25632

برنامه‌ريزي كاربري زمين در بافت تاريخي شهر يزد با رويكرد آينده پژوهي، مورد مطالعاتي: محله فهادان

كارشناسي ارشد

برنامه ريزي شهري

1400

1400/9/4

دكتر رضا خيرادين_ دكتر سمانه جليلي صدرآباد

معماري و شهرسازي

سرعت روزافزون تغييرات در دهه آغازين قرن 21 منجربه شكل‌گيري عدم قطعيت‌ها در اين عصر شده است. همچنين محيطي با فرصت و تهديد‌هاي گوناگون را پيش روي سيستم‌هاي پويا، داراي ساختارهاي پنهان و چندبعدي همانند شهر قرار داده است. اين تغييرات سريع و عدم قطعيت‌ها در جنبه‌هاي مختلف شهر از جمله كاربري زمين وجود دارد؛ به طوري كه سرعت بالاي تغييرات و پيچيدگي آن منجر به ناكارآمدگي و تحقق پذيري پايين برنامه‌ريزي كاربري زمين بر مبناي روش‌هاي سنتي و دنباله‌روي از گذشته و وضع موجود شده است. از طرفي، هدايت و تلاش براي تاثيرگذاري در جهت تغييرات كاربري زمين هسته اصلي برنامه‌ريزي كاربري زمين را شكل مي‌دهد. هدايت اين تغييرات نيز مستلزم شناسايي و تحليل نيروهاي محرك در محيط پيرامون، روابط آن‌ها و ميزان تاثيرگذاري و تاثيرپذيري آن‌ها است. بنابراين اين پژوهش، رويكرد آينده‌پژوهي را جهت شناسايي و تحليل عوامل و نيروهاي محرك تغيير كاربري زمين و در نهايت برنامه‌ريزي كاربري زمين به كار مي‌گيرد. محله فهادان در بافت تاريخي شهر يزد از جمله نواحي است كه در سال‌هاي اخير با تحولات و تغييرات بسياري در زمينه كاربري زمين روبرو بوده است؛ به طوري كه فرسودگي، متروكه شدن و مهاجرت ساكنانش منجر به تغيير كاربري مسكوني به كاربري‌هاي انبار، حمل و نقل و غيره شد. از طرفي با ثبت محدوده‌اي از آن در مقياس جهاني، اغلب كاربري‌هاي مسكوني به كاربري‌هاي تجاري و گردشگري- پذيرايي همانند: رستوران، سفره‌خانه‌ها و هتل‌ها تبديل شده است. مطابق مطالعات اسنادي و ميداني، در بازه زماني 1388 -1399، درصد سهم تجاري از 1.18 به 4.1 و درصد سهم گردشگري- پذيرايي از 1.41 به 14.6 افزايش يافته است. اغلب اين تغييرات سريع، كنترل نشده، بدون توجه به اصالت و هويت بافت تاريخي و صرفا بر اساس سودآوري اقتصادي مي‌باشد؛ كه مي‌تواند در آينده منجر به فشارهاي محيطي و تهديد شالوده بافت تاريخي و ميرات فرهنگي باشد. بنابراين هدف كلان اين پژوهش ارائه سناريوهاي آينده كاربري زمين در محله فهادان بافت تاريخي يزد و اهداف مرتبه دوم آن تشخيص عوامل كليدي و پيشران‌هاي تغيير كاربري زمين و تعيين الگوي نظام كاربري زمين در مورد مطالعاتي مي‌باشد. در راستاي دستيابي به اين اهداف، شيوه جمع‌آوري داده‌ها مطالعات اسنادي و ميداني است. جهت استخراج عوامل موثر بر تغيير كاربري زمين منابع كتابخانه‌اي مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته است و 27 عامل استخراج شده‌اند. پس از آن جهت تشخيص عوامل كليدي و پيشران‌هاي تغيير كاربري زمين در مورد مطالعاتي از تكنيك دلفي و روش تحليل ساختاري در نرم افزار MICMAC استفاده شده است. در آخر جهت دستيابي به هدف اصلي از روش سناريونويسي مبتني بر CIB در نرم افزار Scenario wizard استفاده شده است. نتايج حاصل از تحليل ساختاري نشان مي‌دهد موقعيت مكاني محله فهادان از پيشران‌ها و 9 عامل توان رقابت پذيري بين المللي، فرسودگي بنا، ميزان تقاضا براي هر نوع كاربري يا فعاليت، پيشنهادات طرح‌هاي توسعه شهري فرادست، سوداگري و رانت زمين، نقش غالب اقتصادي شهر يزد، سياست‌هاي دولتي و محلي، دسترسي به شبكه معابر و وابستگي به اقتصاد نفتي از عوامل كليدي تغيير كاربري زمين در محله فهادان مي‌باشد. همچنين نتايج حاصل از سناريونويسي، 4 سناريو بازآفريني حفاظت محور (مطلوب)، سناريو تداوم وضع موجود(بينابين)، سناريو بازآفريني صرفا اقتصادي و تجاري سازي (بينابين) و سناريو متروكه شدن و تخريب بناها و ارزش‌هاي تاريخي (بدبينانه و بحراني) را به عنوان آينده كاربري زمين در محله فهادان ترسيم مي‌كند؛ كه سناريو بازآفريني حفاظت محور با ضريب سازگاري 1 و بيشترين نمره كل اثرات(179)، به عنوان محتمل‌ترين و قوي‌ترين سناريو تعيين شده است. در نهايت نيز 4 راهبرد و 17 سياست ارائه شده است.

1400/09/04

Land use planning in the historical context of Yazd city with a futures research approach, study sample: Fahadan neighborhood

11/25/2022 12:00:00 AM

The increasing speed of change in the early decade of the 21st century has led to the formation of uncertainties in this age and environment with various opportunities and threats facing complex, dynamic, multidimensional systems with hidden structures such as the city. These rapid changes and uncertainties exist in various aspects of the city, including land-use. The high speed of change, its complexity and, dynamism have led to the inefficiency and unrealizability of land-use planning based on traditional methods and following the past and the current situation. Guidance and efforts to influence land-use change also form the core of land-use planning. Guiding these changes also requires identifying and analyzing the driving forces in the environment, their relationships, and the extent to which they are effective. Therefore, this study uses a futures research approach to identify and analyze the factors and driving forces of land-use change and ,ultimately land-use planning. Fahadan neighborhood in the historical context of Yazd is one of the areas that has faced many changes and changes in land-use in recent years. The wear and tear, abandonment, and migration of its inhabitants led to the change of residential use to warehousing, transportation etc, on the other hand, with the global registration of a range of it globally, most residential uses have been converted into commercial and tourism-hospitality uses such as restaurants, restaurants, and hotels. According to the researcher's documentary and field studies in the period 1388-1399, the percentage of commercial share has increased from 1.18 to 4.1 and the percentage of tourism-hospitality share has increased from 1.41 to 14.6. These rapid, uncontrolled changes, regardless of the authenticity and identity of the historical context and solely based on economic profitability, can lead to many pressures on the environment in the future, threatening to preserve the foundation of the historical context and cultural and historical heritage. Therefore, the primary purpose of this study is to present future land-use scenarios in Fahadan neighborhood of Yazd historical context, and its second purpose objectives are to identify critical factors and drivers of land-use change and determine the pattern of land-use system in Fahadan neighborhood of Yazd historical context. In order to achieve the research objectives, the research method is documentary and field studies. To extract the factors affecting land-use change, library resources have been studied, and 27 factors have been extracted. Then, in order to identify the key factors and drivers of land-use change in the study sample, Delphi technique and structural analysis method in MICMAC software have been used. Finally, to achieve the main goal,the CIB-based scripting method has been used in scenario wizard software. The results of the structural analysis show the location of Fahadan neighborhood of the drivers and nine factors of international competitiveness of building erosion, demand for any use or activity, proposals for upstream urban development plans, trade, and land rent, the dominant economic role of Yazd, Government and local policies, access to the road network and dependence on the oil economy are critical factors in land-use change in Fahadan neighborhood. Also, the results of scenario writing, four scenarios of conservation-oriented regeneration (optimal), scenario of continuation of the current situation, the scenario of purely economic and commercialization (intermediate) ,and the scenario of abandonment and destruction of historical values (pessimistic and critical) as future land-use in Fahadan neighborhood draws; The protection-centric regeneration scenario with a compatibility coefficient of 1 and the highest total score of the effects have been determined as the most probable scenario. Finally, four strategies and 17 policies have been devised to realize this scenario.

برنامه‌ريزي كاربري زمين , تغييرات كاربري زمين در بافت تاريخي، , رويكرد آينده‌پژوهي، , بافت تاريخي شهر يزد.

: Land use planning , land use changes in the historical context , , future research approach , , historical context of Yazd