14752

14752

مدل مولفه هاي طراحي مركز محله مشاركت محور با رويكرد ادراكي (نمونه موردي: مركز محله چيذر)

دكتري

معماري

مهرماه 1394

مهرماه 1394

دكتر هاشم هاشم نژاد - دكتر عباس يزدانفر

دكتر بهرام صالح صدق پور

معماري و شهرسازي

چكيده فضاهاي شهري بستر مناسب براي گرد هم آمدن مردم با تمامي اختلافات ايشان را فراهم مي‌كنند. ولي متاسفانه در سير تطور فضاهاي شهري، به دليل كاهش حس جامعه محلي و تنزل كيفيت طراحي آن، به تدريج تعاملات اجتماعي كمرنگ شده و مشاركت در عرصه محلي و شهري از زندگي مردم رخت بربست. رويكرد پايداري و زير مجموعه آن برنامه‌ريزي محله-مبنا مباحث محلي و مشاركتي را توأمان براي حل اين معضل مورد تاكيد قرار داده اند. ادبيات موضوع بر مبناي اين شالوده نظري انجام شد. بر اساس مشكل مد نظر رساله كه كاهش مشاركت محلي بوده، هدف يافتن مدل مولفه‌هاي طراحي موثر در افزايش مشاركت در مركزمحله تعيين گرديد. آنچه كه به‌نظر مي‌رسد خلا ادبيات موضوع بوده و نوآوري پژوهش بر اساس آن است، توجه به مفاهيم ادراكي براي يافتن اين مولفه هاي طراحي بوده است. لذا در ادبيات موضوع، مدل پيشنهادي مركزمحله مشاركت‌محور كه بر مبناي مفاهيم ادراكي و اصول كالبدي است، ارائه ‌گرديد و سه عامل كه عبارتند از مشاركت مردمي، مولفه هاي طراحي و مفاهيم ادراكي، به عنوان سه‌گانه رساله معرفي ‌شدند. روند اين رساله در شش گام تدوين شد. گام اول رساله، ادبيات موضوع بوده كه نتيجه‌ آن استحصال فهرست مفاهيم ادراكي موثر بر ارتقاي مشاركت و اصول كالبدي متناظر با آنها بود. در گام دوم رساله، مفاهيم ادراكي متناسب با بستر رساله كه محله چيذر انتخاب شده است، از طريق تكنيك دلفي و روش پژوهش پيمايشي تدقيق گرديده و امنيت و اجتماع‌پذيري از بين فهرست منتج از ادبيات موضوع گزينش شدند. در گام سوم، مولفه هاي طراحي متناظر اين دو مفهوم در مركزمحله چيذر ارزيابي و رتبه‌بندي شدند. ابزار اين گام، پرسشنامه محقق ساخت بوده كه پايايي و روايي آن به تاييد رسيد. روش نمونه‌گيري خوشه‌اي تصادفي و حجم نمونه 171 نفر تعيين شد. در گام چهارم، داده‌هاي حاصل از پرسشنامه اهالي چيذر تحليل عاملي شد و شش عامل طراحي معني‌دار براي افزايش مشاركت در مركزمحله چيذر به دست آمد. در گام پنجم، داده‌هاي پرسشنامه متخصصين دلفي تحليل عاملي شد و دو طبقه فكري سازمان‌يافته در بين متخصصين در ارتباط با اين موضوع يافته شد. در گام آخر نيز شش عامل طراحي شناسايي شده، تحليل مسير شدند و مدل مولفه هاي طراحي موثر در افزايش مشاركت در مركزمحله چيذر، نوع روابط بين آنان و ميزان تاثير هركدام تعيين شد. نتايج رساله نشان داد كه شش عامل مستخرج از تحليل عاملي كه هركدام مولفه هاي طراحي مختلفي را دربرمي‌گيرند، مي‌توانند بر افزايش مشاركت به واسطه افزايش مفاهيم ادراكي (امنيت و اجتماع‌پذيري) در مركزمحله چيذر تاثيرگذار باشند. اين عوامل بدين قرارند: عامل "ادغام كاربري با تاكيد بر تجاري" شامل فعاليت شامگاهي، ادغام كاربري، پيوستگي عرصه‌ها، محل ملاقات و نمايشگاه، تنوع دسترسي و عملكرد و انطباق دسترسي و عملكرد؛ عامل "رويت‌پذيري" دربرگيرنده اصول روشنايي، اشراف، نفوذپذيري بصري و رويدادپذيري؛ عامل "خوانايي" شامل مقياس، نشانه، جهت‌يابي، آستانه و فرم؛ عامل "كانون تجمع" شامل مبلمان متنوع و مطبوع، لبه جذاب خياباني، تنوع فضايي؛ عامل "فضاي شناخت ناپذير" شامل تعريف قلمرو و اشراف؛ عامل "تسهيلات پياده" شامل رغبت به عبور پياده و انطباق دسترسي و عملكرد. سه عامل "خوانايي"، كاهش فضاي "شناخت ناپذير" و "تسهيلات پياده" به عنوان سه عامل بسيار موثر شناخته شده و لذا با نام چرخه مشاركت تبيين شدند، به نحوي كه اين سه عامل در يك زنجيره اثر فزاينده بر يكديگر دارند و بستر مشاركت را فراهم مي‌آورند. عامل زمان نيز آنها را تشديد مي‌كند. نتيجه شايان ذكر ديگر آن است كه تسهيلات پياده نه تنها جنس كالبدي داشته بلكه جنس معنايي نيز در خود در بر مي‌گيرد. واژه هاي كليدي: مشاركت، مركز محله، مولفه طراحي، مفاهيم ادراكي