالي كه ونفت (0٫39) و شنفت (0٫32) پايين‌ترين امتياز را داشتند. تحليل همبستگي نشان داد بين مؤلفه‌ي افشا (M) و شاخص ESG رابطه‌اي منفي و معنادار وجود دارد. اين بدان معناست كه كيفيت افشا مهم‌ترين عامل تمايز شركت‌هاست و ضعف اطلاعاتي بيش از عملكرد واقعي بر رتبه‌بندي تأثير دارد. آزمون‌هاي حساسيت نشان داد مدل نسبت به تغيير وزن‌ها و ضرايب جريمه پايدار است (ρ رتبه‌اي ‎> 0٫9). نتيجه آن‌كه، مدل بومي ESG ايران توانست ضعف داده‌اي را با منطق پراكسي و مؤلفه‌ي افشا جبران كرده و شاخصي كمّي، مقايسه‌پذير و منطبق با واقعيت نهادي كشور ارائه دهد. اين مدل مي‌تواند مبنايي براي نظام رتبه‌بندي رسمي ESG در بورس ايران و ابزاري براي سياست‌گذاري در جهت شفافيت، مسئوليت اجتماعي و سرمايه‌گذاري پايدار باشد.

پايداري , افشا , مدل بومي ايران , صنعت نفت , حاكميت شركتي , مسئوليت اجتماعي , شفافيت اطلاعات