17390

17390

كاربست رويكرد شهر خلاق در تدوين راهنماي منظر عيني؛ موردپژوهي محور شمالي_جنوبي شهر شيراز

كارشناسي ارشد

طراحي شهري

فروردين 1396

دكتر مصطفي بهزادفر

معماري و شهرسازي

منظر عيني شهري از مهم‌ترين مراجع خوانش شهر و جريانات و فعاليت‌هاي انساني است كه در آن به وقوع مي‌پيوندد. كالبد و عينيت شهرها براي جاي دادن به فعاليت‌ها و رفتارهاي برآمده از ايدئولوژي‌ها طراحي مي‌شوند، پس در طراحي‌شان بايد كيفيات و هنجارهايي لحاظ شود، تا پاسخگوي آن ايدئولوژي و رفتارها باشند. شهر خلاق نيز كه در يك معنا به عنوان تجلي‌گاه و نهاد شكوفايي قشر خلاق معرفي مي‌گردد، بايد در عينيت و منظر خود از كيفياتي برخوردار باشد كه محملي براي تشكيل ساختار خلاقيت و ارتقا قدرت نگرش، تجسم فضايي باشد. در ساختار منظرين شهر خلاق، خيابان و ميدان با ويژگي‌هاي بصري و عيني خاص خود، به عنوان فضاي عمومي شهر، اولين محل كنش‌ها و رفتارهاي كنجكاوانه و مشاركتي شهروندان هستند و نقش اساسي در پرورش خلاقيت رفتاري ساكنان ايفا مي‌كند. لذت تجربه كشف فضاهاي جديد و متنوع، تحريك‌كنندگي محيط طبيعي و انعطاف‌پذيري عملكردها با برخي صفات خلاقيت همانند كنجكاوي، بازي و مشاركت و خيال‌پردازي به شدت در ارتباط است. پس منظر و عينيت شهر بايد به گونه‌اي طراحي شود كه از طريق تحريك احساسات، سبب رشد فكري و رشد اجتماعي شهروندان شود. بهره‌گيري از قابليت‌هاي محيطي مؤثر بر ذهن و رفتار به منظور ارتقاء خلاقيت تنها از طريق تدوين چارچوب طراحي منظر شهري امكان‌پذير است و دستيابي به اين كيفيات و هنجارها و شيوه تحقق آنها از مهم‌ترين سوالات در اين حوزه است. در حوزه روانشناختي استخراج اين كيفيات با رجوع به منابع اصلي روانشناسي محيطي صورت مي‌گيرد. اما در راستاي تكميل مباحث و بررسي همه جانبه موضوع، نگاه به ويژگي‌هاي خاص شهرها و محلات در استخراج كيفيات مطلوب، بسيار مهم و كاربردي است. در اين پژوهش كه از نوع تحقيق و توسعه (Research & Development = R&D) است و با بهره‌گيري از روشي تركيبي (كمي و كيفي)، ضمن تبيين مفاهيم اوليه و پايه موضوع و سپس تبيين و تعريف شهر خلاق و مؤلفه‌هاي بصري آن، از ره‌گذار مداقه در انديشه نظريه‌پردازان و نيز منابع اصلي روانشناسي محيطي و طراحي منظر، كيفيات مترتب بر منظر عيني شهر خلاق در قالب چارچوبي مفهومي استخراج شده و بر آن مبنا منظر خلاق را اين گونه تعريف مي‌كند: «منظر خلاق تبلور خلاقيت و نوآوري، در منظر شهر است، به گونه‌اي كه تحريك‌كنندگي محيط طبيعي و انعطاف‌پذيري عملكردها موجب شكوفايي برخي صفات خلاقيت همانند كنجكاوي و خيال‌پردازي شود». در نهايت جهت تعمق چارچوب نظري حاصله و دستيابي به ابزار تحقق آن، محور شمالي-جنوبي شهر شيراز در محل اتصال دروازه اصلي شهر به بافت تاريخي و قديمي شيراز، به عنوان موردپژوهي انتخاب و كيفيات استخراج شده در آن سنجش وضعيت و تحليل شده و در آخر ضمن ارائه چشم‌انداز و چارچوب طراحي منظر عيني، به ارائه راهنماهاي طراحي منظر عيني محور با رويكرد شهر خلاق رسيده است. واژگان كليدي: «كيفيات منظر عيني»، «منظر عيني شهر خلاق»، «شهر خلاق»، «كيفيات مكاني خلاقيت»، «محور شمالي-جنوبي شهر شيراز».

1396/03/16

1/1/1900 12:00:00 AM

To the city designers and experts, Townscape is one of the most important sources perusing cities’ human activities, and current that take place in cities. The scape and structure of cities have been designed to realize activities and behaviors taken from ideologies, hence in their designing, qualities and norms should be considered according to those ideologies and behaviors. Creative city which in a sense is to be as a place of manifestation and accomplishment for the Creative class of the society, should also, in its scape and image be of such qualities that incite formation of creative structure and promoting individuals’ viewpoint abilities and special incarnation. In the structure of Creative cities scape, street and square as the first urban public spaces with their specific objective and visual features have a critical role in satisfying the creative behavioral needs of its resident, as the primary place where curious action and partnerships take place. Satisfying experiencing the discovery of new and different place, the excitant role of natural environments and compatibility of actions is severely interrelated to some innovative characteristics like curiosity, playing, partnership and imagination. Hence the visual aspects of city should be designed and organized in such a way that by persuading people’s feeling and inspiration leads it residents’ social and perception growth. Utilizing the environmental potentials affecting on mind and behavior to improve creativity is solely feasible through determining a framework for designing townscape. Therefore reaching to these qualities and norms and the way of accomplishing them is the most important issue in cityscape designing. In the psychologist courses, these qualities derived from authentic psychologist sources. To add more to this issue and comprehensively investigating it, however looking at the special characteristics of cities and town, can be a very important and strategic sources in the extraction of desirable qualities. In this study which is a R&D research, the researcher has used a mixture (qualitative and quantitative) method to explain the basic and primary concepts of the issue and then tries to explain and define creative cities and its visual components through inquiring into the theorists’ views and opinions as well as the primary sources of environmental psychology and scape designing, the qualities and features resulted to the structural scape of creative city are derived in a conceptual framework on which the creative scape defined as: “Creative scape is the reflection of innovation and creativity in cityscape, in such a way that persuading the natural environmental and compatibility of actions leads to the accomplishment of some creative characteristics such as curiosity and imagination.” Finally to deepen the resulting theoretical framework and researching its realization tools, “Shiraz north-south axis” in the connection between main gate and the old city of Shiraz, has been selected as a case study sample and its qualities have been extracted and analyzed according to theoretical framework and in the end, a visional and framework for cityscape designing has been suggested beside a design guideline for townscape designing with creative city approach. Keywords: visual quality, creative cityscape, creative city, placement creative qualities, Shiraz north-south axis.