14631

مروري بر كمي سازي عدم قطعيت

1401

دكتر مجيد ايلچي قزاآن

در تحليل و مدل‌سازي سيستم‌هاي پيچيده، مواجهه با انواعي از عدم قطعيت‌ها اجتناب‌ناپذير است. اين عدم قطعيت‌ها ممكن است از منابع گوناگوني همچون داده‌هاي ورودي، فرضيات مدل‌سازي يا فرآيندهاي اندازه‌گيري ناشي شوند و در صورتي كه به‌درستي در فرآيند تحليل لحاظ نگردند، مي‌توانند منجر به نتايجي ناپايدار و تفسيرهايي نادرست از رفتار سيستم شوند. كمي‌سازي عدم قطعيت، به‌عنوان چارچوبي تحليلي و نظام‌مند، به توصيف، ارزيابي و مديريت اين عدم قطعيت‌ها مي‌پردازد و از اين طريق درك دقيق‌تري از پاسخ‌هاي مدل را ممكن مي‌سازد. در اين ميان، بهره‌گيري از فرآيندهاي نمونه‌برداري از فضاي پارامترهاي نامعين، نقشي اساسي در شناخت گستره تغييرپذيري پاسخ‌هاي مدل ايفا مي‌كند. اين رويكرد امكان ارزيابي رفتار سيستم تحت سناريوهاي متنوع را فراهم كرده و به سنجش ميزان پايداري پاسخ‌ها در مواجهه با تغييرات ورودي كمك مي‌نمايد. با اين حال، هزينه محاسباتي بالاي ارزيابي‌هاي مكرر از مدل‌هاي پيچيده، ضرورت بهره‌گيري از رويكردهايي مؤثرتر را برجسته مي‌سازد. در چنين شرايطي، توسعه مدل‌هاي جايگزين به‌عنوان ابزاري براي تقريب رفتار مدل اصلي، راهكاري كاربردي جهت كاهش بار محاسباتي به شمار مي‌رود؛ به‌ويژه در مواردي كه ارزيابي مستقيم مدل اصلي بسيار زمان‌بر يا پرهزينه است. همزمان، تحليل حساسيت به‌عنوان مكملي در فرآيند كمي‌سازي عدم قطعيت، امكان شناسايي و رتبه‌بندي عوامل تأثيرگذار در تغييرپذيري پاسخ مدل را فراهم مي‌آورد. اين تحليل، ضمن تسهيل درك عميق‌تر از رفتار سيستم، مي‌تواند در كاهش ابعاد مسئله، تمركز بر متغيرهاي كليدي و بهبود اثربخشي تصميم‌گيري نقش مؤثري ايفا كند.

11/19/2023 12:00:00 AM

86376

1404/02/02

A review of uncertainty quantification

كمي سازي عدم قطعيت , نمونه برداري , مدل جايگزين , تحليل حساسيت

Uncertainty quantification , Sensitivity analysis , Sampling , Surrogate model