27935

تبيين الگوي رشد و پراكنش فضايي، ظرفيت و پيامدهاي آن در حومه كلان‌شهري تهران

كارشناسي اشد

برنامه ريزي منظقه اي

1398

1401/08/30

آقاي دكتر محمد صالح شكوهي بيدهندي

خانم دكتر آنا سبحاني

دانشكده معماري و شهرسازي

مناطق كلان شهري به‌عنوان پديده‌اي نوظهور در مقايسه با ديگر شيوه‌هاي سكونت انساني، داراي روند شكل‌گيري و گسترش سريع‌تري در عرصه‌هاي مختلف است. باتوجه‌به الگوهاي مختلفي رشد در اين مناطق و مشاهده اشكال جديد توسعه، چگونگي رشد و پيروي از الگوهاي توسعه موردتوجه و تحقيق بوده است. هر منطقه‌ي كلان شهري باتوجه‌به ويژگي‌ها و شرايط محيطي خود مي‌تواند از الگوي رشد متفاوتي پيروي كند. منطقه كلان‌شهري تهران به عنوان بزرگ ترين محدوده تجمع انساني در كشور به واسطه جذابيت‌هاي خود، جمعيت زيادي را در خود جاي داده است كه هر ساله به آن افزوده مي‌شود. به طوري كه گسترش بي رويه محدوده شهري در اين منطقه كلان‌شهري، سبب بروز و شكل گيري الگوهايي از پديده ي پراكنده‌رويي در اين منطقه شده است. بر مبناي مطالعات صورت‌گرفته در زمينه‌ي ادبيات نظري موضوع نشان مي‌دهد كه نمي‌توان الگوي ثابت و مشخصي براي تمامي مناطق كلان شهري ارائه كرد. ازاين‌رو بايستي به‌وسيله‌ي شاخص‌هايي به سنجش ميزان شكل‌گيري و گسترش پراكنده رويي در مناطق كلان شهري پرداخت. در اين پژوهش باتوجه‌به پژوهش‌هاي پيشين، سنجه‌هاي 8 گانه در شناسايي شكل‌گيري و گسترش اين پديده ارائه شده است. بر مبناي سنجه‌هاي 8 گانه ي ارائه شده ويژگي‌هاي منطقه‌ي كلان‌شهري و ساختار كلان با استفاده از روش‌هاي كمي متناظر با سنجه‌ها، الگوي پديده‌ي پراكنده‌رويي مورد تحليل قرار گرفته است. در گام بعد تغييرات پوشش زمين / كاربري اراضي به‌وسيله مدل اتوماتاي سلولي و داده‌هاي سنجش‌ازدور مورد تحليل قرار گرفته است. نتايج تحقيق در مرحله اول اين ادعا را كه منطقه كلان‌شهري تهران دچار پديده پراكنده‌رويي شده است را تأييد مي‌كند. مدل آنتروپي شانون نشان مي‌دهد جمعيت در 9 شهرستان واقع در محدوده موردمطالعه، طي سال‌هاي اخير تا سال 1395 به‌صورت نامتعادل‌تر توزيع و بر ميزان پراكنده رويي شهر افزوده شده است. همچنين كاربرد مدل هلدرن نشان مي‌دهد كه تنها 11 درصد از رشد منطقه كلان‌شهري تهران در فاصله زماني 1375-1395 مربوط به رشد پراكنده شهري بوده است. محاسبه ضريب جيني براي سال‌هاي 1400-1375، نيز نشان از حركت جمعيت به‌سوي پخش ناهمسان و نابرابري در توزيع آن را دارد. همچنين نتايج حاصل از تحليل‌هاي مدل موران نشان مي‌دهد كه از سال 1375 تا 1395 اين شاخص رو به كاهش بوده است كه نشان‌دهنده‌ي افزايش پراكندگي در سطح منطقه بوده است. در اين پژوهش، باتوجه‌به مقايسه واحد زماني تغييرات در محدوده موردمطالعه، چگونگي تغيير هر نوع از كاربري اراضي به‌وسيله پلاگين Molusce در بازه زماني 1370 تا 1410 محاسبه شده است. بر طبق آناليزهاي انجام شده بر روي روند تغييرات كاربري اراضي در بازه زماني 1400-1370 همواره شاهد ازبين‌رفتن زمين‌هاي باير و كشاورزي و گسترش محدوده ساخته شده در منطقه كلان‌شهري تهران هستيم. نتايج پيش‌بيني مدل اتوماتاي سلولي براي تخمين رشد در بازه زماني سال‌هاي 1410-1400 بيانگر رشد در قسمت‌هاي شمال شرقي و جنوب غربي در منطقه كلان‌شهري تهران در ده سال آينده است كه مساحتي بالغ بر 157.34 كيلومترمربع در مقايسه با سال 1400، به محدوده ساخته شده در اين منطقه اضافه گرديده و سرانه ساير كاربري‌ها به‌شدت كاهش مي‌يابد.

1401/12/08

Explaining the pattern of growth and spatial distribution, its capacity and consequences in the suburbs of Tehran

11/21/2023 12:00:00 AM

As an emerging phenomenon, metropolitan areas have a faster formation and expansion process in different fields compared to other ways of human habitation. Considering the different patterns of growth in these regions and observing new forms of development, how to grow and follow the patterns of development has been the focus of research. Each metropolitan area can follow a different growth pattern according to its characteristics and environmental conditions. The metropolitan area of Tehran, as the largest area of human concentration in the country, has a large population due to its attractions, which increases every year. So that the indiscriminate expansion of the urban area in this metropolitan area has caused the emergence and formation of patterns of the phenomenon of dispersion in this area. Based on the studies conducted in the field of theoretical literature, it shows that it is not possible to provide a fixed and specific pattern for all metropolitan areas. Therefore, it is necessary to use indicators to measure the amount of formation and spread of sediments in metropolitan areas. In this research, according to the previous researches, 8 criteria have been presented to identify the formation and expansion of this phenomenon. Based on the provided 8 measures of the characteristics of the metropolitan area and the macro structure, the pattern of the dispersion phenomenon has been analyzed using quantitative methods corresponding to the measures. In the next step, land cover/land use changes have been analyzed by cellular automata model and remote sensing data. The results of the research in the first stage confirm the claim that the metropolitan area of Tehran has suffered from the phenomenon of dispersion. Shannon's entropy model shows that the population in 9 cities located in the study area has been distributed in a more unbalanced way during recent years until 2015 and has increased the amount of urban sprawl. Also, the application of Heldren's model shows that only 11% of the growth of the metropolitan area of Tehran in the period of 2015-2015 was related to the scattered urban growth. The calculation of the Gini coefficient for the years 1375-1400 also shows the movement of the population towards heterogeneous distribution and inequality in its distribution. Also, the results of the analysis of Moran's model show that from 1375 to 1395 this index has been decreasing, which indicates the increase of dispersion in the region. In this research, according to the comparison of the time unit of changes in the studied area, how each type of land use has changed by means of the Molusce plugin has been calculated in the time period of 1370 to 1410. According to the analyzes carried out on the trend of land use changes in the period of 1370-1400, we always see the disappearance of barren and agricultural lands and the expansion of the built area in the metropolitan area of Tehran. The prediction results of the cellular automata model for estimating the growth in the period of 1410-1400 show the growth in the northeastern and southwestern parts of the metropolitan area of Tehran in the next ten years, which has an area of 157.34 square kilometers compared to the year 1400, to the area built in This area is added and the per capita of other uses is greatly reduced.

واژگان كليدي: الگوي رشد، پراكنش فضايي، منطقه كلان‌شهري تهران

Growth pattern , Spatial distribution , Metropolitan area of Tehran

Azimeh Kazemi

Dr. Mohammad Saleh Shokouhi Bidhendi