27649

حسابداري اكوسيستم مبتني بر مدل‌سازي هيدرولوژيكي و كيفيت آب در مقياس حوضه‌آبريز؛ مطالعۀ موردي حوضه‌آبريز بالادست سد كرج

كارشناسي ارشد

مهندسي عمران

1398

1401/07/30

مطهره سعادتپور، عباس افشار

مهندسي عمران

در بسياري از مناطق جهان، تأمين پايدار آب و همزمان حفاظت از منابع زيست‌محيطي، به‌طور فزاينده‌اي پيچيده گرديده‌است. كليد اصلي براي مقابله با اين چالش‌ها، سازماندهي اطلاعات مرتبط با آب در قالب حسابداري آب است. حسابداري اكوسيستم به‌عنوان زيرشاخۀ جديد در حوزۀ حسابداري زيست‌محيطي-اقتصادي است كه در برگيرندۀ حسابداري آب و محيط‌زيست در يك دهۀ اخير ظهور نموده‌است. در اين تحقيق، تلاشي بر ايجاد چارچوب حسابداري اكوسيستم حوضۀ آبريز رودخانۀ كرج انجام شده‌‌است. باتوجه به آن‌كه بسياري از اطلاعات موردنياز براي ايجاد چارچوب دردسترس نيست، از مدل‌سازي هيدرولوژيكي و كيفيت آب در مقياس زمان و مكان در استخراج اطلاعات موردنياز استفاده شده‌است. اين اطلاعات در قالب حسابداري گستره، حسابداري وضعيت و حسابداري خدمات اكوسيستم در سال 2005 و 2010 ارائه شده‌است. در حسابداري گسترۀ حوضههاي آبريز، به‌صورت كلي گسترۀ اكوسيستم‌هاي پوشش ضعيف> بوته‌زار> اراضي باغي> علفزار به‌ترتيب از بيشترين تغييرات به كمترين تغييرات بوده‌است. اما در اين حوضه، تغييرات كلي اكوسيستم زياد نبوده، و اين خود نشان‌گر پايدار بودن گسترۀ اكوسيستم در سال‌هاي 2005-2010 است. نتايج حسابداري وضعيت در اين منطقه حاكي از آن است كه كاهش دما و بارندگي از مخرب‌ترين عوامل در اكوسيستم اين منطقه بوده ‌و بر وضعيت اكوسيستم‌هاي بوته‌زار، علفزار و پوشش گياهي ضعيف تأثير منفي داشته است. به طوري كه وضعيت اكوسيستم‌هاي بوته‌زار، علفزار و پوشش ضعيف به‌ترتيب 2/19، 2/18 و 8 درصد كاهش داشته‌است. اكوسيستم باغي 9% افزايش داشته‌است. بهبود وضعيت اكوسيستم‌هاي باغي به‌سبب انسان‌ساخت بودن اين نوع اكوسيستم است. وضعيت اكوسيستم‌هاي آبي طي سال‌هاي 2005-2010 روند مثبتي داشته‌؛ به‌ طوري كه از امتياز 3/45 به امتياز 8/52 در سال 2010 رسيده و 4/7 درصد بهبود داشته‌است. علت بهبود وضعيت اكوسيستم عمدتاً به‌دليل افزايش ميانگين جريان به ميزان 3/1%، كاهش رسوبات و غلظت آلاينده‌ها به ميزان 5% بوده‌است. بيشترين كاهش وضعيت در اكوسيستم‌هاي بوته‌زار و علفزار و بيشترين تأثير اين تغييرات در بخش‌هاي جنوبي و شرقي حوضه بوده‌است. درحسابداري خدمات نيز در بخش‌هاي شمالي و غربي حوضه، خدمات بيشتري ارائه شده‌است. در بخش‌هاي شرقي و جنوب‌شرقي كه وضعيت اكوسيستم كاهش داشته، ميزان خدمات نيز با كاهش مواجه بوده‌است. همچنين بررسي خدمات اكوسيستم‌هاي آبي نشانگر اين امر است كه بيشترين خدمات تأمين آب سطحي در زيرحوضه‌هاي مرتفع و سرچشمه‌ها رخ داده‌است. با بررسي جداول تأمين و مصارف خدمات اكوسيستم نيز مي‌توان دريافت كه اكوسيستم‌ آبي در مجموع خدماتي به ميزان 372 ميليون مترمكعب به‌صورت تأمين آب شرب و غيرشرب ارائه مي‌دهد كه از اين ميزان، 350 ميليون مترمكعب به سد اميركبير وارد شده، و 3/16 و 7/5 ميليون مترمكعب به مصرف غيرشرب و شرب ساكنين اختصاص مي‌يابد.

1401/10/12

Ecosystem accounting based on hydrological and water quality model in river-basin scale; case study in upstream catchment of Karaj dam

10/22/2023 12:00:00 AM

The sustainable supply of water and the protection of environmental resources at the same time have become increasingly complex and problematic in many parts of the world. The key to dealing with these challenges is organizing water-related information. Water accounting is one of the methods of organizing information related to water. It is a new sub-branch in the field of environmental-economic accounting which includes water and environmental accounting that has emerged in the last decade. Considering ecosystems and their contribution to human well-being in the form of identifiable ecosystem services, ecosystem accounting is a statistical framework for organizing data, tracking changes in the extent and state of ecosystems, measuring ecosystem services and linking this information to economic and other human activities. In this research, an attempt has been made to create an accounting framework for the Karaj River watershed ecosystem. Due to the fact that most of the information required to create the framework is not available, hydrological modeling has been used to obtain the required information. This information is presented in the form of extent accounts, condition accounts and ecosystem service accounts between 2005 and 2010. In extent accounts, the extent of ecosystems with Semi-desert steppes > Seasonally dry temperate heaths and shrublands > Plantations> Temperate alpine grasslands and shrublands has been from the most changes to the least changes. But in this basin, the overall changes of the ecosystem have not been much, and this shows the stability of the ecosystem between 2005-2010. The condition accounts in this region indicate that temperature changes and decrease in rainfall have been one of the most destructive factors in the ecosystem of this region and have had a negative impact on the condition of the ecosystems; So that the status of the Seasonally dry temperate heaths and shrublands, Temperate alpine grasslands and shrublands and Semi-desert steppes has decreased by 19.2, 18.2 and 8% respectively, and the Plantations has increased by 9%. The improvement of the condition of plantations ecosystems is due to the fact that this type of ecosystem is man-made. The condition of fresh water ecosystems has had a positive trend during 2005-2010; So that it reached 52.8 points from 45.3 points in 2010 and has improved by 7.4 percent. The reason for the improvement of the ecosystem condition was mainly due to the increase of the average flow by 1.3%, the reduction of sediments and the concentration of pollutants by 5%. The greatest decrease in the condition of ecosystems and the greatest impact of these changes has been in the southern and eastern parts of the basin. In service accounts, more services have been provided in the northern and western parts of the ecosystem sub-basin. In the eastern and southeastern parts where the state of the ecosystem has decreased, the number of services has also decreased. Also, the investigation of water ecosystem services shows that most of the surface water supply services have occurred in high sub-basins and springs. By examining the ecosystem service supply and use tables, it can be seen that the water ecosystem provides a total of 372 million cubic meters of drinking and non-drinking water supply, of which 350 million cubic meters entered the Amir Kabir Dam, and after those 16.3 million cubic meters are used for non-drinking purposes and 7.5 million cubic meters are allocated for drinking purposes of the residents of this area.

حسابداري آب , حسابداري اكوسيستم , حسابداري زيست محيطي اقتصادي , سوات , رودخانه كرج , مدل هيدرولوژيكي

Water Accounting , Ecosystem Accounting , SEEA , SWAT , Karaj River , Hydrological Modelling

Mahsa Younesi Melerdi

Motahareh Saadatpour, Abbas Afshar