7467

مروري بر انواع مدل‌هاي انتخاب، تصميم‌گيري و بهينه‌سازي

1395

دكتر حميد بهبهاني

غالب يا تمام تصميماتي كه در زندگي مي‌گيريم در ارتباط با مقوله انتخاب است. براي مثال زماني كه ما قصد انجام سفر داشته باشيم بايد بين چندين مد حمل‌ونقل در دسترس يكي از مدها را انتخاب كنيم. يك روز از زندگي هر انسان توالي از انتخاب‌هاي گوناگون است. مدل‌هاي انتخاب فرآيندي رياضياتي هستند كه به ما كمك مي‌كنند انتخاب‌هاي هر جامعه و گروهي را اولويت بدهيم و از شرايطي كه در جامعه مد نظرمان رخ خواهد داد آگاه باشيم تا توانايي تصميم‌گيري و سياست‌گذاري كارا داشته باشيم. امروزه مدل‌هاي انتخاب در بخش‌هاي متنوعي از جامعه مانند حمل‌ونقل، روان‌شناسي، پزشكي و ... استفاده مي‌شوند. به دليل گستره وسيع سيستم‌ها و طرح‌هاي عمراني و گستردگي معيارها و پيامدها، اولويتبندي استفاده از اين سيستمها حائز اهميت است. به همين جهت در چند دهه اخير روش‌هاي رياضياتي و كامپيوتري بهمنظور تصميم‌گيري بهتر به‌صورت گسترده و با سرعت زيادي توسعه يافته‌اند. در حالت كلي منظور از واژه‌ي بهينه‌سازي و يا بهينه يابي، دست‌يابي به بهترين نتايج ممكن براي يك مسئله مشخص با توجه به ضوابط و شرايط حاكم در بازه‌ي تغييرات مسئله هست. تمايل انساني به انجام امور با بيشترين بهره‌وري و كمترين هزينه ممكن و به تبع آن نائل گشتن به حداكثر منفعت سبب گشته است كه تمركز زيادي بر تسهيل امور و يا به بيان درست‌تر بهينه‌سازي وجود داشته باشد. امروزه مهندسان به‌عنوان اهرم‌هاي فكري جوامع موظف‌اند در طراحي، ساخت، اجرا و نگهداري هر سيستم مهندسي تصميمات مديريتي، تكنولوژيك و نويني را جهت كمينه كردن انرژي، زمان و هزينه در عين حفظ و يا حتي ارتقاي كيفيت سيستم‌هاي موجود، اتخاذ نمايند؛ اما از آنجا كه براي حل مناسب و همه‌جانبه‌ي مسائل پيشرو در جهان روش‌هاي بهينه‌سازي يكتايي وجود ندارد، روش‌هاي متنوعي از بهينه‌سازي براي حل مسائل مختلف در دست مي‌باشد كه بايد به فراخور امكانات، محدوديت‌ها و قابليت‌ها، روش متناسب با مسئله را انتخاب نمود. در اين مجال سعي شده است مروري بر انواع روش‌هاي انتخاب، تصميم‌گيري و بهينه‌سازي كه به اهميت و كاربرد وسيع آن‌ها در ابعاد مختلف زندگي و خصوصاً مسائل مهندسي اشاره شد، انجام شود و انواع روش‌ها به اجمال معرفي شوند.

3/5/2019 12:00:00 AM

68368

1399/06/16

A review of types of choice, decision making and optimization models