چكيده ناحيه انتقالي در سطح مشترك سنگدانه و خمير سيمان از نقش بسزايي در خواص كيفي بتن از جمله استحكام مكانيكي و عملكرد دوامي در محيط¬هاي مهاجم برخوردار است. در اين تحقيق تاثير اين ناحيه بر مقاومت فشاري ملات سيمان پرتلند و روش¬هاي بهبود آن بررسي شده است. بررسي¬هاي بعمل آمده نشان داده است كه ناحيه¬اي سرشار از تخلخل با ويژگي¬هاي ميكروسكوپي متفاوت از توده¬ي خمير سيمان در سطح مشترك سنگدانه¬-¬خمير سيمان وجود دارد كه سبب كاهش مقاومت فشاري و دوام ملات و بتن مي¬گردد. براي توليد ملات پرمقاومت، از روش¬هاي بهبود ناحيه انتقالي شامل: كاهش نسبت آب به سيمان، افزايش نرمي بلين سيمان، استفاده از بهبود دهنده¬ي كيفيت، افزودن دوده¬ي سيليس، افزودن نانوسيليس، اصلاح ساختار دانه¬هاي ماسه و پوشش¬دهي سطح دانه¬هاي ماسه استفاده شد و تاثير هر يك از اين روش¬ها بر مقاومت فشاري و ناحيه انتقالي سطح مشترك بررسي گرديد. با اعمال همزمان اين روش¬ها، مقاومت فشاري 3، 7 و 28 روزه¬ي ملات معمولي (آزمونه¬ي شاهد) به¬ترتيب با 381%، 223% و 185% افزايش از 16، 30 و 48 مگاپاسكال به 77، 97 و 137 مگاپاسكال رسيده است. بررسي¬هاي ميكروسكوپي توسط ميكروسكوپ الكتروني روبشي نشان داد كه افزايش مقاومت فشاري در هر يك از مراحل اعمال شده، در اثر بهبود ساختار ميكروسكوپي ناحيه انتقالي بوده است و در ميان اين روش¬ها، افزودن دوده¬ي سيليس بيشترين تاثير را دارد. در ملات معمولي ناحيه¬اي ضعيف و سرشار از تخلخل وجود دارد كه سبب جدايش نسبي خمير سيمان از سطح سنگدانه و بروز ترك¬هاي ميكروسكوپي در ملات مي¬گردد. كاهش نسبت آب به چسباننده و افزايش نرمي سيمان، اگرچه سبب بهبود ساختار ناحيه انتقالي و افزايش مقاومت فشاري شده¬اند، امّا هنوز تخلخل و ترك¬هاي ميكروسكوپي در ناحيه انتقالي وجود دارد. با افزودن مقادير بالاي دوده¬ي سيليس تفاوت چشمگيري شكل گرفته است و به نظر مي¬رسد كه ناحيه انتقالي بطور كامل از بين رفته است و هيچ¬گونه ترك يا تخلخلي وجود ندارد. واژه‎هاي كليدي: سيمان، ملات، ناحيه انتقالي، مقاومت فشاري