20718

۲۰۷۱۸

بازشناسي مؤلّفه‌هاي انسجام اجتماعي و كالبدي محلۀ ايراني در مجموعه‌هاي مسكوني بلندمرتبه موردپژوهي: مجموعه‌هاي مسكوني بلندمرتبۀ بهجت‌آباد، اكباتان و آسمان

دكتري

شهرسازي

۱۳۹۸

۱۳۹۸/۳/۱۹

دكتر بهزادفر - دكتر علي الحسابي

معماري و شهرسازي

بررسي تغييرات شهري در نظام شهرهاي مختلف جهان بيانگر اين موضوع است كه روند تغييرات شهري از اواسط قرن بيستم ميلادي از شدّت و سرعت بالايي برخوردار شده و تغييرات تدريجي جاي خود را به تغييرات ناگهاني، پيش‌بيني‌نشده و بدون بازگشت داده‌است. بر اين اساس، در دهه‌هاي اخير با تغيير مفهوم محتوايي شهر، ازدياد جمعيت شهرها و طرح انتقادهايي بر گسترش بي‌رويه و توسعۀ كم‌تراكم شهرها، سياست‌هاي بلندمرتبه‌سازي به‌عنوان راهكاري در رويكردهاي نوين برنامه‌ريزي شهري قرار گرفته است. از سوي ديگر، برخي صاحب‌نظران ايراني، بر اين باورند كه شهر در كشوري هم‌چون ايران با الگوهاي كهن در معماري و شهرسازي، مجموعه‌اي از محلّه‌هاي متجانس و همگن بود كه داشتن پيوستگي و انسجام، يكي از اصلي‌ترين معيارهاي كيفيت فضاهاي شهري و محلّه‌هاي ايراني محسوب مي‌شد. بر اثر دگرگوني‌هاي فراوان و سريع، نظام سنّتي محله از هم گسيخت و انسجام اجتماعي رنگ باخت. اما با اين حال مي‌توان چنين برداشت كرد كه همچنان روحيۀ جمع‌گرايي، كه در بطن جامعۀ ايراني وجود داشت و باعث انسجام اجتماعي در ساكنان محله‌ها شده‌بود، هنوز در مردمان ايراني وجود دارد و مديريت شهري و طراحان و برنامه‌ريزان شهري مي‌توانند از اين ظرفيت در راستاي تقويت پايداري اجتماعي در محله‌هاي جديد استفاده و بستر مشاركت را در آن‌ها ايجاد ‌كنند. هدف از اين پژوهش، تعيين حوزۀ عمل طراح شهري براي ارتقا و بازآفريني انسجام اجتماعي در مجموعه‌هاي مسكوني بلندمرتبه با بهره‌گيري از عناصر استخوان‌بندي و انسجام كالبدي است. از اين‌رو دغدغۀ پژوهشگر روشن‌ساختن ميزان اين ظرفيت در مجموعه‌هاي مسكوني جديد و بلندمرتبه مي باشد. بنابراين، براي آزمون اين دغدغه از روش تركيبي (كمّي و كيفي) كه هدفي كاربردي را دنبال‌ مي‌كند، استفاده مي كند. داده‌پردازي اطلاعات از طريق فن دلفي (مصاحبه با خبرگان)، پرسشنامۀ ساختاريافتۀ مردمي و مشاهدۀ نظام‌مند كارشناسي در نمونه‌هاي مطالعاتي انجام مي شود. پژوهشگر در ابتداي پژوهش اين‌گونه تصور مي‌كرد كه بازآفريني اين روحيه و در عين حال بستر كالبدي آن كه در محله‌هاي قديم به‌خوبي مشاهده مي‌شد به سمت نابودي رفته و عملاً بن بستي تاريخي حادث شده‌است و طراحان، برنامه‌ريزان و مديران شهري بايد به دنبال نظريه‌پردازي و ايجاد الگوهاي جديدي فارغ از الگوهاي گذشته براي محلّه‌ها و مجموعه‌هاي مسكوني باشند؛ اما مهم‌ترين نتيجۀ اين پژوهش آن بود كه بر خلاف اين تصور، همچنان مي‌توان اميد داشت كه با برنامه‌ريزي و نظريّه‌پردازي فعالانه در حوزۀ بومي، به الگويي مناسب براي تداوم معيارها و شاخص‌هاي انسجام اجتماعي برگرفته از محله‌ها سنتي دست يافت، روح جمع‌گرايي در بطن جامعۀ ايراني را در محله‌ها جديد تداوم بخشيد و تقويت كرد. در اين پژوهش نشان‌داده‌شد كه رابطۀ معناداري بين سابقۀ سكونت و جمع‌گرايي و اعتماد وجود دارد؛ اين همبستگي در مجموعۀ بهجت‌آباد به‌خوبي به چشم مي‌خورد. در مجموعه‌هاي مسكوني كه بر اساس طرحي از پيش انديشيده طراحي شده‌اند، مثل شهرك اكباتان، حداقل به لحاظ كالبدي، نكات مثبت و زمينه‌هايي از كيفيت كالبدي نظير ريتم، تنوع و گوناگوني خدمات، پاتوق هاي جمعي و رفتاري، سلسله مراتب دسترسي و ... مشاهده‌شد كه باعث انسجام و حفظ روحيه جمع‌گرايي شده است. طبق يافته‌هاي پرسشنامه‌اي و مشاهدات نظام‌مند كارشناسي، در مجموعه‌هايي كه پيرامون شهرها به‌تازگي شكل‌گرفته‌اند، هم به لحاظ كالبدي و هم از نظر اجتماعي، نقيصه‌هاي فراواني وجود دارد. مطالعاتي نظير ارزيابي پس از اسكان (POE) مي‌تواند در بهبود كيفيت اجتماعي و كالبدي به اين مجموعه‌ها كمك شاياني نمايد. واژگان كليدي: محله ايراني، بلندمرتبه سازي، انسجام اجتماعي و كالبدي، كلانشهر تهران

1398/04/23

Recognizing the Components of Social and Physical Integrity of the Iranian Neighborhood In high-rise residential complexes Case Study:Behjatabad,Ekbatan & Aseman high-rise residential complexes

6/9/2019 12:00:00 AM

A careful study of the urban changes in the systems of different cities across the world indicates that the process of change has taken a momentum since the middle of the 20th century and gradual changes have been replaced with sudden, unexpected, and irreversible ones. Accordingly, in recent centuries, as a result of the conceptual changes of the term city and the criticisms of unchecked urban development, the high-rise building policies are considered a good solution in the new approaches to urban planning. On the other hand, other Iranian scholars hold that the concept of city in a country like Iran, with its old patterns of architecture and urban planning, referred to a set of homogenous neighborhoods such that consistency and coherence were the main criteria for the quality of Iranian urban neighborhoods. Because of multiple rapid transformations, the traditional system of neighborhood fell apart and social coherence was lost. However, it can be argued that the spirit of collectivism that was once the fabric of Iranian society, maintaining social coherence among the residents of neighborhoods, still exists among the Iranian people so that urban managers and planners can employ this capacity to reinforce social stability in new neighborhoods and facilitate maximum participation. The goal of the present study is to outline the operational domain of the urban planner to promote and revitalize social coherence in high-rise complexes using the elements of physical structure and coherence. Therefore, the primary concern faced by the researcher was to explore this capacity in new residential high- rise complexes. To tease out the mentioned concern, the mixed methods approach (qualitative and quantitative) was adopted to address a functional goal. The data were collected using the Delphi technique (interview with elites), a structured questionnaire, and expert structured observations in the study samples. At the beginning, the researcher would think that the prospect of restoring this spirit and its physical structure that could be easily discerned in the old neighborhoods has been destroyed and practically there has been a historical stalemate. Therefore, urban planners and managers should seek to put forward new theories and patterns to account for the changes in the modern neighborhoods and residential complexes. However, as the most important finding of this study, it is argued that despite this common belief, one can be hopeful to find an appropriate pattern to explain the continuity of the criteria and standards of social coherence derived from traditional neighborhoods to revamp the spirit of collectivism embedded in the fabric of Iranian society in the new neighborhoods. The findings of the present study indicate that there is a significant relationship between the history of residence and the spirit of collectivism and trust; such a solidarity can be easily observed in Behjatabad complex. In residential complexes such as the Ekbatan Complex that were designed in accordance with an a priori plan, at least in terms of physical structure, a number of positive points such as rhythm and diversity of services, collective and behavioral hang-outs, access hierarchies, etc. were observed, which established coherence and spirit of collectivism. According to the results of the questionnaire and expert observations, in complexes that were constructed in peri-urban areas, both in terms of social and physical structure, there are numerous shortcomings. Studies such as post occupancy evaluation can help improve the physical and social qualities in these complexes. Key Word:Iranian MAHALE, Uplifiting, Social and physical cohesion, Tehran metropolis