20925

۲۰۹۲۵

تبيين رفتار سفرهاي سودمندگرا و غير سودمندگرا و تحليل تأثيرپذيري آن‌ها از ويژگي هاي فردي (ذهني) و فضايي

دﮐﺘﺮي

شهرسازي

1393-139۷

۱۳۹۷/۱۱/۲۷

دكتر رضا خيرالدين - دكتر مصطفي بهزادفر

دكتر دومينك مينو - دكتر محمود محمدي

معماري و شهرسازي

چكيده طي ساليان گذشته، پژوهش زيادي تلاش كرده¬اند كه با دقت و جامعيت بيشتري عوامل كليدي موثر بر رفتار سفر را شناسايي و واكاوي كنند. اگرچه پيشرفت¬هاي قابل‌توجهي در اين زمينه حاصل شده است اما همچنان شكاف‌هاي تحقيقي مهمي در تحليل رفتار سفر وجود دارد. در اين زمينه، تعيين، سنجش و تحليل مطلوبيت و يا انگيزه اصلي سفر كمتر موردتوجه قرارگرفته است. در غالب مطالعات پيشين، سفر يك تقاضاي مشتق شده فرض شده است؛ بدين معني كه سفر يك وسيله صرف براي رسيدن به مقاصدي مي‌باشد كه به‌صورت فضايي از هم پراكنده مي باشند. اگرچه اين تئوري به خوبي مي تواند رفتار سفر افراد در انجام برخي از سفرها (سفرهاي كاري و يا سفرهاي مربوط به‌سلامتي) توضيح دهد اما در توجيه رفتار سفرهاي غيرسودمندگرايانه با چالش¬هاي جدي مواجه است. در واقع، براي برخي از افراد، سفر داراي انگيزه و مطلوبيت مثبت دروني است و غفلت از اين موضوع مي‌تواند به درك نادرست رفتار سفر و تجويزهاي نادرست فضايي منجر شود. از طرف ديگر، رفتار سفر موضوعي چندبعدي و پيچيده است كه از عوامل متعددي تأثير مي‌پذيرد. درحالي‌كه بسياري از مطالعات با تكيه‌بر تئوري‌هاي جغرافياي حمل‌ونقل بر مكانيسم‌هاي بيروني و ويژگي¬هاي عيني فردي تمركز كرده‌اند، اما نقش متغيرهاي ذهني زيربنايي(روان‌شناختي و جامعه‌شناختي) مؤثر بر رفتار سفر كمتر تحليل‌شده است. در بسط و توسعه اين موضوع، رساله پيش-روي دو هدف اصلي را دنبال مي‌كند. اول اينكه تلاش مي¬كند با تدوين يك چارچوب روشمند، به‌وضوح بين سفرهاي غيركاري شهروندان از حيث انگيزه و يا مطلوبيت اصلي سفر تفاوت بگذارد و سپس سعي دارد با تركيب تئوري‌هاي جغرافياي حمل‌ونقل و تئوري‌هاي روان‌شناختي- جامعه‌شناختي و در نظر داشتن روابط سلسله مراتبي بين عوامل ، يك چارچوب تئوريك را بسط و به بوته آزمايش تجربي بگذارد. براي دستيابي به اين اهداف، پس از بررسي تحليلي ادبيات پژوهش و استخراج يك چارچوب مفهومي جامع، 12 محله در شهر اصفهان به نحوي انتخاب‌شده است كه فرم‌هاي شهري متنوع و ويژگي¬هاي اجتماعي-اقتصادي متفاوت پوشش داده شود. در ادامه، 415 نفر از ساكنين اين محلات نيز به‌صورت تصادفي در پيمايش شركت نموده است و به هفت گروه از پرسش‌ها در مورد ويژگي‌هاي اجتماعي- اقتصادي، سبك زندگي، نگرش¬ها، حس مكان، مؤلفه‌هاي رفتار سفر و عادت سفر پاسخ داده‌اند. نتايج پژوهش بينش¬هاي ارزشمندي براي درك بهتر رفتار سفر فراهم آورده است. اول) بر خلاف انتظار اوليه ما، سهم سفرهاي غيرسودمندگرا به مراتب بيشتر از سفرهاي سودمندگرا مي باشد. ضمن اينكه،در پيمايش رساله پاسخ هاي متناقضي در مورد مطلوبيت سفر افراد دريافت شده است كه نشان از پيچيدگي مطلوبيت سفرها دارد. دوم) عادت سفر افراد به صورت موثري در انتخاب گزينه سفر افراد براي انجام هر دو نوع سفر سودمندگرا و غيرسودمندگرا نقش دارند. سوم) به جز انتخاب گزينه اتومبيل براي سفرهاي غيرسودمندگرا، حداقل يكي از ويژگي¬هاي عيني محيط مصنوع بر انتخاب گزينه سفر تأثير معني¬داري مي¬گذارد. چهارم) به نظر مي رسد، مطلوبيت انتخاب گزينه اتومبيل براي سفرهاي غيرسومندگرا تا حدي وابسته به خود اتومبيل بوده و لذا صرفاً از ويژگي هاي اجتماعي –اقتصادي، سبك زندگي و عادات سفر تأثير مي پذيرد. پنجم) دو متعير تراكم جمعيتي و اختلاط كاربري¬ها، توانايي تغيير و جايگزيني گزينه¬هاي سفر-از اتومبيل به پياده روي- را براي سفرهاي سودمندگرا دارا مي باشند. ششم) هر دو دسته متغيرهاي عيني محيط مصنوع و ويژگي هاي فردي –ذهني (شامل سبك زندگي، نگرش ها و حس مكان) بر شكل¬گيري عادت سفر افراد تأثير معني داري مي¬گذارند. در نهايت اينكه، روشن شدن اين روابط مي¬تواند به تجويزهاي درست فضايي و غيرفضايي در راستاي آمايش فضا و مديريت تقاضاي سفر كمك بسزايي داشته باشد. كليدواژه: سفرهاي سودمندگرا و غيرسودمندگرا، محيط مصنوع، سبك زندگي، تحليل چندمتغيره، اصفهان

1398/04/15

Explaining utilitarian and non-utilitarian travel behavior and analyzing their relationships with the built environment and subjective attributes

2/16/2019 12:00:00 AM

Abstract Over past decades, a growing number of researches have tried to more precisely and comprehensively identify and investigate the chief factors which affect travel behavior. Although a considerable progress has been achieved, there are still some important research gaps in this field. In this regards, identification, measurement and analysis of primary utility and motivation of travel has been less regarded. In the majority of previous studies, travel has been considered as a derived demand, that is, trip is pure mean to reach the destinations which are spatially separated. Though this notion can justify travel behavior for mandatory purposes (such as work trips and medical care) very well, it has been systematically challenged in explaining non-utilitarian trips. In fact, some individuals may make trips for intrinsic utility. Thus, ignoring this issue leads to misunderstand travel behavior and wrong spatial prescriptions. On the other hand, travel behavior is a multidimensional and complex phenomenon which is influenced by a variety of factors. While a large number of studies, using transport geography theories, has just focused on external mechanism and individuals' objective characteristics, the role of subjective attributes (socio-psychological variables) in explaining travel behavior has not been well-explored. To develop this subject, current thesis follows two main goals. Firstly, by designing a scientific framework, it tries to clearly distinguish between non-work trips in terms of primary motivation and secondly it aims to develop a theoretical framework by combining theories in transport geography and theories in social-psychological to better justify travel behavior and then empirically test it. To achieve these goals, after reviewing literature and extracting a comprehensive conceptual model, 12 neighborhoods in Isfahan, Iran, have been chosen in a way that covers various urban form and different socio-economic characteristics. Following that, 415 respondents, reside in these neighborhoods, randomly participated in the survey and answered to 7 categories of question regarding socio-economics, lifestyle, attitudes, sense of place, travel behavior components, and travel habits. The results of the research reveal valuable insights for better understanding travel behavior. 1) Despite our initial expectation, the portion of non-utilitarian trips is considerably more than utilitarian trips. Meanwhile, some respondents responded to the motivation questions inconsistently which indicates that travel has complex motivations. 2) Travel habits significantly contribute in explaining both utilitarian and non-utilitarian travel behavior. 3) Except for car us for non-utilitarian trips, at least one objective built environment characteristics significantly affect travel mode choice decision. 4) It seems that utility of car use for non-utilitarian trips is conducted for a desire mode-specific and it is merely influenced by socio-economics, lifestyle and travel habits. 5) Two variables including population density and mixing land use are able to substitute travel mode choice (driving by walking) for utilitarian trips. 6) Both types of variables including objective built environment and subjective attitudes (lifestyle, attitudes, and sense of place) significantly play a role in shaping travel habits. Finally, clarifying the relationships between variables in thi thesis can help urban planner prescribe appropriate spatial and non-spatial strategies and arrange urban spaces and manage travel demands. Keywords: Utilitarian and non-utilitarian travel, Built environment, Lifestyle, Multivariate analysis, Isfahan.