27871

برنامه‌ريزي به منظور تاب‌آوري منابع آب در استان اصفهان

كارشناسي ارشد

شهرسازي- برنامه‌ريزي منطقه‌اي

1399

1401/10/19

محمد صالح شكوهي بيدهندي

معماري و شهرسازي

تاب‌آوري به معناي ظرفيت بازگشتن از شرايط دشوار به شرايط پايدار در عرصه‌هاي مختلف است. از جمله وجوه مهم نيازمند توجه در مبحث تاب آوري، موضوع تاب آوري منابع آب است. منابع آب به عنوان يكي از عناصر كليدي در توسعه به شمار مي‌آيند؛ به گونه‌اي كه محدوديت منابع آب در اكثر مناطق به چالشي مهم تبديل گشته و توسعه پايدار و محيط زيست كشور را تحت تأثير خود قرار داده است. همچنين در ايران به دليل تغييرات ناگهاني جمعيت و مقارن با آن، ورود تكنولوژي‌هاي مهم در زمينه صنعت و كشاورزي بهره برداري از منابع آبي به صورت شتاب زده پيش رفته است كه با كاهش منابع آب تجديدپذير و افزايش تقاضا براي آب و رقابت براي دسترسي به آن، مديريت بهينه منابع آب با چالش‌هاي جدي روبرو شده است. در حوضه آبريز زاينده رود (كه محدوده‌ي مورد مطالعه در اين پژوهش است)، ناترازي در مصارف و منابع آب وجود دارد. الگو و ميزان مصرف آب، وابستگي به منابع آب زير زميني را بيشتر كرده است. الگوي كشت غلط در بالادست حوضه نظير كشت برنج يا كشت آبي و بارگذاري‌هاي صنايع صنعتي و مصارف شهري بحران‌هاي زيادي را ايجاد كرده است. بر اين اساس، پايان نامه‌ي حاضر تلاش كرده است كه به آينده پژوهي حوضه‌ي آبريز زاينده‌رود از منظر تاب‌آوري منابع آب بپردازد و سپس راهكارهاي برنامه‌ريزي براي ارتقاي اين تاب‌آوري را پيشنهاد نمايد. در اين پژوهش از طريق بازخواني مباني نظري و اسناد فرادست، مولفه‌ها و شاخص‌هاي موثر بر حوضه آبريز شناسايي شده و سپس با استفاده از مصاحبه با 50 نفر از نخبگان و صاحب نظران به آينده پژوهي درباره حوضه آبريز زاينده رود پرداخته شده است و سپس سناريو‌هاي احتمالي مورد سنجش قرار گرفته‌اند. در نهايت، با استفاده از فرآيند برنامه‌ريزي راهبردي، راهكارهايي براي ارتقاي تاب آوري در حوضه‌ي آبريز زاينده‌رود پيشنهاد شده است. يافته‌ها و نتايج نشانگر اين موضوع است كه در آينده سيستم منابع آب دچار ناپايداري بيشتري نسبت به حال حاضر خواهد بود در نتيجه به مولفه‌هاي كليدي در اين زمينه پرداخته شده است. از ميان 33 شاخص بررسي شده 11 شاخص به عنوان شاخص‌هاي كليدي شناسايي شده‌اند كه عبارت از آگاهي از شيوه‌هاي پيشگيري از خشكسالي، ارائه آموزش‌هاي مربوط به پيشگيري از خشكسالي، ميزان امنيت اجتماعي در محدوده، تاثير نرخ رشد جمعيت بر منابع آب در محدوده، اهميت نرخ مهاجرت بر منابع آب، تاثيرگذاري ميزان نزولات جوي، تمايل به مشاركت در برنامه‌هاي مديريت آب رودخانه، مناسب بودن كيفيت خدمات سازمان مديريت بحران، ميزان مشاركت بخش خصوصي در سرمايه‌گذاري براي مديريت آب، ميزان سرمايه‌گذاري بر توسعه صنعت مبتني بر آب رودخانه، مناسب بودن كيفيت خدمات سازمان آب و فاضلاب هستند. در نهايت برخي از مهم‌ترين راهكارهاي پيشنهاد شده عبارتند از: منابع آب به صورت چرخه‌اي استفاده شود و امكان بازيافت آب براي مصارف ثانويه وجود داشته باشد؛ همچنين انتقال صنايع آب بر از حوضه‌ي آبريز زاينده‌رود به نقاط ساحلي، و نيز نظارت شديد بر برداشت آب‌هاي زيرزميني و نحوه فعاليت‌هاي انساني و ميزان وابستگي مشاغل به منابع آبي به عنوان راهكارهاي كليدي در نظر گرفته شده‌اند.

1401/11/25

Planning for resilience of water resources in Isfahan province

1/9/2024 12:00:00 AM

Resilience means the capacity to return from difficult conditions to stable conditions in different fields. Among the important aspects that require attention in the topic of resilience is the issue of resilience of water resources. Water resources are considered as one of the key elements in development; In such a way that the limitation of water resources in most regions has become an important challenge and has affected the country's sustainable development and environment. Also, in Iran, due to the sudden changes in the population and parallel to it, the introduction of important technologies in the field of industry and agriculture, the exploitation of water resources has progressed in an accelerated manner, with the reduction of renewable water resources and the increase in the demand for water and the competition for its access. The optimal management of water resources has faced serious challenges. In Zayandeh Rood catchment area (which is the area studied in this research), there is a mismatch in water resources and uses. The pattern and amount of water consumption has increased the dependence on underground water sources. The pattern of wrong cultivation in the upstream of the basin, such as rice cultivation or hydroponic cultivation, and loadings of industrial industries and urban uses have caused many crises. Based on this, this thesis has tried to study the future of the Zayandeh Rood watershed from the point of view of water resource resilience and then propose planning solutions to improve this resilience. In this research, by rereading the theoretical foundations and documents, the components and indicators affecting the watershed have been identified, and then, using interviews with 50 elites and experts, the future research about the Zayandeh Rood watershed has been discussed, and then possible scenarios have been measured. Finally, by using the strategic planning process, solutions have been proposed to improve resilience in the Zayandeh Rood watershed. The findings and results indicate that in the future, the water resources system will be more unstable than it is now, therefore, the key components in this field have been addressed. Among the 33 examined indicators, 11 indicators have been identified as key indicators, which include awareness of drought prevention methods, provision of education related to drought prevention, the level of social security in the area, the impact of the population growth rate on water resources in the area, the importance of the rate Migration on water resources, the impact of rainfall, the willingness to participate in river water management programs, the appropriateness of the quality of crisis management organization services, the amount of private sector participation in investment for water management, the amount of investment in the development of industry based on river water, the appropriateness of quality The services of water and sewage organization. Finally, some of the most important proposed solutions are: water sources should be used cyclically and there is a possibility of water recycling for secondary uses; Also, the transfer of water industries from the Zayandeh Rood catchment area to the coastal areas, as well as the strict monitoring of underground water extraction and the manner of human activities and the degree of dependence of businesses on water resources are considered as key solutions.

تاب‌آوري , منابع آب , آينده پژوهي , توسعه منطقه‌اي

Resilience , water resources , Futurology , regional development

Mehdi Yaraghifard

Dr. Mohammad saleh Shokoohi