يونس دائي نبي

Modeling an‎d Analysis of the Iranian Saffron Market Using the System Dynamics Approach

زعفران، با سهم حدود 90 درصد از توليد جهاني، يكي از مهم‌ترين محصولات كشاورزي ايران محسوب مي‌شود كه در سال‌هاي اخير با چالش‌هايي نظير تغييرات اقليمي، قاچاق، رقابت ناعادلانه و كاهش صادرات مواجه بوده است. اين پژوهش با هدف تحليل پوياي بازار زعفران، پاسخ به سه پرسش كليدي درباره تأثير آگاهي كشاورزان نسبت به كشت گلخانه‌اي، پيامدهاي قاچاق و جايگاه محصولات فرآوري‌شده را دنبال كرده است. در اين راستا، مدل‌سازي ديناميكي عرضه و تقاضا طراحي شد تا رفتار دروني بازار و اثر تعامل عوامل اقتصادي، اقليمي و رفتاري بر عرضه، قيمت و صادرات شبيه‌سازي گردد. مدل شامل متغيرهاي كمي و مفهومي مانند آگاهي، تمايل به كاشت گلخانه‌اي، سختي صادرات و تقاضاي بالقوه براي محصولات فرآوري‌شده بود و پس از مقداردهي و كاليبراسيون، نتايج شبيه‌سازي با داده‌هاي تاريخي و منابع رسمي اعتبارسنجي شد. تحليل خروجي‌ها نشان داد كه افزايش صرف كشت گلخانه‌اي بدون رشد متناسب تقاضا، منجر به اشباع بازار و فشار اقتصادي بر توليدكنندگان مي‌شود. از سوي ديگر، كاهش سهولت قاچاق حتي به ميزان 30 درصد، در بلند مدت موجب رشد 20 درصدي صادرات و خوشنامي برند ايران خواهد گشت. همچنين سرمايه‌گذاري در توسعه محصولات فرآوري‌شده با ايجاد تقاضاي نوظهوري براي زعفران، به حفظ تعادل بازار زعفران كمك كرده و در بلند مدت، جذابيت كاشت زعفران را در سطوح بالاتري نگاه خواهد داشت. مشهود است كه تصميمات مبتني بر فهم پويايي سيستم، شناسايي نقاط اهرمي و توجه به عوامل رفتاري و بالقوه بازار، مي‌تواند پايه‌اي براي سياست‌گذاري هدفمند و توسعه پايدار بازار زعفران فراهم آورد.

زعفران , عرضه و تقاضا , پويايي شناسي سيستم , مدل سازي بازار , كشت گلخانه‌اي , ايران