17964

17964

فرم شهر در گذار: مطالعه تطبيقي تغييرات پيكربندي فضايي و تاثير آن بر ناهمساني اجتماعي-اقتصادي ساكنان شهر قم حد فاصل (1385-1375)

دكتري تخصصي

شهرسازي

مهر 1396

دكتر سيد عبدالهادي دانشپور - دكتر مصطفي عباس زادگان

معماري و شهرسازي

پايش ويژگي‌هاي پوياي فرم شهر و تغييرات حاصل از سازماندهي مجدد فرم، از موضوعات كليدي مورد علاقه پژوهشگران مطالعات شهري بوده است. از اين مطالعات مي‌توان به بررسي ارتباط ميان تغييرات ويژگي‌هاي پيكربندي فضايي و تاثيرات آن بر تغييرات ويژگي‌هاي ساير لايه‌هاي تشكيل دهنده فرم شهر اشاره داشت. اين رساله سعي دارد تا با بهره‌گيري از رويكرد تركيبي فضايي-اجتماعي، ضمن معرفي مدل‌هاي مفهومي مورد استفاده در پايش پيكربندي فضايي، به بررسي تغيير مولفه‌هاي پيكربندي فضايي و تاثيرات آن بر پراكنش مولفه‌هاي اجتماعي-اقتصادي ساكنان در فضاي نمونه بپردازد. بررسي مطالعات فضايي-اجتماعي فرم شهري بيانگر اين مطلب است كه در غالب مطالعات گذشته اين دو نوع نگاه به فرم شهر، در زمينه بازنمايي ويژگي‌هاي ريخت‌شناسي فضايي و فرآيندهاي پوياي اقتصادي-اجتماعي فرم، به صورت مجزا از يكديگر مورد استفاده قرار داده شده‌اند و در خلال دو دهه اخير شاهد گسترش مطالعات تركيبي و چند لايه ويژگي‌هاي فرم شهر هستيم. اين پژوهش با بررسي روش‌هاي تحليلي مورد استفاده در بررسي پيكربندي فضايي در دوره معاصر و معرفي كاربردها، مزايا و معايب اين روش‌ها، از روش تحليل چيدمان فضا در بازنمايي ويژگي‌هاي هندسي پيكربندي فضايي استفاده نموده است. همچنين از روش تحليل عاملي در ساخت شاخص تركيبي ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي ساكنان در نمونه مطالعه و از تحليل‌هاي هم‌بستگي دو متغيره و رگرسيون به عنوان ابزار تحليل رابطه ميان شاخص‌هاي پيكربندي فضايي و ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي ساكنان بهره مي‌گيرد. نتايج حاصل از اين رساله بيانگر وجود رابطه همبستگي معنادار ميان شاخص عدم مشابهت هم‌پيوندي فضايي و شاخص ناهمساني اجتماعي-اقتصادي ساكنان شهر قم در بازه مورد بررسي (1385-1375) مي‌باشد. بيشترين مقدار رابطه هم‌بستگي در مناطق دو و چهار و كمترين ميزان آن مربوط به منطقه يك شهر قم در دوره مطالعه مي‌باشد. بررسي امكان پيش‌يابي تغييرات شاخص ناهمساني اجتماعي-اقتصادي از طريق پايش شاخص عدم مشابهت هم‌پيوندي فضايي نشان مي‌دهد كه علي رغم وجود و اثبات تاثيرپذيري شاخص‌هاي اجتماعي-اقتصادي از تغييرات شاخص‌هاي پيكربندي فضايي فرم شهري در سطح 35 درصد، اين رابطه چندان دقيق و مستحكم نيست و پيش‌يابي تغييرات شاخص‌هاي اجتماعي-اقتصادي منوط به توجه همزمان شهرسازان به ساير شاخص‌هاي موثر بر تغييرات ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي ساكنان مي‌باشد.

1396/08/06

10/22/2018 12:00:00 AM

The survey on the vibrant properties of urban form and the changes of reorganizing the form, are the favorite issues concerning the researchers. Among the changes, we can demonstrate the relationship between changes of spatial configuration properties and its impact on the other layers of urban form. This thesis tries to use a blended approach of socio-spatial in order to both express conceptual models of surveying spatial configuration, and analyze the changes in indicators of spatial configuration in socio-economic differentiation in the studies area. the analysis on the socio-spatial literature of urban form suggests that two major points of view about it in the past which are the manifest of spatial morphological properties and vibrant processes of socio-economic form, have been used in a separated way. In recent years the blended studies and multi-layer urban form properties have widely spread. As the research analyzed, studied and determined the advantages and disadvantages of all contemporary spatial configuration analysis methods, it has established the method of Space Syntax in analyzing physical and geometrical spatial configurations. Moreover, factor analysis is used in order to obtain the mixed index of social-economic of the residents in addition to bivariate correlation and regression analysis to determine the relations. The results of the thesis show a meaningful correlation relationship among the index of spatial integration dissimilarity (SID) and index of residential socio-economic differentiation (SED) in Qom (1996-2006). The most amount of correlation is in the regions 2 and 4 and the least amount is in the region 1. The analysis on the probability of predicting the changes of SED index by the changes of SID survey shows that although SED are affected by SID of urban form by 35 percent, it has not been strong enough to find it beforehand which needs the attention of urban planners.