25380

راهبردهاي طراحي به‌منظور ارتقاي كيفيت عملكردي و احساسي خانه

دكترا

مهندسي معماري

1396

1400

سيد عباس يزدانفر- سبد باقر حسيني

معماري و شهرسازي

مسكن به‌عنوان واحد اساسي زندگي اجتماعي مي‌تواند طيف وسيعي از فرصت‌ها را در زندگي فراهم كند به شرطي كه از استانداردهاي حداقلي فاصله گرفته و كيفيت آن ارتقا يابد. پژوهش پيش‌رو در جستجوي نحوه‌ي دستيابي به اين كيفيت‌هاي عملكردي و احساسي در مقياس واحد‌هاي مسكوني آپارتماني براي برنامه‌ريزي در مرحله‌ي طراحي فضاست. در كنار پژوهش‌هاي متعددي كه در حوزه كيفيت مسكن با محورهاي رضايتمندي يا ترجيحات سكونتي انجام‌شده است، اين پژوهش سعي دارد طراحي بر مبناي رويكرد قابليت محيط را به‌عنوان رويكرد جامع‌تري براي ارتقاي كيفيت فضاي خانگي مدنظر قرار دهد. پژوهش داراي رويكرد كيفي است كه از زاويه نگاه ساكنين با روش كاوش فرهنگي به دنبال معيارهاي مطلوبيت فضاست. جامعه انساني پژوهش شامل 41 شركت‌كننده در سنين متفاوت در مناطق مسكوني آپارتماني يك تا هشت تهران در دهك متوسط است. پژوهش در سه مرحله صورت پذيرفته است كه مرحله اول گزارش فعاليت‌هاي روزانه توسط خود ساكنين در روزهاي مختلف نگاشته شده است. در مرحله دوم از آواي تصاوير يعني عكاسي توسط خود ساكنين (در صورت تمايل ساكنين) استفاده‌شده است و در مرحله سوم مصاحبه‌ي غيرحضوري با آنان صورت گرفته است. تركيب اين سه مرحله موجب شده است آنچه مردم مي‌گويند با آنچه در واقعيت انجام مي‌دهند، هم‌زمان موردمطالعه قرار گيرد تا درك عميق‌تري حاصل شود. داده‌هاي حاصل از مطالعه، با روش تحليل تماتيك كدگذاري ‌شده كه در راستاي پرسش‌هاي پژوهش مفهوم گذاري شده‌اند. يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد فعاليت‌هاي روزانه‌ي شكل‌دهنده‌ي سبك زندگي متأثر از اهميت بهداشت، شيوه مصرف‌، نقش اجتماعي خانه، دوركاري، كارهاي خانه‌داري، تفريح، نقش جنسيتي، تن‌آسايي، تقابل فردگرايي در مقابل جمع‌گرايي، آداب فرهنگي مذهبي و فعاليت‌هاي زيستي مي‌باشند كه خود به زير مؤلفه‌هايي تقسيم مي‌شوند. در ارتباط با احساسات و تجربه فضايي، حواس ظاهري شامل حواس بساوايي، ديداري، شنيداري، بويايي-چشايي، حس حرارت و دل‌بازي و خفگي؛ عواطف ناشي از ويژگي فضا شامل شادي و لذت، شرم و حيا، ترس و امنيت، خلوتي و ازدحام و صميمي و خودماني و مرزبندي ذهني با زير مؤلفه‌هاي نفوذپذيري مرز درون و بيرون، مرز فرهنگي و ديني، مرز پاكي و ناپاكي، مرزهاي فضاي شخصي و مرزبندي با اشيا قرار مي‌گيرند. همچنين نتايج بررسي اهميت مقولات بيانگر نقش تعيين‌كننده حس فضا و مكان در اولويت‌بندي با قرارگاه رفتاري در داخل خانه است. اهميت مقولات مرتبط با سبك زندگي ساكنين نيز بيانگر سبك زندگي بر پايه مصرف، خانواده محور و بدن محور در قشر متوسط آپارتمان‌نشين است. محصول نهايي پژوهش، رهنمودها و پيشنهاد‌هايي براي اضافه شدن به قوانين و مقررات موجود در عرصه واحدهاي مسكوني است. در بين اصول پيشنهادي توجه به مرزهاي ذهني ساكنين فراتر از مرزهاي فيزيكي؛ طراحي چند حسي با اهميت حس شنيداري بر سازمان‌دهي فضايي؛ توجه ويژه به ارتقاي قابليت فضاهاي نيمه‌باز با تعيين حداقل استانداردهاي لازم براي تبديل آن به يك فضاي چند ظرفيتي؛ توجه به كاركرد احساسي و تفريحي بازشوها فراتر از كاركرد فيزيكي (نورگيري و تهويه)؛ مبنا قراردادان طراحي مكان محور براي تبديل فضا به قرارگاه رفتاري مطلوب با توجه به نقش عناصر و فناوري به‌ظاهر غير مهم روزانه؛ توجه به نيازهاي همه گروه‌هاي سني جامعه خصوصاً كودكان در طراحي فرم، ابعاد و عناصر فضايي و ارتقاي نقش تعاملي فضاهاي جمعي با افزايش ظرفيت‌هاي فردي اين فضاها و تنوع‌پذيري آن‌ها ازجمله مهم‌ترين اصولي هستند كه بايد موردتوجه معماران و برنامه¬ريزان قرار بگيرند. در اين راستا اين پژوهش، الزاماتي نيز براي بازنگري و تكميل قوانين ملّي موجود در قالب الزامات عمومي فضاها، نورگيري و تهويه فضاها و الزامات عمومي عناصر و جزئيات پيشنهاد داده است.

1400/07/26

Design strategic of domestic space to improve functional and emotional quality

10/22/2022 12:00:00 AM

Housing – as the substantial unit of social life – can provide a comprehensive range of opportunities in life provided if quality of functions and quality of emotions promote far from the minimum standards. The current study searches for how to attain these qualities in apartment housing units for planning at the space designing stages. Besides numerous studies performed in the field of housing quality with the focus on housing satisfaction or preferences, this study attempts to consider the designing based on environmental affordance approach as a more comprehensive approach to promote the quality of the domestic spaces. The approach of this study is qualitative which is in search of the space suitability criteria from the point of view of the residents using the cultural probe method. Forty-one participated in this study with diverse ages in the middle decile residing at one to eight residential apartment areas of Tehran. The study has been conducted in three phases; the first phase is the daily activity reports written by the residents on different days, the second is using the photo voices taken by the residents (if they would like) from their houses and the third is an online interview with them. The combination of these three phases made it possible to survey what the people state and what they indeed perform simultaneously to obtain profound results. The data got from the study have been analyzed in accordance with the questions by the thematic analysis method. The findings of this study show that daily lifestyle-shaping activities are influenced by the importance of health, consumption, home social role, telecommuting, housework, recreation, gender role, loneliness, individualism versus collectivism, religious cultural customs and biological activities. They are divided into subcomponents. In connection with spatial emotions and experience, the external senses include the senses of sensation, sight, hearing, smell-taste, sense of warmth and delight and suffocation; emotions arising from the nature of space include joy and pleasure, shame, fear and security, solitude and congestion and intimacy and mental demarcation with the components of permeability of inside and outside borders, cultural and religious borders, purity and impurity borders, personal space borders and are bounded by objects. Moreover, the results of examining the importance of categories indicate the fundamental role of the sense of space and place in prioritizing behavioral status within the home. The importance of the categories related to the lifestyle of the residents also indicates the lifestyle based on consumption, family-oriented and body-oriented in the middle class of apartment dwellers. The ultimate product of the research is guidelines and suggestions for adding to the current rules and regulations in the field of residential units. Among the proposed principles, attention to the mental boundaries of residents beyond visible boundaries; Multi-sensory design with the importance of auditory sense on spatial organization; Paying special attention to enhancing the capability of semi-open spaces by setting the minimum standards necessary to shift it into a polyvalence space; Attention to the emotional and recreational function of the openings beyond the physical function (lighting and ventilation); The basis of place-based design contracts to transform the space into a desirable behavioral base according to the role of seemingly unimportant daily elements and technology; Paying attention to the needs of all age groups, especially children, in designing the form, dimensions and elements of space and promoting the interactive role of collective spaces by increasing the individual capacities of these spaces and their diversity are among the most key principles that should be considered by architects and planners. In this regard, this research has also proposed requirements for reviewing and supplementing the present national laws in the form of general requirements for spaces, lighting and ventilation of spaces, and general requirements for elements and details.

،كيفيت عملكردي , كيفيت احساسي , قابليت محيط , سبك زندگي , تجربه فضا

Functional quality , Emotional quality , Environmental affordance , Lifestyle , Spatial experience