9807

طراحي دي كلينيك كودكان با رويكرد معماري بايوفيليك

كارشناسي

مهندسي معماري

1404

دكتر فاطمه مهديزاده سراج

دكتر عباس يزدانفر

1404/07/06

معماري و شهرسازي

Design of a Pediatric Day Clinic with a Biophilic Architecture Approach

در دهه‌هاي اخير، توجه به تأثير محيط‌هاي درماني بر سلامت رواني و جسمي افراد، به‌ويژه كودكان، افزايش چشمگيري داشته است. كودكان به‌عنوان گروهي آسيب‌پذير با ويژگي‌هاي رواني خاص، نيازمند فضاهايي هستند كه نه تنها پاسخگوي نيازهاي درماني آنان باشد بلكه احساس امنيت، آرامش و تعامل مثبت را نيز برايشان فراهم آورد. از همين‌رو، طراحي كلينيك‌هاي كودكان بايد با رويكردي چندلايه و انسان‌محور صورت گيرد كه يكي از مؤثرترين آنها، معماري بايوفيليك است. معماري بايوفيليك به عنوان يك رويكرد نوين در طراحي فضاهاي انساني، بر اساس ارتباط ذاتي انسان با طبيعت شكل گرفته و هدف آن ايجاد محيط‌هايي است كه عناصر طبيعي را به‌گونه‌اي مؤثر در فضاهاي مصنوعي ادغام كند. مطالعات متعدد علمي نشان مي‌دهند كه حضور عناصر طبيعت‌محور چون نور طبيعي، گياهان سبز، آب، مصالح ارگانيك و فرم‌هاي الهام‌گرفته از طبيعت، موجب كاهش اضطراب، بهبود تمركز، افزايش حس تعلق و تسريع فرآيند درمان در كودكان مي‌گردد. در اين راستا، بايستي به طراحي فضاهايي با ساختار روانشناختي مناسب و تجربه‌گرا توجه شود تا كودك در فرآيند درمان نه‌تنها احساس اضطراب نكند بلكه به‌طور ناخودآگاه با محيط ارتباط مثبت برقرار نمايد. اين پژوهش ضمن بررسي مباني نظري معماري بايوفيليك، به تحليل اصول طراحي كودك‌محور در محيط‌هاي درماني پرداخته و با بررسي نمونه‌هاي موفق كلينيك‌هاي كودكان در داخل و خارج از كشور، چارچوبي براي طراحي يك كلينيك كودك‌محور با رويكرد طبيعت‌گرا ارائه داده است. تحليل نمونه‌ها نشان داد كه تلفيق عناصر طبيعي با شاخص‌هاي روانشناسي محيط مي‌تواند اثربخشي درمان را افزايش داده و محيطي دلپذير، ايمن و انگيزشي براي كودكان فراهم سازد. طرح پيشنهادي در اين رساله شامل سازماندهي فضايي به‌گونه‌اي است كه فضاهايي چون اتاق‌هاي درمان، اتاق انتظار، بخش بازي‌درماني، فضاهاي آموزشي، و حياط‌هاي سبز با گياهان بومي در تعامل مستمر با يكديگر قرار داشته باشند. استفاده از فرم‌هاي منحني، رنگ‌هاي آرام‌بخش، نورپردازي طبيعي، تهويه مناسب، مصالح بدون آلاينده و مسيرهاي حركتي ارگانيك از ويژگي‌هاي بارز اين طراحي است. همچنين توجه ويژه‌اي به ايجاد فضاهاي انعطاف‌پذير براي حضور والدين، مشاركت اجتماعي و كاهش استرس در كودكان شده است. نتايج نهايي پژوهش بيانگر آن است كه به‌كارگيري رويكرد بايوفيليك در طراحي دي كلينيك كودكان مي‌تواند نقش مهمي در ارتقاء كيفيت تجربه درمان، كاهش اضطراب و ترس از فضاهاي درماني، تقويت ارتباط كودك با طبيعت و ايجاد فضايي ترميمي براي سلامت رواني ايفا كند. اين رساله در نهايت الگويي جامع براي طراحي فضاهاي درماني كودك‌محور ارائه داده كه در آن هم‌افزايي طبيعت، روانشناسي محيط و اصول طراحي معماري به‌گونه‌اي هوشمندانه تلفيق شده‌اند.

دي كلينيك، الگوي طراحي طبيعت، كودكان، بايوفيليك، تسريع روند درمان، شفابخشي طبيعت