27995

طراحي مجموعه مسكوني بر پايه مؤلفه‌هاي تاثيرگذار بر پايداري اجتماعي (مورد پژوهي: مسكن شهر تبريز)

كارشناسي ارشد

مهندسي معماري- گرايش مسكن

1398

1401/07/24

جناب آقاي دكتر سيدعباس آقا يزدانفر، جناب آقاي دكتر سعيد نوروزيان ملكي

معماري و شهرسازي

با توجه به اينكه مباحث مرتبط با توسعه‌ي پايدار به يكي از مهم‌ترين مباحث در حوزه‌ي معماري و شهرسازي تبديل شده‌است و با نظر بر اينكه مقوله‌ي مسكن از اثرگذار‌ترين مباحث بر فرهنگ، هويت و به طور كلي بر زندگي انسان‌ها مي‌باشد، پژوهش در رابطه با دستيابي به پايداري در محلات و مساكن و در مقياس خرد و كلان شهري حائز اهميت مي‌باشد. افزايش جمعيت كلان شهرها در چند دهه اخير، بخصوص در شهرستان تبريز، به عنوان منطقه مورد مطالعه پژوهش، مسبب رشد چشمگير روند ساخت و ساز مجتمع‌ها و شهرك‌هاي مسكوني و گسترش روند شهرنشيني و در نتيجه ايجاد ديدي تك‌جانبه به بعد فيزيكي مسكن و افزايش كمّي ساخت ‌و‌ ساز بدون توجه به ابعاد مختلف مسكن در رابطه با كيفيت زيست ساكنان شده‌است. در نتيجه‌ي اين روند رو به رشد، شهرك‌هاي جديدالاحداثي در اين شهرستان به وجود آمده‌اند كه فاقد امكانات و زيرساخت‌هاي مناسب رفاهي بوده و شرايط نامطلوب مسكن در اين شهرك‌ها تهديد بزرگي بر مسئله پايداري اجتماعي ساكنان محسوب مي‌شود. نوشتار حاضر با تمركز بر مقوله‌ي اجتماعي پايداري به عنوان شاخه‌اي از پايداري و توسعه‌ي پايدار در پي يافتن راهكارهاي طراحانه عملي است كه به عنوان الگويي براي طراحي مجموعه‌هاي مسكوني شهر تبريز جهت ارتقاي كيفيت اجتماعي و دستيابي به مقوله‌ي مهم توسعه‌ي پايدار منطقه‌اي و شهري مورد استفاده قرارگيرد. پژوهش حاضر جهت شناسايي اساسي‌ترين مؤلفه‌ها و معيارهاي اثرگذار بر پايداري اجتماعي مسكن شهر تبريز در دو مقياس «محلات و مجموعه‌هاي مسكوني» و «محيط داخلي مسكن» انجام شده‌است و با هدف ارائه‌ي الگوي طراحي و راهكار‌هايي در جهت دستيابي به پايداري اجتماعي در محلات مسكوني قديم و جديدالاحداث شهر تبريز و در نتيجه برداشتن گامي در جهت دستيابي به توسعه‌ي پايدار صورت پذيرفته‌است. در نوشتار حاضر از روش تركيبي كمي و كيفي جهت دستيابي به ديدي همه‌جانبه و جامع بهره گرفته شده‌است. ابتدا به روش تحليل محتوا به بررسي دقيق مؤلفه‌ها و معيار‌هاي تاثيرگذار بر ارتقاي سطح پايداري اجتماعي در محلات و مجموعه‌هاي مسكوني پرداخته‌شد. سپس با استفاده از پرسشنامه متخصصان از نظرات متخصصين و اساتيد اين حوزه بهره گرفته‌شد و در نهايت با استفاده از روش پيمايشي-مقطعي، به تهيه و تنظيم پرسشنامه و دريافت نظرات مردم به سنجش ميزان اهميت مؤلفه‌ها و معيارهاي نهايي از ديدگاه ساكنان محلات جديد و قديم‌الاحداث شهر تبريز پرداخته ‌شده‌است. در گام نهايي پژوهش پس از جمع‌آوري داده‌هاي مربوطه، به ارائه طرحي جهت تحقق پايداري اجتماعي به عنوان يكي از اساسي‌ترين مباحث جهت تحقق مقوله توسعه پايدار شهري پرداخته شده‌است. بر اساس يافته‌هاي پژوهش، مؤلفه‌هاي «مطلوبيت كالبدي محله» با ميانگين امتياز 33/6، «خصوصيات فرهنگي-اجتماعي» با ميانگين امتياز 22/6 و «كاربري و زيرساخت‌هاي اجتماعي محله» با ميانگين امتياز 88/5 به ترتيب مهم‌ترين مؤلفه‌هاي اثرگذار بر پايداري اجتماعي محلات و مجموعه‌هاي مسكوني مي‌باشد. مؤلفه «خصوصيات اقتصادي محله» با ميانگين امتياز 32/5 از اهميت كمتري نسبت به ساير مؤلفه‌ها برخوردار مي‌باشد. همچنين مؤلفه‌هاي «ارتباط مسكن با فضاي باز و طبيعت زنده» با ميانگين امتياز 12/6، رعايت «محرميت و حريم خصوصي» با ميانگين امتياز 83/5 و «تنظيم شرايط محيطي مسكن» با ميانگين امتياز 80/5 به ترتيب ازجمله تاثيرگذارترين مؤلفه‌ها بر پايداري اجتماعي در محيط داخلي مسكن مي‌باشند. مؤلفه «قابليت انعطاف‌پذيري مسكن» با ميانگين امتياز 14/5 از ديدگاه اساتيد از اهميت كمتري نسبت به ساير مؤلفه‌ها برخوردار مي‌باشد. بر اساس يافته‌هاي پژوهش، «تامين ايمني و امنيت اجتماعي در سطح محلات» از جمله اساسي‌ترين معيارهاي تاثيرگذار بر پايداري اجتماعي از نظر ساكنان هر دو محله قديم و جديدالاحداث بوده‌است. از طرفي در ارتباط با محيط داخلي مسكن، «استفاده‌ي واحدهاي مسكوني از نور و تهويه طبيعي» و «متراژ مناسب ريزفضاهاي داخلي» از مهم‌ترين معيارها به ترتيب از نظر ساكنان محلات قديم و جديدالاحداث مي‌باشد.

1401/12/13

Residential Complex Design based on social sustainability approach (Case study: Tabriz City housing)

10/16/2023 12:00:00 AM

Considering that sustainable development has become one of the most significant issues in the fields of architecture and urban planning, and also the housing category is one of the most significant influences on culture, identity, and overall on individuals' lives, Research on urban sustainability and achieving sustainability in neighborhoods and houses is crucial. This article focuses on the social category of sustainability as a part of development with the aim of achieving practical design solutions that can be used as a template for creating housing developments, enhancing social quality, and attaining sustainable development in Tabriz City. The research has been conducted to pinpoint the most crucial factors and standards influencing the social sustainability of housing in Tabriz City in two scales: "neighborhoods and residential complexes", "housing interior space" and to present a design model and solutions to achieve social sustainability in the old and recently built the residential zone of Tabriz City, and as a result, to take a step towards achieving sustainable development. According to the discoveries of the research, the components of "neighborhood physical desirability", "social qualities" and "social infrastructure of the neighborhood" are respectively the most important components affecting the social sustainability of neighborhoods and residential complexes. Additionally, the components of "lodging association with open space and living nature", "confidentiality and privacy" and "Regulating environmental conditions" are among the most influential components on social sustainability in the interior environment of housing.

پايداري اجتماعي , محلات مسكوني , مسكن پايدار , تبريز

Social sustainability , Residential complex , Sustainable housing , Sustainable development , Society

fatemeh amirattari

Dr. Seyed Abbas Agha Yazdanfar - Dr. Saeid Norouzian Maleki