9613

باغ كتاب يزد (تغيير كاربري تطبيقي كارخانه سعادت نساجان يزد)

كارشناسي

مهندسي معماري

1403

دكتر رهبر

1403/12/15

دانشكده معماري و شهرسازي

(Yazd Book Garden (Adaptive Reuse of Yazd Sa’adat Textile Factory

مؤثر در راستاي توسعه پايدار شهري محسوب مي‌شود. بازاستفاده تطبيقي (Adaptive Reuse) اين امكان را فراهم مي‌آورد كه فضاهاي صنعتي متروكه، بدون از بين رفتن ارزش‌هاي تاريخي و معماري، به مراكز فرهنگي و اجتماعي تبديل شوند. در اين راستا، پروژه حاضر با هدف بازآفريني كارخانه سعادت نساجان يزد و تبديل آن به مجموعه‌اي فرهنگي و آموزشي تحت عنوان باغ كتاب يزد تدوين شده است. كارخانه سعادت نساجان كه در مجاورت بافت تاريخي يزد قرار دارد، از جمله بناهاي صنعتي ارزشمند با ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد معماري ايراني است كه در اوايل قرن چهاردهم هجري شمسي احداث شده است. اين كارخانه كه روزگاري يكي از قطب‌هاي صنعت نساجي كشور محسوب مي‌شد، امروزه به دليل تغييرات اقتصادي و صنعتي، كاربري اوليه خود را از دست داده و در معرض فرسايش و بي‌استفاده ماندن قرار گرفته است. هدف از اين پژوهش، ارائه راهكاري براي حفظ هويت تاريخي كارخانه و تبديل آن به فضايي براي توسعه فرهنگي، اجتماعي و آموزشي است. در فرآيند طراحي، از مطالعات تطبيقي بر روي نمونه‌هاي موفق تغيير كاربري صنعتي در سطح بين‌المللي و داخلي استفاده شده است. همچنين، تحليل سايت و بررسي امكانات موجود در كارخانه سعادت، مبناي طراحي قرار گرفته است. ايده اصلي طراحي، ايجاد فضايي چندمنظوره براي مطالعه، آموزش، نمايش آثار هنري و تعاملات اجتماعي بوده كه در عين حال، ساختار معماري تاريخي مجموعه حفظ شود. بر اين اساس، بخش‌هاي مختلف كارخانه از جمله انبار قديمي، سالن ريسندگي، موتورخانه و ساير ساختمان‌هاي موجود، با حداقل مداخلات، به كاربري‌هاي فرهنگي و آموزشي تبديل شده‌اند. در كنار اين فضاهاي بازطراحي‌شده، يك پرديس تئاتر و موسيقي نيز به‌عنوان بناي الحاقي زيرسطحي با الهام از آب‌انبارهاي سنتي يزد به مجموعه افزوده شده است. رويكرد اصلي طراحي، تلفيق معماري سنتي يزد با نيازهاي معاصر بوده است. از جمله راهكارهاي به‌كاررفته در اين پروژه مي‌توان به حفظ و احياي ساختارهاي تاريخي، استفاده از مصالح بومي مانند آجر، توجه به اصول طراحي اقليمي و ايجاد فضاهاي تعاملي پويا اشاره كرد. علاوه بر اين، در طراحي مسيرهاي حركتي، سيركولاسيون فضاها و توزيع عملكردي بناها، تلاش شده است تا باغ كتاب يزد به مركزي براي گردشگري فرهنگي و افزايش سطح آگاهي جامعه تبديل شود. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه بازآفريني تطبيقي فضاهاي صنعتي متروكه مي‌تواند در احياي هويت شهري، افزايش پايداري محيطي و توسعه فعاليت‌هاي فرهنگي و اجتماعي نقش مؤثري ايفا كند. پروژه باغ كتاب يزد نمونه‌اي از بازآفريني موفق يك ميراث صنعتي است كه ضمن حفظ ارزش‌هاي تاريخي و هويتي، به نيازهاي فرهنگي نسل امروز پاسخ مي‌دهد و مي‌تواند الگويي براي پروژه‌هاي مشابه در سطح ملي و بين‌المللي باشد.

بازاستفاده تطبيقي، ميراث صنعتي، باغ كتاب، حفظ هويت تاريخي، فضاهاي فرهنگي و آموزشي