21999

21999

گونه شناسي اقليمي فضاي باز بومي محله اي پژوهش موردي: محله هاي همدان

دكتري

معماري

92-98

1398/12/19

دكتر سيد مجيد مفيدي شميراني

دكتر محمد ابراهيم زارعي - دكتر اصغر سيف

معماري و شهرسازي

بافت درهم‌تنيده‌ي شهر تاريخي همدان، متشكل از محلههايي است كه هريك با مركز محلهاي مصطلح به «فضاي چمن» نمود يافته‌اند. اين فضاهاي پايدار و پويا كه پاسخگوي نيازهاي محيطي، فرهنگي-مذهبي و اقتصادي اهالي محله‌اند، با اقليم سازگارند و هنگام سرماي شديد زمستان، بهار و پاييز بادخيز و گرماي تابستان، آسايش حرارتي براي اهالي محله فراهم ميآورند. چگونگي هماهنگي ساختار فضاهاي باز بومي-محلهاي با اقليم و گونهبندي اين فضاها بر اساس اقليم، مهم‌ترين پرسش‌هاي پژوهش و شناسايي الگوي فضاي محلهاي همدان و كشف رابطه‌ي همبستگي كالبد اين فضاها با اقليم، مهم‌ترين اهداف پژوهش حاضرند. متغير مستقل، اقليم همدان و متغير وابسته آسايش حرارتي كاربران فضاي باز بومي محله اي ست كه با متغير تعديل‌كننده (چهارفصل و مورفولوژي فضاي باز محله‌اي) رابطه‌ي تعديلي دارد. متغيرهاي پژوهش با استفاده از برداشت‌هاي ميداني با دستگاه محيط‌سنج و نظرسنجي از طريق 4158 پرسش‌نامه در ده محله‌ي بااصالت همدان و نيز محله‌ي شاهد در نيمه‌ي فصول سال 1393 در سه وعده‌ي صبح، ظهر و شب انجام شده است. فرضيه‌هاي پژوهش عبارت است از: شاخصه‌هاي شاكله¬شناسي فضاي بومي-محله¬اي همدان مي¬تواند واجد ساختار گونه¬شناسي اقليمي باشد. همچنين تفاوت معناداري بين آسايش حرارتي اين فضاها با ساير فضاهاي باز شهري بر اساس شاخص¬هاي آسايشي وجود دارد. شاخص‌هاي اقليم جهاني، دماي معادل فيزيولوژيك، دماي مؤثر استاندارد و متوسط نظرسنجي پيش‌بيني‌شده، به‌عنوان شاخص‌هاي مبنا در ارزيابي فضاي باز بومي-محله¬اي همدان تعيين شده‌اند. از نظر هدف‌گذاري، پژوهش واجد استراتژي كاربردي و روش پژوهشي بررسي موردي با رويكرد توصيفي-تحليلي است. در گردآوري داده¬ها نيز از دو روش پيمايشي و پژوهش تجربي استفاده شده است. تاكتيك¬هاي پژوهش شامل مشاهده، پرسش‌نامه و استفاده از دستگاه محيط¬سنج است. براي گردآوري داده¬ها از روش بررسي ميداني استفاده شده و بر اساس آن، اطلاعات به‌دست‌آمده از دستگاه با شاخص¬هاي آسايش حرارتي بر اساس نرم‌افزار ريمن و داده¬هاي حاصل از پرسش‌نامه، با نرم‌افزار spss24 تحليل شده¬اند. براي ارزيابي تأثير متغيرهاي پيشگوي دما، رطوبت، فصل، تابش و باد بر آسايش حرارتي مركز محله‌هاي همدان، از مدل رگرسيون خطي استفاده شده كه بر اساس نتايج پرسش‌نامه، پيش‌بيني اين مدل در 6/86 درصد مواقع مطابق با واقعيت است. شانس آسايش حرارتي فصول با فرض ثابت‌بودن مقدار ساير متغيرها بدين‌ترتيب است: بهار 77/12 برابرِ زمستان، تابستان 14/17 برابرِ زمستان و همچنين زمستان 63/7 برابرِ پاييز. آسايش حرارتي در مركز محلات بومي در فصول پاييز و زمستان چندين برابر ساير فضاهاي باز شهري است؛ چنان‌كه ميانگين دماي معادل فيزيولوژي زمستان در محله‌هاي درجه اول 15/21 و در محله‌ي شاهد 46/8 ثبت شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي¬دهد كه 1/67 درصد افراد از شرايط دمايي فضاهاي باز بومي محله‌اي رضايت داشته‌اند. ضمن آنكه ميزان رضايتمندي به‌ترتيب به فصول بهار، زمستان، پاييز و تابستان اختصاص دارد. آسايش حرارتي در محلات بومي همدان به شكلي چشم‌گير در فصول بهار، پاييز و زمستان بالاتر از جامعه‌ي شاهد است. اين امر حاكي از معماري متناسب با اقليم فضاهاي باز بومي محله‌اي همدان است و الگوي محله‌محور را تأييد مي‌كند. بر اساس آزمون من-ويتني، بين ميانگين شاخص pet و ميانگين دماي هواي حاصل از ارزيابي افراد، اختلاف معني¬دار آماري وجود ندارد؛ بنابراين، اعتبار يافته‌هاي حاصل از ارزيابي افراد از طريق پرسش‌نامه تأييد مي‌شود. پيشنهادهاي پژوهش ارائه‌ي گونه-شناسي و تبيين الگوي ساختاري فضاهاي باز بومي¬-محله‌اي همدان است. نظريه‌ي اصلي پژوهش اين است كه شاخصه مورفولوژيك فضاي محلي همدان، ساختار گونه‌شناسي اقليمي دارد. سه گونه‌ي ذوزنقه‌اي، مستطيلي و تركيب ذوزنقه با مثلث شكل ساختاري اين ميدانچه¬هاست و كشيدگي آن‌ها شمالي-جنوبي يا با چرخش 30 تا 40 درجه حول اين محور است. مساحت فضاي ذوزنقه‌اي عمدتاً حدود 1200 متر با متوسط كشيدگي 42 تا 65 متر و متوسط عرض 19 تا 25 متر و با نماهاي پيراموني به ارتفاع سه تا هفت متر است. كشيدگي طولي-عرضي ميدانچه با نسبت‌هاي دو به يك و سه به يك تداول دارد. اين فضاهاي باز عمدتاً بدون شيب يا با شيب بسيار مختصر شكل گرفته‌اند.

1399/03/10

Climatic typology of native neighborhood open spaces (Case Study: Hamadan Neighborhoods)

3/9/2021 12:00:00 AM

Remaining through a long history, the intertwined texture of the historical city of Hamedan consists of neighborhoods, each with a neighborhood center centered on the "Chaman space". These dynamic, sustainable spaces that respond to the environmental, cultural-religious and economic needs of the neighborhood are climate-friendly and provide thermal comfort to the neighborhoods during the severe cold of winter, spring and autumn windy and summer heat. The manner to coordinate the structure of open spaces of neighborhood with climate and typology of these spaces based on climate are the most important research questions and identifying Hamadan neighborhood space pattern and discovering the correlation of physical spaces with climate are the main goals of the present study. The independent variables are climate and open space of Hamadan neighborhood and the dependent variable is the thermal comfort of the users of this space which has a moderating relationship with the moderator variable (four seasons). The research variables were surveyed using field surveys with envoi-meter and polling through 4158 questionnaires in ten ancient neighborhoods of Hamadan and also the control neighborhood in mid-2014 in morning, noon and night. The study hypotheses are as follows: The morphological characteristics of Hamadan open neighborhood space can have structure of climatic typology. There is also a significant difference between the thermal comfort of these spaces and other open spaces based on comfort indices. Research findings show that 67.1% of people were satisfied with the climatic conditions of native neighborhood open spaces. Satisfaction is related to spring, winter, autumn and summer, respectively. Linear regression model was used to evaluate the effect of temperature, humidity, season, radiation and wind on the thermal comfort of Hamadan neighborhood centers. Based on the questionnaire results, the prediction of this model at 86.6% comes true. The Hosmer Lemeshow Test and the Roc curve show goodness of fit for the logistic regression model. Thermal comfort is higher at an older age; the satisfaction of humidity in the female is twice as much as that in the male. The chances of thermal comfort in the seasons assuming the other variables are constant are as follows: spring 12.77 as much as winter, summer 17.14 as much as winter and winter 7.63 as much as autumn. The main theory of the study is that the morphological characteristic of Hamadan native area has a climatic typology. The three trapezoidal, rectangular, and trapezoidal triangular-shaped, and their elongation is north-south or 30 to 40 degrees rotation around this axis. The trapezoidal space spans mainly about 1200 meters with an average elongation of 42 to 65 meters and an average width of 19 to 25 meters with surrounding views three to seven meters high. The longitudinal-transverse elongation of the field is common with ratios of two to one and three to one. These open spaces are mainly formed without slope or with very slight slope. Keywords: Typology, Climate, Thermal Comfort, Chaman Area, Neighborhood Center, Native-Neighborhood Open space.

گونه شناسي , آسايش حرارتي , فضاي چمن , مركز محله , فضاي باز بومي محله اي

Typology , Climate , Thermal Comfort , Chaman Area , Neighborhood Center , Native-Neighborhood Open space