18924

۱۸۹۲۴

ارزيابي تغميم پذيري تغيير تدريجي در هدايت و كنترل مكان سازانۀ فرم

دكتري

شهرسازي

۱۳۹۶/۰۸/۲۷

دكتر مهران علي الحسابي

معماري و شهرسازي

همواره بحران كيفيت محيط كالبدي، به عنوان دغدغۀ كلان، طراحان و برنامه¬ريزان شهري را به پژوهش و تفحص پيرامون يافتن راه حلي جهت مواجهه با آن واداشته است. بالطبع اين موضوع كلان، از زواياي مختلف و با رويكردهاي متفاوت مورد بررسي قرار گرفته است. در اين پژوهش، رويه¬هاي موجود هدايت و كنترل شهرها، عامل مؤثر در انحطاط كيفيت محيط شناخته شده¬اند. رويه¬هايي كه نه تنها فرم شهري را در مقياس¬هاي مختلف با يكديگر مرتبط نمي¬سازند، بلكه با پيشنهاد توسعه¬هاي گسترده در يك سو و در عين حال داشتن داعيۀ حفاظت محيط طبيعي و اصول پايداري در سوي ديگر، دو گروه شهرگرايان و مدافعان محيط زيست را در مقابل يكديگر قرار مي¬دهند. در جستجوي يافتن رويۀ اصلاحي و يا جايگزين، تئوري و رهيافت تغيير تدريجي در نظام طراحي و برنامه¬ريزي شهري اروپا و امريكا، با ادعاي مرتبط ساختن فرم در مقياس¬هاي مختلف به طور گسترده¬اي به عنوان تئوري و ابزار هدايت و كنترل فرم شهرها در حال استفاده مي¬باشد. براين اساس، هدف پژوهش حاضر ارزيابي تعميم¬پذيري تئوري تغيير تدريجي در هدايت و كنترل مكان¬سازانۀ فرم در شرايط جهاني و نظام طراحي و برنامه¬ريزي شهري ايران به عنوان نمونۀ مطالعاتي مي¬باشد تا درصورت اين انطباق، به عنوان مبناي هدايت و كنترل شهرها پيشنهاد گردد. در پژوهش حاضر با معرفي اكولوژي به عنوان ديسيپلين پايۀ شكل¬گيري مفاهيم بنيادين تغيير تدريجي، از انطباق و بازتعريف مفاهيم اكولوژي در محيط مصنوع و در نتيجه استخراج نقاط لنگرگاهي و تبيين آنها براساس الزامات عرصه¬هاي شهري، شاخص¬هاي فرم مبتني بر تغيير تدريجي، استخراج گرديد. بنابراين براساس فرآيند سه سطحي، بعد، مؤلفه و شاخص، «همجواري»، «تسلسل مكاني»، «سازواي گونه-عناصر با محيط برحسب جمعيت عناصر و برحسب تعداد گونه»، «تنوع گونه¬عناصر»، «تنوع گونه¬پهنه»، «گذار»، «كليماكس» و «دگرديسي عناصر» به عنوان شاخص¬هاي انطباق فرم با تئوري تغيير تدريجي كشف و تبيين شدند. همچنين با انتخاب پراگماتيسم به عنوان پارادايم پژوهش و تعريف حوزۀ موضوع پژوهش ذيل تعميم استنباطي با رويكرد انتقال¬پذيري، كشف مسأله¬اي كه تعميم¬پذيري براساس آن سنجيده مي¬شود، ضروري مي¬نمايد. در رسالۀ حاضر با استفاده از روش فرامطالعه و كدگذاري ادبيات موجود در حوزۀ فرم شهري، پراكنده¬رويي به عنوان مسألۀ تعميم¬پذيري انتخاب گرديد. در نهايت پس از تعريف مكان¬محور پراكنده¬رويي شهري و استخراج شاخص¬هاي آن در شهرهاي ايران، چگونگي تأثير شاخص¬هاي فرم منطبق بر تغيير تدريجي بر شاخص¬هاي پراكنده¬رويي در دستور كار قرار گرفت. بنابراين، ادبيات پژوهش در حقيقت علاوه بر مشخص¬ساختن مرزهاي تئوري تغيير تدريجي و شاخص¬هاي انطباق فرم شهري با تئوري، احكامي را مبني بر نحوۀ ارزيابي تعميم¬پذيري صادر مي¬نمايد. براين اساس، با استفاده از رويكرد تركيبي كمي و كيفي در روش¬شناسي پژوهش، تأثير شاخص¬هاي انطباق فرم با تغيير تدريجي بر شاخص¬هاي پراكنده¬رويي در نمونۀ مطالعاتي در مقياس محله مورد ارزيابي قرار گرفت. به¬اين ترتيب كه پس از گونه¬شناسي پهنه¬هاي واقع در نمونۀ مطالعاتي كه در مقياس بلوك تعريف شدند و همچنين گونه¬¬شناسي ساختمان و خيابان به عنوان دو عنصر منتخب براساس كاراكتر شهري، داده¬هاي گردآوري شده در دوسطح اثباتي و هنجاري مورد تحليل قرار گرفتند. در سطح اثباتي مبتني بر گونه¬شناسي انجام شده، شاخص¬هاي ارزيابي فرم براساس وضع موجود محاسبه و تحليل شدند و در گام بعد، با تغيير شاخص¬ها به منزلۀ انطباق فرم با تغيير تدريجي كاراكتر شهري، چگونگي الزامات دگرگوني فرم، از منظر شاخص¬هاي پراكنده¬رويي بررسي شد. براين اساس، يافته¬هاي پژوهش نشان مي¬دهد، هدايت و كنترل فرم شهر مبتني بر تئوري تغيير تدريجي در مقياس مياني بدون در نظر گرفتن الزامات، تغييرات معناداري را در شاخص¬هاي پراكنده¬رويي – تراكم جمعيتي و سرانه¬ كاربري¬هاي فعال – باعث نمي¬گردد و حتي در مواردي باعث كاهش آنها مي¬شود. اين الزامات، شامل پياده¬سازي اصول تغيير تدريجي كاراكتر شهري از مقياس¬ كلان تا خرد، در نظر گرفتن سازواري كليۀ گونه¬عناصر با محيط و با يكديگر مي¬گردد.

1397/03/13

9/22/2019 12:00:00 AM

Crisis of quality in built environment has always been a core issue for urban designers and planners not necessarily from the same perspective. Obviously, the subject has been studied through in various researches. In this research, urban design and planning procedures have been recognized as the main cause leading to poor quality. According to previous researches and practical experiences, due to these very procedures, on one hand urban form suffers from segregation in policies as its scale changes. On the other hand, urbanists and environmentalists interests are put as counterparts according to paradoxical policies of urban sprawl and sustainability considerations. A most recent innovation in new urbanism called “transect” has become a common and trendy theory/ approach in urban design and planning specifically in America and Europe, although it is being used in a limited way in Middle East. The approach and theory described in this research is based on a publication known as the Lexicon, a multi-authored compendium of New Urbanist definitions and codes. Urban design and planning seek to create an immersive environment. This type of environment can be created by specifying and arranging the elements which comprise that environment in a way that is true to locational character which seems to be intrinsic to the place. To be immersive in urban environments is identified with their level and intensity of urban character. Therefore, transect has been known as a general theory capable of reconciling urbanism and environmentalism and as a basis in order to deal with different scales of urban form integratively. Hence in this thesis, the concept of generalizability of transect theory in place-making oriented guidance of form has been evaluated in the case of Iranian cities. In this regard, transect indices are identified by using three-steps research methodology that is characterized in determination of “dimensions”, “components” and “indices”. Principles of transect are categorized in “substantial” and “procedural” dimensions. This research uses “ecology” as a basic discipline for interpretation of “components”. In other words, “ecology” has been a reliable criterion to extract indices. In this regard, basic concepts of ecology conceptualizing transect are recognized—“ecosystem”, “community”, “diversity”, “succession”, and “coevolution”. Afterwards, critical issues and concepts that have to be redefined in order to interpret of “components” and “indices” are determined by comparative comparison between transect and ecology as basic discipline. In addition, it’s done to redefine basic concepts in macro level – scale and context – in transect in according to what they are meaning in ecology. Therefore, transect indices are extracted from these basic concepts as “components”. They are as follows: “juxtaposition”, “locational sequence”, “suitability between urban elements types and urban character of environment” that has been defined by “number of types been found” and “population of elements with specific type”, “suitability between urban elements compared to each other”, “diversity of transect zone types”, “diversity of urban elements types”, “climax”, “transition”, and “coevolution of urban elements”. Besides, due to pragmatism of the research paradigm and inferential generalizability, urban sprawl was identified as generalization problem by a meta-study and was locally redefined. So, “population density” and “active land use per capita” were extracted as urban sprawl indices in Iranian cities. Finally, it was evaluated the impact of transect based urban design and planning on urban sprawl indices in Bagh Saba neighborhood (District 7, Tehran) as a case study. It should be noted that, transect indices were used in order to characterize how urban form has been created in accordance with transect theory. In addition, this could be defined by quantificational framework. It’s been concluded that transect based urban design and planning doesn’t lead to significant change in urban sprawl index. In other words, it could be generalizable just as a procedural basis.