13164

13164

مدل بازنمايي رودخانه به مثابه منظر شهري تصويرپذيرمورد مطالعه رودخانه خشك شيراز

دكتري

معماري گرايش منظر

تير‌ماه 1393

تير‌ماه 1393

دكتر محسن فيضي

دكتر فرهنگ مظفر-دكتر مصطفي بهزادفر

چكيده وجود تصاوير ذهني و نقشه‌هاي شناختي مخدوش، ناخوانا و حتي تهي از منظر شهري، شكل‌گيري مفهوم منظر به عنوان بخش ادراك شده محيط كه محدود به دانش و آگاهي از مكان است را مشكل مي‌سازد. مفهوم و شاخص تصويرپذيري (نماياني) واجد ابعاد طبيعي، تاريخي و چشم‌اندازي است و در اين رساله تصاوير ذهني و نقشه‌هاي شناختي شهروندان به عنوان ابزار بازنمايي ادراك محيطي، بصورت ميداني توسط توزيع پرسشنامه ميان 935 نفر اخذ و دو شيوه «نقشه‌هاي كروكي‌وار» و «تكنيك كروكي از تصوير ذهني منظر» جهت ارزيابي مؤلفه‌هاي تصويرپذيري منظر رودخانه خشك شيراز به عنوان نمونه مطالعاتي، مورد استفاده قرار گرفته است. داده‌هاي حاصل به دو روش «تحليل محتوا» و «تحليل عاملي» تحليل گرديده و نتايج هر شيوه با يكديگر مقايسه و در نهايت تجميع شده‌اند. يافته‌هاي رساله نشان مي‌دهند كه مهم‌ترين عوامل مؤثر در تصويرپذيري منظر اين رودخانه‌ شامل 1) ساختار فضايي، 2) منظر درختان، 3) منظر گياهان، 4) منظر انساني، 5) منظر شهر، 6) منظر ترافيكي و 7) منظر آبي مي‌باشند. يافته‌هاي «مدل جامع بازنمايي منظر رودخانه» نشان دادند كه «ساختار فضايي» مهم‌ترين عامل در تصويرپذيري رودخانه‌هاي شهري است كه در قالب ديدهاي «محدود»، «منقطع» و «پرنده» بازنمايي مي‌شود و ديدهاي گسترده تأثير چنداني در آن ندارند. ديگر يافته جديد اين رساله، نقش «منظر انساني» در تصويرپذيري است كه در مطالعات پيشين بدان اشاره نشده است. اين موضوع به حضور و محل ترسيم انسان در منظر رودخانه شهري باز مي‌گردد. عامل جديد ديگر، «منظر شهر» است كه بصورت مجموعه بناهايي بدون ارجاع خاص و به صورت شماتيك (هاله يا سيلوئت شهر) ترسيم مي‌شوند. شكل‌گيري «منظر ترافيكي» كه به سبب ماهيّت و شرايط كنوني اين دسته رودخانه‌ها، اغلب اجتناب ناپذير است، مي‌بايست مبتني بر نگرش‌هاي اكولوژيكي و زيباشناختي در منظر رودخانه‌هاي شهري مديريت گردد. تحليل‌ها به طور كلي نشان دادند كه ويژگي‌هاي بصري درختان و پوشش‌هاي گياهي اهميّت كمتري نسبت به ماهيّت آنها كه همانا عناصر طبيعي مي‌باشند در شكل‌گيري «منظر درختان» و «منظر گياهان» دارند. همچنين بيشترين توجه ترسيم‌كنندگان، به نوع سازماندهي اين عناصر در منظر رودخانه اغلب به صورت «الگوي سازماندهي خطي» ديده مي‌شوند. نتايج حاصل از اين رساله نشان دهنده نقش غير قابل انكار «منظر آبي» در ميزان تصويرپذيري اين نواحي است. روش‌شناسي پيشنهادي اين رساله شامل استفاده همزمان «نقشه‌هاي كروكي‌وار» و «كروكي از تصوير ذهني منظر» است كه به هر دو متغيّرهاي «افقي» و «عمودي» در منظر شهري توجه داشته و در بازنمايي منظر طبيعي و تعامل آن با بستر شهري پاسخگو‌تر هستند. اين روش‌ استخراجِ تلفيقي، به عنوان «مدل جامع استخراج تصاوير ذهني-شناختي» در منظر شهري نام‌گذاري شده و مبتني بر نظام گرافيكي پيشنهادي اين رساله قابليت پوشش ابعاد طبيعي، انساني و انسان ساخت منظر شهري را داراست. واژه‌هاي كليدي: مدل، تصويرپذيري، منظر شهري، نقشه‌شناختي، تصاوير ذهني، رودخانه خشك