18074

18074

طراحي فضاي شهري با رويكرد بوم آشكارسازي، مورد پژوهي: قنات زارچ در محدوده محله شاه ابوالقاسم

كارشناسي ارشد

طراحي شهري

مهرماه 1396

دكتر مهران علي الحسابي

دكتر مرجان نعمتي مهر

معماري و شهرسازي

قنات مهم‌ترين شريان حيات‌بخش شهرهاي فلات مركزي ايران تا همين چند دهه¬ي پيش بود. با ورود سيستم‌هاي نوين آب‌رساني، اين فن‌آوري روزبه‌روز، رو به فراموشي سپرده شد و بااينكه مدت زيادي از آن نمي‌گذرد كه سيستم‌هاي جديد آب‌رساني جايگزين آن شده‌اند، اما مفهوم آن براي عموم مردم ناآشنا است و ارزش و اهميت آن توسط جامعه فراموش‌شده است. اين پايان‌نامه، كه موضوع آن طراحي فضاي شهري است، درواقع در پي انتقال مفاهيم و ارزش‌هاي قنات از طريق فضاي شهري به شهروندان و گردشگران است. خوشبختانه قنات، به‌عنوان يك اثر ثبت جهاني در سال 1395 در يونسكو به ثبت رسيد كه اين اتفاق خود باعث مي‌شود تا قنات به‌عنوان يك فن‌آوري پايدار بيشتر موردتوجه جامعه تخصصي و عموم مردم واقع شود. با اين هدف، پژوهش پيش رو با اتخاذ رويكرد بوم آشكارسازي سعي كرده است تا در تحقق اين مهم اهتمام ورزد. اين رويكرد در پي آن است تا پديد‌هاي طبيعي و فرهنگي‌اي كه از ديد مردم پنهان‌اند را عيان نمايد و از طريق خلق يك تجربه عملي، آن‌ها را با اين پديده¬ها آشنا نمايد. در هم آميختن مخاطبان با سايت و تجربه عملي آن‌ها فرصت بسيار مناسبي براي انتقال مفاهيم و ارزش‌هاي طبيعي و فرهنگي بستر را فراهم مي‌آورد. رويكرد بوم آشكارساز با چنين روشي سعي در نهادينه كردن مفاهيم اكولوژيك و فرهنگي و اجتماعي دارد تا از اين رهگذر جامعه را براي حفظ و نگهداري آن‌ها حساس نمايد و درواقع خواستار تغيير از پايين به بالاست تا با آگاه نمودن مردم و جامعه، آن‌ها را به سمت پي¬گيري مطالباتشان از دولت‌هاي محلي و ملي سوق ‌دهد. ازآنجاكه اين رويكرد در رابطه با معماري منظر طرح‌شده، لذا براي هماهنگ ساختن آن با ادبيات طراحي شهري، پس از استخراج اصول بيان‌شده در ادبيات، با تفسير هر يك از اصول، سعي شده تا آن‌ها را از طريق كيفيت‌هاي طراحي شهري تبيين نماييم. براي بررسي موضوع پژوهش، محدود كردن بستر موردمطالعه ضروري بود كه محله شاه ابوالقاسم يزد به‌عنوان يكي از قديمي‌ترين محلات شناخته‌شده و همچين محله اي از آب قنات زارچ بهره برداري مي¬كند انتخاب گرديد. درنهايت پس از شناسايي مسير قنات در اين محله، اصول طراحي بوم آشكارساز كه در تناظر باكيفيت‌هاي طراحي شهري قرارگرفته شدند، در سايت مورد نظر پروژه به تفكيك مورد بررسي قرار گرفتند. در اين راستا اطلاعات مورد نياز براي تحليل با حضور در سايت پروژه و از طريق مصاحبه با ساكنين و گردشگران، مشاهدات ميداني و اسناد فرادست بدست آمد. در ادامه پس از تحليل اطلاعات جمع‌آوري‌شده، راهبردها و سياست‌ها متناسب با اهداف و اصول پژوهش تبيين شدند و از ميان پروژه‌هاي تعريف‌شده براي تحقق اهداف، چند نمونه انتخاب و در سايت موردنظر تحقيق با جزئيات بيشتري طراحي شدند. طراحي¬هاي انجام شده در پي آن اند تا علاوه بر آن كه فضاي شهري مطلوبي براي فعاليت هاي اجتماعي فراهم مي¬آورد، عرصه اي باشد تا مفاهيم و ارزش¬هاي قنات را به ساكنين و گردشگران به واسطه خلق يك تجربه منتقل نمايد. يادآوري اين ميراث و ارزش¬هاي آن و درگير نمودن جامعه با آن مي¬تواند راهگشاي احياء و به روز رساني آن و حل بسياري از مشكلات زيست محيطي و اجتماعي در آينده باشد. كليدواژه‌ها:طراحي فضاهاي عمومي، قنات، قنات زارچ، طراحي بوم آشكارسازي، محله شاه ابوالقاسم، يزد

1396/08/29

11/20/2017 12:00:00 AM

Abstract: Qanat was the most important Life-giving artery in the cities which located in the central plateau of Iran until a few decades ago. With the introduction of modern water supply systems, this technology has been forgotten over time. Although it does not take long for the new water supply systems to be replaced, but the concept and function of the aqueducts have become unknown for the people and its value and importance have been forgotten by the community. This dissertation, the subject of which is the design of urban space, is in fact aimed at conveying the concepts and values of Qanats through urban space to citizens and tourists. Fortunately, Qanat inscribed on World Heritage List in 1395, which will make Qanat more attractive to the general public as a sustainable technology. With this aim, the research has tried to address the issue by adopting the eco- revelatory design approach. This approach seeks to illustrate the natural and cultural phenomena that are hidden from the point of view of the people. This approach, through creating a practical experience, informs society of these phenomena. By mixing the audience with the site and practical experience, they provide a great opportunity to transfer the concepts and values of the natural and cultural context. The concept of a canvas detector in such a way attempts to institutionalize ecological, cultural, and social concepts in order to make society sensitive to its maintenance and preservation. In fact, this approach calls for change from the bottom up to inform the people and society, pushing them to pursue their demands from local and national governments. This approach is devoted to landscape architecture. To co-ordinate it with urban design literature, after interpreting the principles of the eco- revelatory design approach, we interpret each of these principles by interpreting them through urban design qualities. To investigate the subject of research, limiting the site was essential. The Shah-Abolqasem neighborhood of Yazd was selected as one of the oldest neighborhoods and also a neighborhood that exploits the Zarch Qanat. Finally, after identifying the Qanat route in this neighborhood, the design principles of the eco- revelatory design, which were in line with the urban design qualities, were examined separately on the project site. The information needed for the analysis was obtained by attending the project site, through interviews with residents and tourists, field observations, and metadata documents. In the following, after analyzing the information gathered, the strategies and policies were adapted to the goals and principles of the research, and a number of selected projects were identified from the projects defined, and the research site was designed in more detail. Designed to achieve this, in addition to providing a desirable urban space for social activities, it is an area that will transfer the concepts and values of Qanats to residents and tourists through the creation of an experience. Reminding this heritage and its values and engaging the community with it can provide a way to revive and update it and solve many environmental and social problems in the future. Keywords: Poblic space design, Qanat, Zarch qanat, Eco-revelatory design, Shah-abolghasem neighbourhood, Yazd