9375

فرايند تشخيص مسئله در سازمان‌هاي غيرانتفاعي _ مطالعه موردي سازمان جهاد سازندگي

كارشناسي

مهندسي صنايع

1403

دكتر محمد مهدوي مزده

دكتر ميرسامان پيشوايي

1403/08/09

مهندسي صنايع

The process of problem diagnosis in non-profit organizations, a case study of Construction Jihad organization

سالانه ميليارد‌ها تومان هزينه و ميليون‌ها نفرساعت زمان در سراسر ايران براي پيشبرد امور مختلف مردم به جهت ارائهٔ خدمات دولتي صرف مي‌شود. طراحي، تأمين مالي و اجراي پروژه‌هاي گوناگون صنعتي، راه‌سازي، بهداشتي، زيربنايي تا ارائهٔ خدمات متنوع، بخش بزرگي از توان دولت را به خود اختصاص داده و اثرات مستقيم و غير‌مستقيم زيادي در زندگي مردم جامعه و رضايت آن‌ها از زندگي خود دارد. از طرفي كمبود منابع، فساد مالي، وجود رانت‌، ناكارآمدي و... از مشكلات بزرگ موجود در اين مسير به‌منظور ارائهٔ مناسب خدمات و انجام درست كار‌ها هستند كه هركدام از آن‌ها به‌تنهايي مي‌تواند سرعت پيشرفت كشور و افزايش رفاه مردم را با چالش‌هاي جدي مواجه كند. علاوه بر اين عدم وجود ثبات در تصميم‌گيري و تغييرات ناگهاني به‌وجودآمده به دليل تصميمات غيردقيق مسئولين يا تغيير دولت‌ها هم مي‌تواند بر اين ناكارآمدي‌ها بيفزايد. دراين‌بين يكي از اصلي‌ترين راه‌حل‌هايي كه امروزه براي حل اين چالش‌ها پيشنهاد مي‌شود، همراه‌كردن تمامي عوامل تأثيرگذار در حل مسائل است كه مردمي كه خدمات به آنان ارائه مي‌شود و كاركنان سازمان دو گروه عمدهٔ اين طيف را تشكيل مي‌دهند. يعني اگر سازماني بتواند در فرايند تشخيص مسئله و سپس برنامه‌ريزي و پياده‌سازي راه‌حل اين دو گروه را همراه كند، خودبه‌خود بسياري از چالش‌هاي خود را قبل از وقوع حل كرده است. چالش‌هايي كه تنها مختص به ايران نيست و سال‌ها است بسياري از كشورها به دنبال ايجاد يك الگو براي برپايي يك سيستم كاري هستند كه در آن مسائل به‌درستي شناسايي شده و با تخصيص دقيق منابع بتواند كارآمدي را به حداكثر خود برساند. سازماني كه فارغ از تغييرات مديريتي بتواند تمامي عناصر را در تشخيص مسئله و سپس حل آن درگير كند و به اين شيوه بتواند با چالش‌هاي يادشده مقابله كرده و درعين‌حال با حداقل‌كردن هزينه‌‌هاي مصرفي، سلامت مالي سيستم را در بالاترين حد تأمين كند. ملت‌هايي كه نظريه‌پردازان آن سعي در حل اين چالش‌ها كرده و مديران آن هم با اجرا و بعد نقد و بررسي و رفع نقاط ضعف و تقويت نقاط قوت به آن نظريه‌ها عينيت بخشيده‌اند، اكنون در اين زمينه در جهان صاحب حرف بوده و مي‌توانند نسخه‌هاي كارآمدتري از سيستم‌هاي كاري اداري را در كشور خود پياده كرده و به پيشرفت كشورشان سرعت ببخشند. در اين حالت كشور‌هايي كه مجبور به انتقال فناوري از ديگر ملل هستند و اقدامي براي جلوداربودن در اين زمينه انجام نمي‌دهند، مصرف‌كنندهٔ علم مديريت ديگر كشور‌ها بوده و محكوم به تحمل چالش ناكارآمدي، فساد و روزمرگي در سيستم اداري خود هستند كه نتيجه‌اي جز رنج‌كشيدن مردم و عدم پيشرفت امور ندارد. با وقوع انقلاب اسلامي ايران در سال 1357 انديشمندان و رهبران انقلاب باهدف عملي‌كردن ايده‌اي كه به نظر ايشان از متن دين اسلام برداشت شده بود، شروع به ايجاد نهاد‌هاي انقلابي مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، سازمان جهاد سازندگي، كميته‌هاي انقلاب اسلامي و... كردند كه هركدام را ميدان تجربه‌اي براي عملي‌كردن ايدهٔ اسلام، يعني ساخت يك سازمان با محوريت عمل به تكليف و تلاش براي كسب رضايت خدا يا به طور خلاصه بناي يك سيستم كاري اداري متفاوت بر مبناي توحيد به‌عنوان اساسي‌ترين اصل اسلام قلمداد مي‌كردند. بازخواني اين تجربه از اهميت روزافزوني برخوردار است، زيرا شيوهٔ فعلي كار در نظام اداري دولت آن‌طور كه بايد كارآمد نيست و نمي‌توان در انتظار ديگر كشور‌ها ماند، چون هر روز ضرر هنگفتي از اين بابت به كشور وارد مي‌شود. در اين مقاله تلاش مي‌شود ابتدا كليت اين ايدهٔ انديشمندان انقلاب اسلامي مورد بررسي قرار بگيرد و خروجي آن در قالب سازمان جهاد سازندگي از تاريخ 1358 تا 1368 ارائه شود و در انتها در موضوع برنامه‌ريزي، چگونگي تخصيص منابع و به‌خصوص فرايند تشخيص مسئله كه يكي از مهم‌ترين بخش‌هاي اين امر است، تفاوت‌هاي سازمان حاصل از عملي‌شدن اين ايده با سازمان‌هاي موجود بيان شود. اميد است اين پژوهش بتواند گامي در جهت بررسي تجربه‌هاي بومي و استفاده از آن در كنار علم و تجربهٔ ديگر دانشمندان بردارد و به حل چالش‌هاي موجود در نظام اداري دولت‌ها كمك كند.

سازمان جهاد سازندگي , تشخيص مسئله , برنامه‌ريزي , عمل به تكليف , نگاه توحيدي