16191

16191

مدلي براي كيفيت كاركرد مقررات ساختماني در طراحي معماري از منظر طراحي پژوهي

دكتري

معماري

آبان ماه 1395

دكتر اصغر محمد مرادي - دكتر محمد علي خان محمدي

معماري و شهرسازي

چكيده پژوهش حاضر مي كوشد تا از منظر طراحي پژوهي، به بررسي «كيفيت كاركرد مقررات ساختماني» در «طراحي معماري» بپردازد و مدلي مفهومي را به منظور تبيين الگوهاي حاكم بر آن ارائه نمايد. به طور دقيق تر پژوهش حاضر مي كوشد تا مشخص نمايد كه ورود مقررات ساختماني به فرايند طراحي معماري چه تأثيراتي بر تعادل، بازدهي و رواني اين فرايند دارد و چگونه بر تعادل و معقوليت كلي محصول طراحي اثر مي گذارد. در گام نخست، تصويري كه برايان لاوسون، به عنوان يكي از صاحب نظران معتبر طراحي پژوهي، از چند و چون كاركرد مقررات ساختماني در طراحي معماري ارائه نموده است، شناسايي مي شود و بر مبناي آن، مدل مفهومي اوليه اي به عنوان فرضيه پژوهش تدوين مي گردد. در اين مدل، مقررات ساختماني به واسطه تجزيه گرايي، كمي گرايي، جهت گيري ارزيابانه و چالش پيش بيني، داراي تعارض ساختاري با طراحي معرفي شده، نسبت به طراحي «پشت و رو و سر و ته» توصيف مي گردند. در گام دوم به منظور آزمودن و ارزيابي اين مدل، از طريق انجام مصاحبه باز، ديدگاه هاي تعدادي از معماران صاحب نظر كشور در خصوص كاركرد مقررات ساختماني در طراحي معماري شناسايي مي گردد. يافته هاي حاصل از مصاحبه ها نشان دهنده ديدگاه غالباً متفاوت اين معماران نسبت به مدل فرضيه اي بوده است. در گام سوم به منظور تحليل و شناسايي دقيق تر علل اين مغايرت، با استفاده از روش «تحليل بيانيه»، آزموني تجربي ترتيب داده مي شود كه طي آن كاركرد مقررات ساختماني در فرايند طراحي تعدادي از معماران، مورد مشاهده و بررسي قرار مي گيرد. در نهايت، مدلي تدوين مي شود كه در آن كيفيت كاركرد مقررات ساختماني در طراحي معماري تابعي از وضعيت و تعاملات چهار عامل اصلي در نظر گرفته مي شود كه عبارتند از: كيفيت تدوين مقررات ساختماني، سطح خبرگي طراح معماري، شرايط خاص پروژه و وضعيت ساز و كارهاي كنترل مكمل. در ادامه بر اساس وضعيت هاي هر يك از اين عوامل و انواع حالت هايي كه از تركيب آنها قابل تصور است، شانزده حالت مختلف شناسايي مي گردد. به كمك اين مدل، طيفي تصوير مي شود كه در يك سوي آن كاركرد نامطلوب و در سوي ديگر آن كاركرد مطلوب مقررات ساختماني جاي مي گيرد. از نتايج حاصل از پژوهش حاضر كه مي تواند در زمينه برنامه ريزي براي كنترل معماري مفيد باشد، اين است كه كاركرد مطلوب مقررات ساختماني در طراحي معماري، مستلزم وجود مجموعه اي از شرايط مي باشد: از يك سو در تدوين مقررات ساختماني بايد به هماهنگي آن با طبيعت طراحي توجه كافي شده و به چالش هاي «تعادل»، «پيش بيني» و «دقت»، پاسخ هاي قابل قبولي داده شده باشد؛ از سوي ديگر، معماران به مدد آموزش و تجربه به حد مطلوبي از خبرگي در كاربرد مقررات ساختماني رسيده باشند، به نحوي كه ورود مقررات در فرايند طراحي آنها عمدتاً به شكل همجهت و همراستا با مسير اصلي پيشبرد طرح -يعني چارچوب بندي، حركت و ارزيابي بر اساس مدل دونالد شون- اتفاق بيافتد؛ علاوه بر اين، شرايط پروژه چنان باشد كه طراح امكان ايجاد تعادل بين ابعاد طراحي تحت پوشش مقررات و جنبه هاي خارج از مقررات را داشته باشد؛ و نهايتاً، ساز و كار كنترل مبتني بر مقررات ساختماني در يك نظام جامع كنترل معماري و در ارتباطي منسجم با ساير ساز و كارهاي كنترل معماري تعريف شده و براي جبران نقايص و خطاهاي اجتناب ناپذير آن تمهيدات لازم پيش بيني شده باشد. در پايان پيشنهادهايي براي پژوهش هاي آتي عرضه مي گردد. واژگان كليدي: طراحي معماري، مقررات ساختماني، طراحي پژوهي، برايان لاوسون، خبرگي در طراحي، كنترل ساختمان

1395/10/06

1/1/1900 12:00:00 AM

Abstract: The current research examines the quality of building regulations performance in architectural design from the viewpoint of design research. It focuses on the nature of design activity an​d its interaction with building regulations an​d tries to reach a conceptual model to explain the effects of building regulations on the quality of architectural design process an​d product. Conserning the quality of design process it focuses on its balance, smoothness an​d efficiency an​d relating to the quality of the design product this research examines its balance an​d general reasonableness. The research is conducted in four steps. In the first step a hypothetical model is formulated based on a thorough examination of Bryan Lawson's relevant viewpoints according to which building regulatons an​d architectural design are described as "upside down an​d back to front" towards each other. In the next step, in order to test the model ten Iranian expert architects were interviewed an​d their perspectives on the performance of building regulations in architectural design were sought. The findings of the interviews showed a significant difference between the hypothetical model an​d expert architects' attitudes. In order to examine the problem in more depth, in the third step an experimental test is designed in which the real performance of building regulations in architectural design process is observed an​d investigated. By using the protocol study technique, the design process of five architectural designers with different work experience is examined in detail. Finally, a model is developed in which the quality of building regulations performance in architectural design is dependent on the status an​d relations of four major factors, including the configuration of building regulations, the level of expertise of the architectural designer, the specific conditions of the project in hand, an​d the status of complementary control mechanisms. Then based on the status of any of these four factors an​d their conceivable combinations, 16 different conditions are identified. By using this model a spectrum is imagined. The desirable an​d undesirable performances of building regulations in architectural design are located at the opposite ends of this spectrum an​d between them types of relatively positive an​d negative performances are predictable. From the perspective of design research, the desirable performance of building regulations in architectural design can be attained if all the following conditions are provided: when drawing up the building regulations their harmony with the nature of design activity is taken into account an​d sufficient answers are given to the challenges of "balance", "anticipation", an​d "accuracy"; the architects by virtue of training an​d experience reach high levels of expertise in the application of building regulations so that regulations-related considerations enter into their design process in the same direction as the main course of design development from framing on to moving an​d eva​luation, according to Schön's model for the design process; the conditions of the project are sensible an​d provide the designer with enough authority to keep the balance between the regulation-related an​d regulation-free aspects of the design solution; an​d finally the control mechanism based on building regulations enforcement is harmoniously fitted into the totality of an integrated system of architecture control mechanisms an​d appropriate arrangements are made to compensate its errors an​d deficiencies. At the end of this dissertation some suggestions are made for further research. Keywords: Architectural Design, Building Regulations, Design Research, Bryan Lawson, Design Expertise, Drotocol Study, Building Control