15480

بررسي كاربردها و جايگاه شبكه‌هاي بيزين در ايمني فرايندهاي شيميايي

1404

دكتر سروش برادران

درصنايع فرايندي و شيميايي، پيچيدگي ذاتي فرايندها، حضور مواد مخاطره‌آميز و تعامل مستمر ميان تجهيزات، سامانه‌هاي كنترلي و عامل انساني، احتمال وقوع حوادث با پيامدهاي گسترده را به‌طور قابل‌توجهي افزايش مي‌دهد؛ نمونه‌اي از اين حوادث مي‌تواند در واحدهاي توليدي حساس همچون فرايند بيوديزل و توليد هيدروژن مشاهده شود. در چنين محيط‌هايي، استفاده از رويكردهاي سنتي و واكنشي در مديريت ايمني پاسخگو نياز روزافزون به پيش‌بيني، پيشگيري و كنترل مؤثر ريسك نبوده و ضرورت بهره‌گيري از روش‌هاي نوين تحليلي را برجسته مي‌سازد. در اين ميان، شبكه‌هاي بيزين به‌عنوان يكي از ابزارهاي پيشرفته مدل‌سازي احتمالاتي، با فراهم‌سازي چارچوبي ساختاريافته و گرافيكي براي نمايش و تحليل روابط علّي ميان رويدادها، عوامل انساني و خرابي‌هاي سامانه‌اي، قابليت چشمگيري در ارزيابي و مديريت ريسك فرايندها از خود نشان داده‌اند. اين شبكه‌ها با اتكا بر منطق بيزي، امكان مدل‌سازي عدم‌قطعيت‌ها و به‌روزرساني پويا و مستمر دانش سامانه را بر اساس داده‌هاي جديد فراهم ساخته و بستري كارآمد براي تحليل پيشگيرانه و پويا از مخاطرات فرايندي ايجاد مي‌نمايند. مرور پژوهش‌هاي اخير بيانگر آن است كه ادغام شبكه‌هاي بيزين با روش‌هاي كلاسيك ايمني نظير مدل پاپيوني و تحليل درخت خطا، همراه با به‌كارگيري رويكردهاي تركيبي و فازي در ساختار آن‌ها، موجب توسعه چارچوب‌هايي جامع‌تر، دقيق‌تر و واقع‌بينانه‌تر در حوزه ارزيابي ريسك فرايندهاي شيميايي شده است. چنين رويكردهايي، افزون بر تسهيل درك روابط علّي و وابستگي‌هاي متقابل ميان متغيرهاي فرايندي، نقش بسزايي در پشتيباني از تصميم‌گيري‌هاي مهندسي و مديريتي، بهينه‌سازي اقدامات كنترلي و ارتقا سطح ايمني در سامانه‌هاي پيچيده صنعتي ايفا مي‌كنند.

11/19/2025 12:00:00 AM

88715

1404/09/03