17321

17321

تأثير ايجاد بزرگراه هاي درون شهري بر ميزان جدايي گزيني فضايي-اجتماعي محله هاي همجوار با آن ها، موردكاوي: بزرگراه امام علي (ع) در محدوده هاي منطقه 1و 8 شهرداري تهران

دكتري

شهرسازي

اسفند 1395

دكتر اسماعيل شيعه - دكتر مصطفي بهزادفر

دكتر سيد ضياء هاشمي

معماري و شهرسازي

بررسي فرآيند تحولات فضايي شهرها نشان مي¬دهد محله¬هاي مختلف شهرها عمدتاً بر اساس ويژگي¬هاي قومي، صنفي و مذهبي شكل گرفته و از رشد آرام و سازمان¬يافته برخوردار هستند. در دهه¬هاي اخير با وجود توسعه سازمان يافته شهرها و هماهنگي ميان محله¬ها، اجراي برنامه¬هاي عمراني نظير احداث بزرگراه¬ها و راه¬هاي شرياني، بدون درنظر گرفتن پيامدهاي اجتماعي، باعث جداسازي فضايي (كالبدي) محله¬هاي شهري شده است. اين جداسازي محله‌هاي شهري منجر به جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي محله¬ها مي شود. هدف اين پژوهش بررسي تأثيرات بزرگراه¬ها بر ميزان جدايي¬گزيني فضايي و اجتماعي ايجاد شده در محله¬هاي همجوار آن¬ها مي‌باشد. با توجه به هدف تحقيق، در اين پژوهش از روش تحقيق آميخته و از شيوه¬هاي پرسشگري عمومي و عميق، بررسي و مطالعات اسنادي، مشاهده براي جمع¬آوري داده و تنظيم اطلاعات استفاده شد. بعلاوه، از نرم¬افزارهاي SPSS، MATLAB، ArcGIS، Geo Segregation Analyzer و GeoDa جهت تجزيه و تحليل داده¬ها استفاده شده است. ميزان تأثير بزرگراه امام علي (ع) در دو محدوده منطقه 1 شهرداري تهران (شامل محله¬هاي ازگل و اراج) و منطقه 8 شهرداري تهران (شامل محله¬هاي كرمان و فدك) به عنوان نمونه¬موردي اين پژوهش بررسي مي شود. در ابتدا بر اساس نظريه-هاي مختلف و مطالعات انجام شده، شاخص¬هاي جدايي¬گزيني دسته¬بندي و توسعه پيدا كرده است. موارد تكميلي كه سهم پژوهشگر در ارتقاء دانش شهرسازي است، شامل قوميت، ويژگي¬هاي شغلي، سطح تحصيلات، وضعيت كيفي و كمي مسكن، درآمد، قيمت زمين، رضايت از سكونت و سابقه سكونت، ميزان تمايل به سكونت در محله و دسترسي به كاربري¬هاي مهم مي-باشند كه وراي نظريه هاي يادشده بدان پرداخته شد. يادآوري مي¬شود، تاكنون شاخص¬هاي مختلفي براي اندازه¬گيري ميزان جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي ابداع شده ولي هيچ يك از اين شاخص¬ها براي بررسي تأثير يك عامل بيروني بر ميزان جدايي-گزيني فضايي-اجتماعي مورد استفاده قرارنگرفته اند. در اين پژوهش براي اولين بار تأثير بزرگراه بر ميزان جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي محله¬هاي همجوار آن با توجه به ميزان فاصله بلوك¬ها نسبت به بزرگراه، بررسي شده است. با توجه به يافته¬هاي پژوهش مي‌توان بيان كرد كه بزرگراه امام علي (ع) سبب جدايي¬گزيني در محله¬هاي كرمان و فدك شده است. اما تاثير اين بزرگراه بر ميزان جدايي¬گزيني محله¬هاي ازگل و اراج كمتر از محله¬هاي كرمان و فدك مي¬باشد. اين يافته به اين دليل است كه قبل از ايجاد بزرگراه جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي بين محله¬هاي ازگل و اراج وجود داشته و ايجاد بزرگراه تأثير كمي بر ميزان جدايي¬گزيني داشته است. بنابراين مي¬توان نتيجه گرفت كه ايجاد بزرگراه¬ها بر جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي محله¬هاي همجوار آنها تاثير مي‌گذارند، اما شدت تاثيرگذاري آن¬ها بسته به ويژگي¬هاي محله¬هاي همجوار آن¬ها متفاوت مي¬باشد. واژه‌هاي كليدي: بزرگراه، محله، جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي، بزرگراه امام علي(ع)، ازگل، اراج، كرمان، فدك.

1396/03/07

1/1/1900 12:00:00 AM

Evaluation of urban space development process shows that different neighborhoods in cities have been formed based on ethnic, religious and trade unio​n characteristics and have slow and organized growth. Implementation of development programme such as construction of highways and arterial roads without consideration of social consequences has led to spatial (physical) separation of urban neighborhoods. Then, this spatial (physical) separation lead to socio-spatial segregation of neighborhoods. The objective of this research is eva​luation of highways effects on the socio-spatial segregation of their adjacent neighborhoods. Mixed research method and general and deep questioning practices, reviewing and documentary researches, observation to collect data and set the information have been used in this research. In addition, software applications such as SPSS, MATLAB, ArcGIS, Geo Segregation Analyzer and GeoDa have been used to analyze the data. The effectiveness of Imam Ali highway on 1st District (which includes Ozgol and Araj neighborhoods) and 8th District (which includes Kerman and Fadak neighborhoods) of Tehran has been eva​luated as the case studies. The segregation indicators have been classified and developed at the beginning of this research based on different theories and concluded studies. The additions which are the share of researchers in promotion of urban planning knowledge are ethnicity, job characteristics, education level, quality and quantity of housing situation, income, cost of land, the residence consent and residence duration, desire to live in the neighborhood and access to important land use which were discussed beyond mentioned theories. It should be noted that various indicators have been invented for measurement of socio-spatial segregation but none of these indicators have been used for eva​luation of effectiveness of an external factor on level of socio-spatial segregation. The effect of highway on the socio-spatial segregation of its adjacent neighborhoods based on the distance of blocks to highway has been eva​luated in this research for the first time. It can be stated based on the findings in this research that Imam Ali Highway has caused segregation in Kerman and Fadak neighborhoods but the effect of this highway on the segregation of Ozgol and Araj neighborhoods is lower than Kerman and Fadak neighborhoods. This finding is due to the fact that socio-spatial segregation between Ozgol and Araj neighborhoods existed before the construction of highway and construction of highway has had a little effect on the segregation. Thus, it can be concluded that construction of highways affect the socio-spatial segregation of their adjacent neighborhoods but level of this effectiveness depends on characteristics of the highway and the adjacent neighborhoods. Keywords: Highway, neighborhood, socio-spatial segregation, Imam Ali highway, Ozgol, Araj, Kerman, Fadak.