11740

11740

رويكرد عدالت محيطي در برنامه ريزي ملي ايران : برنامه هاي چهارم و پنجم توسعه

كارشناسي ارشد

معماري - برنامه ريزي منطقه اي

مهرماه 1391

مهرماه 1391

دكتر عبدالهادي دانشپور

دكتر شريف مطوف

چكيده عدالت محيطي رفتار منصفانه با همه مردم و مشاركت معنادار آن¬ها بدون در نظر گرفتن نژاد، رنگ، مليت، سطح سواد يا درآمد در رابطه با انجام توسعه و اجراي قوانين، مقررات و سياست¬هاي محيطي است. عدالت محيطي را مي¬توان پيوند سه بعدي بين نابرابري اقتصادي، نابرابري اجتماعي و وقوع بي عدالتي در كيفيت زيست محيطي دانست. لازم به ذكر است كه در كشور ايران وجود ديدگاه اسلامي اهميت دوچنداني به مسئله عدالت محيطي مي¬بخشد. در اين مطالعه پس از ارائه تعريفي از عدالت محيطي، سوابق و فعاليت¬¬هاي برجسته در اين رابطه مورد بررسي قرار گرفت. سپس با تعيين اركان و عوامل دخيل در اين موضوع و با اولويت بندي آن¬ها با توجه به هدف پژوهش، چارچوبي براي ارزيابي رويكرد به عدالت محيطي ارائه گرديد. با توجه به اين چارچوب، رويكرد دو برنامه¬ي چهارم و پنجم توسعه كشور نسبت به موضوع عدالت محيطي، از طريق بررسي مواد اين برنامه¬ها، و بر پايه بررسي¬هايي كه در رابطه با قوانين و مقررات بالادستي و مرتبط با موضوع صورت گرفته بود، انجام شد. بررسي اين رويكردها نشان مي¬دهد كه در درجه¬ي اول ميزان توجه به موضوع عدالت محيطي بسيار محدود بوده و در همين موارد اندك هم بيشتر نتيجه رويكردهاي عدالت اجتماعي و حفاظت زيست محيطي بوده است و به طور مشخص به مفهوم عدالت محيطي در اين برنامه¬ها توجه نشده است. البته تفاوت¬هايي در رويكرد اين دو برنامه نيز مشاهده شد. برنامه¬ي چهارم توسعه بيشتر به جنبه عدالت رويه¬اي در عدالت محيطي پرداخته در¬حاليكه برنامه¬ي پنجم بيشتر به عدالت توزيعي توجه كرده است. علاوه بر اين برنامه¬ي چهارم توسعه در رابطه با عدالت رويه¬اي بيشتر موادي مرتبط با بعد مشاركتي ارائه كرده درحاليكه برنامه¬ي پنجم بعد اجراي قوانين و مقررات را مد نظر قرار داده است. در انتها نيز تلاش شده با ارائه نكاتي يك چارچوب اوليه براي وارد كردن مفهوم عدالت محيطي به سازوكار¬هاي سياست¬گذاري و قانون¬گذاري كشور ارائه شود كه البته بايد به صورت جزئي مورد بررسي قرار¬گيرد و به اثرات و سازوكارهاي آن در تمامي سطوح به صورت جداگانه پرداخته شود. كلمات كليدي: عدالت محيطي، عدالت توزيعي، عدالت رويه¬اي، برنامه¬هاي چهارم و پنجم توسعه