16653

16653

طراحي محيطي با هدف ارتقاء فرهنگ شهري و رفتار شهروندي نمونه مورد مطالعه: خيابان (پياده راه) سپه سالار تهران

كارشناسي ارشد

طراحي شهري

مهر 1395

دكتر سيد عبدالهادي دانشپور

معماري و شهرسازي

چكيده نحوه استفاده از فضاها و محيط¬هاي شهري، همواره داراي منشائي فرهنگي است. با آن¬كه شهرها همواره به عنوان مكان رشد و بالندگي فرهنگ¬ها شناخته شده¬اند، امروزه معضلات شهري چون آلودگي، فقر، نابرابري و بي عدالتي، جرم و جنايت و ديگر مشكلات شهري، با سو استفاده از شرايط حاكم بر فضاهاي شهري، اين عرصه¬ها را جولانگاه ناهنجاري¬ها و سورفتارهاي اجتماعي نموده است. هر چند كه، هر يك از اين موارد، پديده¬هايي چند وجهي بوده و متاثر از عوامل گوناگوني مي¬باشد، با اين وجود، در حالي¬كه در برخي از فضاها شاهد معضلاتي از اين دست مي¬باشيم، برخي ديگر از فضاهاي شهري با دارا بودن كيفيات طراحي خاص، از بروز اين قبيل از مشكلات ممانعت نموده و در درجه بالاتر طيفي از رفتارها و مناسبات اجتماعي بر مبناي هنجارهاي جامعه را در خود جاي داده¬اند. حال اين پرسش¬ها مطرح مي¬گردند كه فضاهاي شهري كنوني شهرهاي¬مان و رفتارهاي جاري در آن¬ها تا چه اندازه متناسب با فرهنگ شهري هستند؟ رفتارهاي قابل انتظار از شهروندان در فضاهاي شهري كدام¬اند؟ فضاهاي شهري مستعد ابراز فرصت¬هاي فرهنگي، چگونه فضايي مي¬باشند؟ و در نهايت چگونه طراحي محيطي مي¬تواند بر رفتار افراد در نحوه استفاده از فضا تاثير گذاشته و كاربران فضا را به رعايت هنجارهاي رفتاري ترغيب كرده و سبب ارتقا فرهنگ شهري شود؟ بنابراين در پژوهش پيش¬رو با هدف ارتقا فرهنگ شهري و رفتار شهروندي و محدود نمودن سورفتارها و ناهنجاري¬هاي اجتماعي از طريق طراحي محيطي فضاهاي شهري، با نظر به سير انديشه-هاي محققين حوزه¬هاي مرتبط شهري كه در اين خصوص باب سخن داشته¬اند و همچنين بررسي دو رويكرد مرتبط علوم رفتاري تحت عناوين «رويكرد رفتارنگر» و «رويكرد شناخت¬نگر» و در نهايت بررسي مقوله فرهنگ شهري در شرايط شهر و فضاي شهري جامعه ايراني، به تبيين معيارها و كيفيات «طراحي شهري فرهنگي» اقدام شده است. از اين¬رو سه معيار براي طراحي فضاي شهري بر مبناي رويكرد فرهنگي- رفتاري قابل بيان مي¬باشد كه عبارتند از: «فردگرايي جمع¬گرا يا جمع¬گرايي فردگرا»، «زمان¬مندي مكان¬مند يا مكان¬مندي زمان¬مند» و «عينيت ذهنيت¬پذير يا ذهنيت عينيت¬پذير». هر يك از اين سه معيار دربردارنده كيفيت¬هاي گوناگوني است كه به منظور پاسخگويي به نيازهاي متنوع انسان معاصر، بايستي توامان در طراحي فضاهاي شهري ديده شوند. روش تحقيق اين پژوهش بر مبناي دو شيوه كمي و كيفي بوده، كه به دليل برخورداري پژوهش از بخش¬هاي مختلف، در هر بخش از روش تحقيق متناسب با آن استفاده شده است، كه عبارتند از: روش تحقيق توصيفي- تشريحي، در تدوين فصول كليات و مباني نظري پژوهش، روش تحقيق ميان موردي و تطبيقي در تدوين فصل بررسي تجارب جهاني و از روش تطبيقي براي فصول مرتبط به مورد پژوهشي شامل شناخت، تحليل و طراحي استفاده شده است. بستر تحقيق، محور پياده سپه¬سالار، واقع در منطقه 12 شهرداري و بافت تاريخي شهر تهران مي¬باشد. بر مبناي يافته¬هاي پژوهش، طرح پيشنهادي اين محدوده به 6 حوزه و سكانس (شامل سه حوزه كانوني و سه حوزه خطي) تقسيم¬بندي شده است. طراحي فضا بر مبناي پيشينه تاريخي و بناهاي ميراثي بازمانده از گذشته و همچنين حافظه ذهني كاربران سازماندهي شده است. بر اين اساس بر مبناي نام آشناي «باغ سپه¬سالار» در حافظه ذهني شهروندان، به كاربرد نمادين عناصر آب و گياه در طراحي توجه شده و تمهيد محور آبي در آكس مسير و بهره¬گيري از آبنماها به عنوان عناصر شاخصي كه پيونددهنده بخش¬هاي مختلف طراحي مي¬باشند، استخوانبندي اصلي طرح را شكل مي¬دهد. همچنين معماري بناهاي با ارزش محدوده طراحي، در تعيين الگو براي ساماندهي نما، انتخاب نوع تجهيزات و مبلمان شهري موثر بوده است. از جمله ديگر موارد لحاظ شده در طراحي، تزريق فعاليت¬هاي فرهنگي، تفريحي و پذيرايي، با هدف دستيابي به گوناگوني، همه¬شمولي و مفرح نمودن فضا است. ديگر آن¬كه با تعريف قلمروهاي فعاليتي، تداخلات رفتاري و عملكردي به حداقل رسيده و طيف گوناگوني از رفتارهاي اجتماعي مطلوب در فضا ظهور مي¬يابد. همچنين با در نظرگيري تمهيداتي، آرامش محيطي افراد در فضا تامين شده و با بيش¬تر درگير نمودن كاربران با فضا، دستيابي به حس مطلوب از حضور در مكان محقق مي¬گردد. كلمات كليدي: طراحي محيطي، طراحي شهري، فرهنگ شهري، شهروندي، رفتار، روان¬شناسي محيطي، علوم رفتاري، پياده¬راه سپه-سالار

1395/11/26

1/1/1900 12:00:00 AM

Abstract: The way of using urban spaces an​d environments always has a cultural origin. Although cities are always known as places for growth an​d development, nowadays urban problems such as pollution, poverty, inequality an​d injustice, crimes an​d other urban problems with abusing of urban spaces situations, have made these places to areas which are suitable for social problems an​d malformations. However each of these cases are multifaceted phenomena an​d are affected by various factors, we can see problems such these in some spaces. Some other spaces with special design qualities inhibit such problems an​d place some other behaviors an​d social relations on the base of social norms. Now these questions are raised: Do current urban spaces in our cities an​d their current behaviors fit with urban culture? Which behaviors are expected in urban spaces? Which spaces are prone to express cultural opportunities? And finally how environmental design can affect the behaviors for using these spaces an​d make users to respect norms of behavior an​d promote urban culture? So, in this research in order to promoting urban culture an​d citizenship behavior an​d limiting abuses an​d social malformations through environmental design of urban spaces with considering researchers’ viewpoints in related areas to urban studies an​d studying approaches related to behavioral sciences entitled as “behaviorism approach” an​d “cognitive approach” an​d reviewing urban culture in urban condition of urban spaces in Iran, some criteria an​d qualities of “cultural urban design” are explained. Hence, three criteria for urban space design with cultural-behavioral approach can be expressed which are: “collectivist individualism” o​r “individualist collectivism”, “spatial temporality” o​r “temporal spatiality”, “objective subjectivism” o​r “subjective objectivism”. Each of these criteria includes various qualities in order to response to diverse contemporary human needs that should be considers in urban spaces design simultaneously. The research method is based on qualitative an​d quantitative methods which used due to different parts of this research which including: descriptive method in general an​d literature review chapters, compiling an​d comparative method in other studies an​d experiences ,and comparative method in case study related chapters including identification, analysis an​d design. Research district is Sepahsalar pedestrian in 12th region of municipality an​d historical context of Tehran. Based on this research’s findings, design proposal for this district is divided to 6 areas an​d sequences (including 3 focal areas an​d 3 linear areas). Space design is organized based on historical background an​d heritage sites an​d users’ mental memory. Accordingly, based on well-known name of “Sepahsalar garden” in citizens’ mental memory, using symbolically of water an​d plant in design an​d a waterway in axe direction of this pedestrian an​d using water fountain as joiner elements of various design sectors are considers that form the main structure of this design. The architecture of valuable monuments in design district was important in determining patterns for organizing of facades an​d selecting types of equipment an​d urban furniture. Some of other points that are considered in design of this district including: considering cultural, recreation an​d hospitality activities in order to achieving diversity, inclusive an​d fun space. Moreover, with defining activity areas, behavioral an​d functional interactions are reduced an​d diverse desirable social behaviors are emerged in this space. Also, by considering some measures, environmental relaxation of users is provided in space an​d with more involvement of users, a desirable sense of being in place is created. Keywords: environmental design, urban design, urban culture, citizenship, behavior, environmental psychology, behavioral science, Sepahsalar pedestrian