13544

13544

معناي خانه بررسي ابعاد مختلف معناي خانه در مسكن آپارتماني و مستقل حياط دار (نمونه موردي شيراز)

دكتري

معماري - معماري

شهريور ماه 1393

شهريور ماه 1393

دكتر هاشم هاشم نژاد - دكتر سيد عباس يزدانفر

دكتر قاسم مطلبي

چكيده معناي مكان از جمله مفاهيمي است كه در جريان تعامل فرد با مكان به‌وجود مي¬آيد. در واقع معناي مكان بعدي دروني از احساساتي است كه فرد نسبت به يك مكان در ذهن دارد. مطالعات بسياري پيرامون معناي مكان تاكنون صورت گرفته است كه در آن‌ها، پاره¬اي معنا را امري ذاتي در مكان مي¬دانند و پاره¬اي ديگر بر اين باورند كه معنا توسط فرد و در شرايط مختلف به مكان القا مي¬شود. آن‌چه مسلم است، معنا احساسات فردي شخص يا گروه است كه در يك زمان واحد و در يك مكان مشخص در ذهن وي شكل مي¬گيرد و ممكن است با گذشت زمان تقويت و يا در مواردي نيز دچار تغيير يا تقليل گردد. لازم به ذكر است كه معناي مكان براي فرد مي¬تواند مثبت و يا منفي باشد. ديدگاه¬هاي مختلفي نيز به اين موضوع پرداخته‌اند كه از اين جمله مي¬توان به رويكرد فلاسفه، پديدارشناسان و روانشناسان محيطي اشاره كرد. در سطحي ديگر، پژوهش¬هايي نيز به بحث معناي خانه پرداخته¬اند. تمامي پژوهش¬هاي انجام شده در اين راستا به نوعي به دنبال يافتن معاني مختلفي هستند كه خانه براي فرد ايجاد مي¬كند. اين مطالعات در دو رويكرد شاخص تئوريك و تجربي قابل تقسيم بندي مي‌باشند. در رويكرد تئوريك بيشتر به مجموعه عوامل و پارامترهايي كه در شكل¬گيري معناي خانه، سطوح آن و نيز كيفيت شكل¬گيري آن تأثيرگذارند پرداخته مي¬شود. اين در حالي است كه در رويكرد تجربي احساساتي كه فرد در قالب معنا از خانه خويش ادراك مي¬كند مد نظر است. بر اين اساس در پژوهش حاضر با تكيه بر رويكرد روانشناسي محيطي، به دنبال بررسي معاني تجربي خانه براي ساكنين آن در دو گونه مسكن آپارتماني و مسكن مستقل حياط دار به عنوان دو گونه رايج سكونت¬گاهي شهري ايران هستيم. هدف اين پژوهش، ارائه مباني جهت ساخت خانه¬هايي است كه بيشترين سطح معني را براي ساكنين خود فراهم آورده‌اند. بر اين اساس استخراج ابعاد مختلف معاني كه ساكنين مختلف در گونه¬هاي مختلف سكونت¬گاهي ادراك مي¬كنند، ضروري به نظر مي‌رسد. اين پژوهش پس از بررسي ادبيات موضوع پيرامون سه حوزه مكان، معناي مكان و معناي خانه به استخراج چارچوب نظري تحقيق مبادرت ¬ورزيد. به منظور ارائه چارچوب نظري ابتدا به جمع¬بندي كليه مطالعات كتابخانه‌هاي پيرامون موضوع معناي خانه پرداخته و معانيي كه براي خانه در پژوهش¬هاي پيش از اين استخراج گشته بود، جمع¬بندي گرديد. در مرحله بعد به منظور بررسي معاني در ميان ساكنين خانه¬هاي ايراني، در قالب يك پژوهش ميداني از ساكنين خانه¬هاي ايراني در چند شهر مختلف پيرامون معاني مختلفي كه آن‌ها از خانه خود ادراك مي¬نمايند پرسش به عمل آمد. نتايج به دست آمده با نتيجه برگرفته شده از جمع¬بندي ادبيات، تطبيق و با يكديگر تجميع گرديدند، سپس نتيجه به دست آمده در قالب تكنيك دلفي به بررسي و تأييد كارشناسان و متخصصان معماري و شهرسازي به ويژه در حوزه روانشناسي محيط رسيد. آن‌چه در نهايت به دست آمد معاني سيزده¬گآن‌هاي بود كه اين پژوهش تحت عنوان معاني خانه مبناي ارزيابي¬هاي خود قرار داد. پس از استخراج چارچوب نظري تحقيق، پرسش¬نامه¬اي تدوين و در ميان 309 نفر از ساكنين دو محله معالي¬آباد و قصرالدشت واقع در شهر شيراز منتشر گرديد. افراد مصاحبه شونده از گروه¬هاي سني مختلف، با جنسيت¬هاي مختلف انتخاب گرديدند و از آن‌ها علاوه بر سوالاتي كه معاني مختلفي كه در خانه¬شان ادراك مي¬كنند، پيرامون نوع مالكيت¬، تعداد اعضاي خانوار و مدت زمان سكونتشان در خانه نيز سوالاتي پرسيده شد. پرسش¬نامه¬هاي جمع¬آوري شده مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت كه در اين ارتباط، بسته به نوع متغير، از روش¬هاي مختلفي استفاده گرديد. به منظور بررسي معاني مختلفي كه افراد از گونه¬هاي مختلف سكونت-گاهي ادراك مي¬نمايند از آزمون خي-دو استفاده گرديد هم‌چنين به منظور بررسي علل به وجود آمدن معاني مختلف در هر كدام از گونه¬هاي مورد بررسي، از روش تحليل محتوا استفاده گرديد. در ارتباط با تأثير ساير متغيرهاي نام¬برده بر شكل¬گيري معاني مختلف خانه¬ از آزمون ريگرسيون لوجستيك استفاده گرديد. در نهايت نتايج به دست آمده در قالب سياست¬ها، اصول و راهكارهايي جهت ساخت خانه¬هايي كه بيشترين سطح معاني را براي طيف¬هاي مختلف افراد فراهم آورده‌اند، ارائه گرديد. واژگان كليدي: معناي خانه، الگوي آپارتماني، الگوي مستقل حياط¬دار، خي-دو، ريگرسيون لوجستيك